Πρωινός καφές με την υπουργό Εργασίας και Kοινωνικής Aσφάλισης Νίκη Κεραμέως (βίντεο)

Γεννημένη στη Θεσσαλονίκη είναι η Νίκη Κεραμέως. Η συνάντηση με τη σημερινή καλεσμένη του «πρωινού καφέ» πέρασε από 40
κύματα μέχρι να υλοποιηθεί, καθώς τα υπουργικά καθήκοντα δε μας άφηναν να βρούμε μέρα και ώρα για να πιούμε καφέ μαζί.

Tελικά τα είπαμε την περασμένη Τρίτη στο μπαλκόνι του «Makedonia Palace» με την υπουργό Εργασίας και Κοινωνικής
Ασφάλισης να κάνει ένα ταξίδι στο παρελθόν.

Ξεκινώντας από τη Θεσσαλονίκη, όπου γεννήθηκε, την Αθήνα, όπου μεγάλωσε, το Παρίσι και τη Νέα Υόρκη, όπου φοίτησε, έκανε μεταπτυχιακό και εργάστηκε ως δικηγόρος και φτάνοντας μέχρι το σήμερα και τη δουλειά της στο υπουργείο, όπου δεν κρύβει την αισιοδοξία της για τον τομέα της απασχόλησης. Αυτό φαίνεται και από την απάντησή της στο ερώτημα τι θα άλλαζε με ένα μαγικό ραβδί στον τομέα της εργασίας που δεν
αλλάζει εύκολα.

«Όλα αλλάζουν. Νομίζω ότι ο μεγάλος μετασχηματισμός στην αγορά εργασίας που έχει επέλθει τα τελευταία 6,5 χρόνια,
αποδεικνύει σε τι βαθμό πραγματικά όλα μπορούν να αλλάξουν στην εργασία. Αρκεί να υπάρχει θέληση και αρκεί να υπάρχει πολύ καλή συνεργασία».

Κυρία Κεραμέως, υπάρχει πρωινός καφές στην καθημερινότητά σας;

Κάθε μέρα. Κάθε μέρα ξεκινάει με διπλό καπουτσίνο, σκέτο.

Στο σπίτι;

Στο σπίτι.

Τα καταφέρνετε, δηλαδή, με όλους αυτούς τριγύρω σας. Παιδιά και σύζυγο.

Εννοείται και είναι απαραίτητο συστατικό και ο καφές. Μιας και με ξεκινάτε από εκεί!

Μετά υπάρχει πολιτικός «πρωινός καφές», όπως τον εννοούμε, στο υπουργείο με τους συνεργάτες σας;

Υπάρχει και στο υπουργείο κάθε πρωί.

Εκεί πάλι ίδιος είναι ο καφές ή έχει αλλάξει;

Εκεί αν έχω πιει τον πρωινό, μπορεί λίγο αργότερα να είναι ένα εσπρέσο.

Εδώ είστε γεννημένη.

Θεσσαλονίκη. Γέννημα θρέμμα

Ποια περιοχή;

Κοντά στην παραλία. Νικόλαου Μάνου.

Από εκεί.

Ναι.

Κοντά στο σχολείο μου ήταν αυτό. Εικόνες έχετε;

Έζησα εδώ πάρα πολύ λίγα χρόνια. Δηλαδή, γεννήθηκα το 1980 εδώ στη Θεσσαλονίκη και φύγαμε για την Αθήνα περίπου το 1983, όταν ο πατέρας μου ανέλαβε καθηγητής στο πανεπιστήμιο
της Αθήνας. Οπότε προφανώς έχω ελάχιστες αναμνήσεις από εκείνα τα χρόνια, σχεδόν καμία επί της ουσίας. Αλλά μετά επιστρέφαμε πολύ συχνά εδώ γιατί μεγάλο μέρος της οικογένειας ήταν στη Θεσσαλονίκη. Και είναι.

Άρα, ποια εικόνα από τα εκείνα τα χρόνια σας έρχεται στο μυαλό;

Πολλή ζεστασιά, τη θεωρώ πάρα πολύ όμορφη πόλη. Και εγώ τη συνδέω με πάρα πολλές θετικές αναμνήσεις. Και πολύ έντονες οικογενειακές αναμνήσεις.

Ο μπαμπάς σας θα πρέπει να ήταν λίγο αυστηρός.

Ναι. Αυστηρός, αλλά δίκαιος. Την έχετε αυτή την εικόνα λόγω προφανώς της πορείας του στο πανεπιστήμιο. Νομίζω όμως ότι αν ρωτήσετε τους φοιτητές του θα σας πουν και τα δύο
χαρακτηριστικά. Και αυστηρός και δίκαιος.

Η μητέρα σας;

Έφερνε την απαραίτητη ισορροπία στην οικογένεια.

Τι πήρατε από αυτό το οικογενειακό περιβάλλον; Τι σας επηρέασε; Ποιες συμβουλές λάβατε;

Γενικά τα παιδικά χρόνια ήταν γεμάτα από πολλή αγάπη, πολλή ζεστασιά, πειθαρχία και δομή. Αλλά πολλή αγάπη, πολλή ζεστασιά και πολλή φροντίδα γενικώς. Θεωρώ τον εαυτό μου, δηλαδή, πολύ τυχερό.

Και φαντάζομαι ότι θα ήσασταν και καλή μαθήτρια.

Ήμουνα καλή μαθήτρια, ναι.

Στην Αθήνα σε ποιο σχολείο πήγατε;

Στο Κολλέγιο.

Και βόλεϊ υπήρχε έντονο εκείνα τα χρόνια.

Όχι μόνο βόλεϊ. Όλα τα αθλήματα. Μπάσκετ, βόλεϊ, χάντμπολ, αλλά περισσότερο βόλεϊ. Και τένις.

Πολυαθλήτρια, δηλαδή, κατά κάποιο τρόπο.

Έχω μεγάλη αγάπη για τον αθλητισμό. Παράλληλα με τις ακαδημαϊκές και σχολικές δραστηριότητες.

Υπήρξε κάποια συμμετοχή σε ομάδα;

Μόνο στην ομάδα του σχολείου.

Πολιτική στη ζωή;

Όχι, ενεργή.

Στη σχολική εποχή;

Στη σχολική πάντοτε. Δηλαδή, ήμουν πρόεδρος από το δημοτικό μέχρι και το λύκειο κάθε χρονιά.

Αλλά μετά επειδή έφυγα για σπουδές στο εξωτερικό δεν ασχολήθηκα με πολιτικά κόμματα. Παρότι η οικογένειά μου παραδοσιακά ήταν ανέκαθεν στη ΝΔ.

Η επιλογή της Νομικής για σπουδές έγινε λόγω του πατέρα σας ή υπήρξε...

…Καταρχάς δεν είναι μόνο ο πατέρας. Όλη η οικογένεια, θα έλεγα η μεγάλη πλειοψηφία, ήταν νομικοί. Δηλαδή, ο πατέρας, η μητέρα, ο αδερφός, ο παππούς. Υπήρχε μία -θα έλεγα- μεγάλη κλίση προς την Νομική. Προφανώς έπαιξε κάποιο ρόλο
όλο αυτό. Αλλά η αρχική σκέψη ήταν η Νομική ως μία βάση. Όμως η Νομική, όπως και τα οικονομικά, σου προσφέρουν για να κτίσεις. Δηλαδή, να αποκτήσεις μια γερή βάση και εν συνεχεία να κτίσεις από πάνω. Όμως η αλήθεια είναι ότι με κέρδισε πάρα πολύ η Νομική. Και με κέρδισε κυρίως ο συλλογισμός. Η νομική είναι σαν τα μαθηματικά. Δηλαδή, έχουν έναν πολύ γερό συλλογισμό, και αυτό με κέρδισε. Και έτσι εν συνεχεία σε όλες μου τις σπουδές, αλλά και σε επίπεδο μεταπτυχιακών, έμεινα και εντρύφησα ακόμη περισσότερο στη Νομική.

Νομική στο Παρίσι;

Στο Παρίσι. Στο Paris ΙΙ πρώτα. Δίδαξα κιόλας στο Παρίσι στη Νομική. Μεταπτυχιακό στο Παρίσι, μεταπτυχιακό στην Αμερική, στο Harvard.

1990…

Το 1998 με 2003 στο Παρίσι και εν συνεχεία στην Αμερική 2003 με 2004 στο Harvard. Και 2004 μέχρι 2007 δουλειά στη Νέα Υόρκη.

Παρίσι; Τι θυμάστε; Τι πήρατε από εκεί;

Πολύ δύσκολες σπουδές. Πολύ απαιτητικό περιβάλλον. Την εποχή εκείνη δεν ήταν πολύ ανοιχτοί, όχι σε μη Γάλλους, ούτε καν σε μη
Παριζιάνους. Δηλαδή, μέχρι να αποδείξεις την αξία σου, υπήρχε μια μεγάλη επιφυλακτικότητα. Μεγάλη δοκιμασία, αλλά και μεγάλη αναγνώριση μετά.

Φοιτητικές τρέλες υπήρχαν;

Υπήρχανε προφανώς. Αλλά υπήρχε και ένα πολύ, πάρα πολύ σκληρό πανεπιστήμιο, πάρα πολ  αυστηρό. Πολύ πειθαρχημένο. Αλλά, ναι. Τρέλες πάντοτε.

Στο Harvard είχε διαφορές;

Άλλη προσέγγιση τελείως, πολύ πιο ελεύθερο πνεύμα σε σχέση με τη Γαλλία. Η Γαλλία πάρα πολύ δομημένη, πάρα πολύ  ιεραρχημένη. Στην Αμερική δεν ήταν έτσι. Στο Harvard γενικώς ήταν πολύ πιο ελεύθερη σκέψη. Πολύ πλούσιες εμπειρίες και η μία και η άλλη.

Κάπου εκεί είναι που δημιουργήθηκε και η εθελόντρια Νίκη Κεραμέως;

Και από πιο νωρίς. Ήδη από το σχολείο θα έλεγα. Η έννοια του εθελοντισμού, δηλαδή, είχε ξεκινήσει από εκεί.

Στο σχολείο πώς;

Μέσα από δράσεις στήριξης κοινωφελών ιδρυμάτων, σε στέγες ανηλίκων, σε στέγες κακοποιημένων γυναικών. Ήδη από το σχολείο υπήρχαν τέτοιες πρωτοβουλίες. Αλλά πράγματι στην Αμερική ασχολήθηκα έντονα. Καθότι στον ελεύθερο χρόνο, ενώ δούλευα σε μεγάλη δικηγορική εταιρεία, προσφέραμε νομικές
υπηρεσίες σε κοινωνίες αστέγων της Νέας Υόρκης.

Ζόρικο.

Δύσκολο, πολύ μεγάλο σχολείο επίσης. Και πολύ μεγάλο σχολείο να βλέπεις τους δύο κόσμους ταυτόχρονα. Από την μία να δουλεύεις για πολύ μεγάλες επιχειρήσεις, τις μεγαλύτερες στον
πλανήτη και από την άλλη να βοηθάς ανθρώπους που ψάχνανε απλά μια στέγη πάνω από το κεφάλι τους.

Σου δίνει και το αίσθημα της ανάγκης της κοινωνικής δικαιοσύνης. Της κοινωνικής δικαιοσύνης και της σημασίας της κοινωνικής προσφοράς, εφόσον μπορείς να την προσφέρεις.

Μετά βλέπω στη ζωή σας και το «Δεσμό», ένα μη κυβερνητικό σωματείο, όπου εκεί αναζητούσατε πλεονάσματα εταιρειών και
ιδιωτών που πηγαίνανε σε κοινωνικές ανάγκες.

Αυτό ξεκίνησε ως εξής. Είχα επιστρέψει πλέον στην Ελλάδα, δραστηριοποιούμουν ως δικηγόρος και δούλευα ενεργά. Δούλεψα ενεργά ως δικηγόρος στην Αθήνα για περίπου 15 χρόνια. Και παράλληλα με την επαγγελματική αυτή δραστηριότητα, ξεκινήσαμε αυτό το εγχείρημα τον
καιρό της κρίσης μαζί με τέσσερις άλλες γυναίκες επαγγελματίες.

Ήταν η δύσκολη εποχή της κρίσης στην Ελλάδα, όταν υπήρχαν και επιχειρήσεις και ιδιώτες που θέλανε να προσφέρουν πλεόνασμα που είχαν και δεν ήξεραν πού και πώς αυτό θα πιάσει
καλύτερα τόπο. Σκεφτείτε μία εταιρεία ζυμαρικών, η οποία για παράδειγμα έχει ένα πολύ μικρό ποσοστό παραγωγής της που βγαίνει με ελαττωματική συσκευασία, αλλά το προϊόν είναι
απόλυτα κατάλληλο προς κατανάλωση και θέλει αυτό να το δωρίσει. Και δεν ξέρει πού θα πιάσει περισσότερο τόπο.

Ή μία εταιρεία η οποία αλλάζει υπολογιστές και θέλει να δωρίσει κάπου 300 υπολογιστές. Πού θα πιάσουν πραγματικά τόπο. Ή κάτι πιο μικρό: κάποιος ο οποίος έχει ένα αναπηρικό καροτσάκι και θέλει να το δωρίσει, γιατί έφυγε ο άνθρωπός του.

Ποιος πραγματικά χρειάζεται ένα αναπηρικό καροτσάκι;

Αυτό σκεφτείτε το σε πανελλαδική κλίμακα πλέον. Ο «Δεσμός», που λειτουργεί ακόμα και κάνουν εξαιρετική δουλειά όλοι εκεί, εγώ έχω αποσυρθεί για λόγους αυτονόητους, έχει πλέον εξυπηρετήσει εκατομμύρια πολίτες μέσω αυτής της προσφοράς.

Είναι αυτό το κομμάτι όμως που σας χαρακτηρίζει. Η κοινωνική προσφορά και ευαισθησία που το βλέπω σε πολλές πτυχές της
ζωής σας.

Θεωρώ ότι όταν έχεις την τύχη στη ζωή σου να είχες μια πορεία τέτοια όπως είχα εγώ, οφείλεις να επιστρέφεις πίσω στην κοινωνία. Αυτή είναι η δική μου αντίληψη και εφόσον μπορείς να το κάνεις, το θεωρώ μέρος της ζωής μου να επιστρέφεις πίσω
στην κοινωνία.

Είπατε ήδη την εποχή και την προσδιορίσατε. Είναι η εποχή των μνημονίων που εργάζεστε ως δικηγόρος και κάποια στιγμή χτύπησε το τηλέφωνο και σας πήρε ο Αντώνης Σαμαράς και σας είπε να κατεβείτε στην πολιτική. Έτσι έγινε;

Μέσω του «Δεσμού» γνώρισα τον Αντώνη Σαμαρά. Όταν προσπαθούσαμε να θεσπιστούν πιο υγιή κίνητρα για να ενισχύσουμε επιχειρήσεις να δωρίζουν πλεονάσματα που τυχόν έχουν. Έτσι τον γνώρισα και πράγματι κάποια χρόνια αργότερα μου έκανε την εξαιρετικά τιμητική πρόταση να είμαι στα ψηφοδέλτιο Επικρατείας της ΝΔ σε εκείνη την πολύ δύσκολη αναμέτρηση του 2015.

Πώς ήταν η βουτιά στην πολιτική;

Ήταν δύσκολη. Το θεώρησα καθήκον μου, εφόσον μου έγινε μια τόσο τιμητική πρόταση και λόγω της πρότασης αυτής καθεαυτής και θα έλεγα και λόγω της υποεκπροσώπησης της νέας γενιάς όπως και των γυναικών. Έκτοτε τα νούμερα έχουν λίγο
βελτιωθεί και στο κομμάτι της νέας γενιάς και των γυναικών, αλλά η αλήθεια είναι ότι όταν σου προσφέρεται μια τέτοια ευκαιρία και μπορείς να ανταποκριθείς, νιώθω ότι έχεις χρέος να το κάνεις. Ήταν μία μεγάλη πρόκληση.

Και το 2019 κατεβαίνετε με σταυρό στην αρένα του βόρειου τομέα.

Και αυτό μεγάλη δοκιμασία. Είμαι πολύ ευγνώμων προς τους πολίτες της βόρειου τομέα της Αθήνας που πλέον με έχουν τιμήσει δύο φορές με την ψήφο τους.

Πολλοί λένε ότι η πρώτη σας υπουργική καρέκλα, αυτή του υπουργείου Παιδείας, είναι ηλεκτρική. Ήταν έτσι;

Κοιτάξτε, το υπουργείο Παιδείας για μένα είναι ένα υπέροχο υπουργείο. Όταν λέω υπέροχο το εννοώ με όλη την έννοια της λέξης, γιατί έχεις να κάνεις με ό,τι πολυτιμότερο έχει η χώρα μας που είναι η νέα γενιά. Δε σας κρύβω ότι έχει τρομακτικές προκλήσεις και ιδιαίτερα τα χρόνια του κορονοϊού. Μην ξεχνάμε ότι υπηρέτησα τέσσερα πλήρη χρόνια -από τις μακροβιότερες
θητείες που έχουν υπάρξει στο υπουργείο Παιδείας, όπου ο μέσος χρόνος παραμονής ενός υπουργού ήταν περίπου 1 χρόνος. Είχα την τιμή, χάρη στην εμπιστοσύνη του Κυριάκου Μητσοτάκη, να
παραμείνω για μια πλήρη θητεία, πράγμα σπάνιο. Και έτσι είχα την ευκαιρία και να σχεδιάσω, να δρομολογήσω στη Βουλή και να εργαστώ πάνω στην υλοποίηση.

Συνήθως το ανακοινώνεις και το υλοποιεί ο επόμενος. Πάμε στο υπουργείο Εργασίας που είναι το σημερινό σας πόστο. 

Είχαμε πριν και το Υπουργείο Εσωτερικών, με την επιστολική ψήφο και με σημαντικές τομές που γίνανε εκεί και τις οποίες βλέπουμε τώρα να επεκτείνονται.

Για περαιτέρω επέκταση.

Ξέρετε, η επιστολική ψήφος ήταν μια πάρα πολύ ωραία θεσμική παρέμβαση, καθαρά θεσμική…

…που πέτυχε κιόλας.

Όχι μόνο πέτυχε. Σκεφτείτε ότι στις ευρωεκλογές γράφτηκαν να ψηφίσουν μέσω επιστολικής πάνω από 50.000 Έλληνες από το εξωτερικό, ενώ στις προηγούμενες ευρωεκλογές είχαν γραφτεί περίπου 14.000. Άρα, έχει να κάνει με ένα θεσμικό εργαλείο, το οποίο διευκολύνει την άσκηση του δικαιώματος ψήφου. Δεν αλλάζει το δικαίωμα ψήφου. Το δικαίωμα ψήφου υπάρχει ή δεν υπάρχει. Αλλά το πώς ασκείς αυτό το δικαίωμα και αν χρειάζεται να ξοδέψεις 2.000 ή 3.000 δολάρια για να ταξιδέψεις από κάποια μακρινή ήπειρο για να έρθεις στη χώρα μας να ψηφίσεις ή αν η ελληνική πολιτεία φροντίζει να σου το κάνει αυτό πιο εύκολο, είναι θέμα δημοκρατίας.

Για μένα ήταν πραγματικό ευτύχημα να εργαστώ μαζί με τον
Θοδωρή Λιβάνιο πάνω σε μια σπουδαία μεταρρύθμιση, αμιγώς δημοκρατικής φύσεως.

Εγώ θυμάμαι στα δικά μου πολιτικά χρόνια ήταν η μάχη των ετεροδημοτών που ερχόντουσαν με αεροπλάνα και βαπόρια και
προφανώς και τα κόμματα ξόδευαν ένα κάρο λεφτά. Τώρα αυτό γίνεται πολύ πιο απλά με την επιστολική ψήφο. Και χωρίς κόστος.

Όταν θεσπίσαμε την επιστολική ψήφο, πήγα σε πάρα πολλές πόλεις του κόσμου και κυρίως της Ευρώπης για να εξηγήσω στους Έλληνες του εξωτερικού πώς ακριβώς θα ψηφίσουμε.

Θυμάμαι ότι ήμουνα στη Στοκχόλμη και σε κάθε πόλη που
ήμασταν διοργάνωνε εκεί η πρεσβεία ή το προξενείο μια εκδήλωση που προσκαλούσε τους εκεί Έλληνες για να τους ενημερώσουμε πρακτικά πώς γίνεται τα ψηφίσεις με την επιστολική ψήφο.

Ήρθε ένας κύριος και μου λέει: σήμερα για να είμαι εδώ διένυσα 800 χιλιόμετρα με το αυτοκίνητο, γιατί θέλω να είναι η τελευταία φορά που θα διανύσω αυτή την απόσταση για άσκηση δημοκρατικού δικαιώματος. Τον ρωτάω: πού μένετε; Μου απαντάει: μένω στον Αρκτικό Κύκλο! Αυτό ήταν πάρα πολύ συγκινητικό. Αυτός ο άνθρωπος ψήφισε εν συνεχεία, και είναι και πάρα πολύ ευτυχής που μπορεί πλέον και το κάνει με επιστολική ψήφο.

Και τώρα επεκτείνεται και αλλού.

Σωστά.

Πάμε στο υπουργείο Εργασίας και σε κάτι που ήταν το πρόβλημα της κυβέρνησης Μητσοτάκη από την αρχή. Οι συντάξεις. Είστε ευχαριστημένη από το ρυθμό της απονομής των συντάξεων;

Κοιτάξτε: Στις κύριες συντάξεις, όταν παραλάβαμε τη διακυβέρνηση της χώρας ο μέσος χρόνος απονομής της κύριας σύνταξης ήταν 500 ημέρες.

Σήμερα ο μέσος χρόνος απονομής κύριας σύνταξης είναι 42 ημέρες. Η πρόοδος είναι πάρα πολύ μεγάλη και είναι συγκριτικά και με άλλες ευρωπαϊκές χώρες πάρα πολύ καλή. Αυτό δεν
σημαίνει ότι δεν μπορεί να γίνουμε καλύτεροι. Πάντοτε, εχθρός του καλού είναι το καλύτερο. Ταυτόχρονα τώρα επικεντρώνουμε πάρα πολλές προσπάθειες στις επικουρικές, όπου υπάρχει το
εξής ζήτημα. Πίσω από τις επικουρικές υπάρχουν ντάνες, μου επιτρέπετε την έκφραση, εκατομμύρια χειρόγραφες καρτέλες ενσήμων.

Αυτές οι χειρόγραφες καρτέλες ενσήμων είναι σε κάποια
αποθήκη, σε κάποιο περιφερειακό κατάστημα του ΕΦΚΑ και ούτω καθεξής. Τώρα που μιλάμε ολοκληρώνεται, δεν ξεκινάει, ολοκληρώνεται ένα οριζόντιο έργο ψηφιοποίησης όλης της
ασφαλιστικής ιστορίας αυτών των 53 εκατομμυρίων χειρόγραφων καρτελών ενσήμων.

Τόσα είναι;

53 εκατομμύρια χειρόγραφες καρτέλες ενσήμων, οι οποίες έχουν ήδη ψηφιοποιηθεί, -αυτή η διαδικασία τελείωσε πέρσι το Δεκέμβριο -και τώρα είμαστε στη φάση της εξαγωγής όλων αυτών των ψηφιακών δεδομένων, όπου θα υπάρχει πλέον η
ασφαλιστική ιστορία των ασφαλισμένων σε ψηφιακή μορφή. 

Αυτό θα οδηγήσει σε πολύ καλύτερους χρόνους απονομής και των επικουρικών συντάξεων και σε πολύ καλύτερη εξυπηρέτηση συνολικά των ασφαλισμένων και των συνταξιούχων.

Πώς είναι το χρονοδιάγραμμα;

Μιλάμε για φέτος. Το 2026. Ανεργία. Ξεκινήσατε το 2019 με 19%.
18% ήταν στην επικράτεια η ανεργία το 2019 όταν αναλάβαμε τη διακυβέρνηση της χώρας. Σήμερα, με στοιχεία Ιανουαρίου 2026, είναι στο 7,7%. Είναι το δεύτερο χαμηλότερο που έχει υπάρξει ποτέ στην ιστορία της Ελλάδας και είναι το χαμηλότερο των
τελευταίων 18 ετών. Το χαμηλότερο ποσοστό που έχει υπάρξει ποτέ στην Ελλάδα είναι 7,3%. Άρα, απέχουμε μόλις 0,4% από τη χαμηλότερη ανεργία στην ιστορία της χώρας. Αλλά ξέρετε οι δείκτες που συζητούμε, είναι δείκτες. Πίσω από τους δείκτες υπάρχουν οι άνθρωποι. Και όταν μιλάμε για μία μείωση της ανεργίας από 18% στο 7,7%, αυτό σημαίνει ότι 563.000 συμπολίτες μας, οι οποίοι δεν δούλευαν το 2019, σήμερα δουλεύουν.

Αποκτούν, δηλαδή, τη δυνατότητα να δημιουργήσουν, να σταθούν στα πόδια τους, να φροντίσουν για τους ίδιους και για τις οικογένειες τους.

Ποιος είναι ο στόχος μέχρι τις εκλογές;

Κοιτάξτε να δείτε. Τώρα η συγκυρία είναι λίγο περίεργη λόγω της αβεβαιότητας του πολέμου. Αλλά κατά τα λοιπά θα έλεγα ότι η πρόοδος της μείωσης της ανεργίας θα μπορούσε να μας
γεννήσει την ελπίδα να σπάσουμε το ιστορικό χαμηλό, δηλαδή το 7,3%. Τώρα καταλαβαίνετε ότι είμαστε λίγο σε αβέβαιους καιρούς, οπότε θα είμαι επιφυλακτική. Πάντως όλα τα δεδομένα της
απασχόλησης είναι πολύ ενθαρρυντικά.

Η ψηφιακή κάρτα εργασίας είναι το επόμενο ερώτημα.

Έχουμε μείωση της ανεργίας και αύξηση της πλήρους απασχόλησης. Είχαμε πλήρη απασχόληση μόλις στο 69%. Σήμερα είναι 10 μονάδες πάνω, στο 79%. Δηλαδή, σχεδόν 8 στους 10 Έλληνες που εργάζονται είναι σε πλήρη απασχόληση. Αυτό είναι
μία σημαντική ποιοτική βελτίωση σε ό,τι αφορά την αγορά εργασίας. Οι μισθοί. Ο κατώτατος μισθός είναι πλέον στα 920 ευρώ και αυτό αποτελεί μία αύξηση 41,5% από τα 650 ευρώ που
τον παραλάβαμε. Και ο μέσος μισθός, όπως είχε υποσχεθεί ο πρωθυπουργός, αλλά έναν χρόνο νωρίτερα από ό,τι είχε υποσχεθεί, έχει ήδη ξεπεράσει τα 1.500 ευρώ. Είμαστε στα 1.516 ευρώ. 

Εφησυχάζουμε; Όχι. Είναι όλα ρόδινα και ιδανικά; Δεν είναι. Το λέω εμφατικά. Οι δυσκολίες στην καθημερινότητα είναι πάρα πολλές και η δουλειά μας είναι να προσπαθούμε διαρκώς, με
πρωτοβουλίες, να διευρύνουμε το διαθέσιμο εισόδημα των πολιτών. Είτε αυτό σημαίνει μειώσεις φόρων, επιβαρύνσεων και ασφαλιστικών εισφορών. Είτε αυτό σημαίνει αυξήσεις μισθών.
Είτε αυτό σημαίνει συλλογικές συμβάσεις εργασίας.

Ένα άλλο μεγάλο κεφάλαιο που θα έλεγα ότι άνοιξε υπεράνω κάθε προσδοκίας τον τελευταίο χρόνο στη χώρα μας. Όλα αυτά
συμβάλλουν στο να έχει περισσότερα χρήματα ο εργαζόμενος στο τέλος του μήνας στην τσέπη του.

Πόσο σημαντική ήταν η συμφωνία για τις συλλογικές συμβάσεις;

Η αλήθεια είναι η εξής. Ο κατώτατος μισθός είναι αυτός που είναι, και ορίζεται με βάση εν τέλει μια κυβερνητική απόφαση, τουλάχιστον για την ώρα. Από το 2028 θα ορίζεται βάσει αλγορίθμου. Ο μέσος μισθός διαμορφώνεται από την προσφορά
και από τη ζήτηση στην αγορά εργασίας.

Ο μόνος τρόπος για να επηρεαστεί κατά κάποιο τρόπο ο μέσος μισθός, δηλαδή να ανέβουν οι μισθοί συνολικά, είναι οι συλλογικές συμβάσεις.

Να το πω πολύ απλά. Αν εμείς οι δύο αποφασίσουμε να δουλέψουμε μαζί, θα συνάψουμε μια ατομική σύμβαση εργασίας. Θα συμφωνήσουμε τους όρους εργασίας, αμοιβής, τα χρονικά όρια, κτλ. Εάν όμως εγώ έρθω εδώ και διαπραγματευτώ όχι μόνο για τον εαυτό μου, αλλά για άλλους πενήντα, για άλλους εκατό, για άλλους χίλιους, για άλλους εκατό χιλιάδες, για άλλους τετρακόσιους χιλιάδες, όπως είναι για παράδειγμα στην εστίαση,
καταλαβαίνετε ότι η διαπραγματευτική δύναμή μου αλλάζει πάρα πολύ. Και άρα μπορεί αυτό να οδηγήσει σε πολύ καλύτερους όρους εργασίας.

Αυτό είναι το μεγάλο επίτευγμα της κοινωνικής συμφωνίας, που είναι μια συμφωνία μεταξύ κυβέρνησης και όλων των εθνικών κοινωνικών εταίρων.

Είναι η πρώτη φορά στην ιστορία της Ελλάδας που συνάπτεται τέτοια συμφωνία και με απτό αποτέλεσμα να οδηγήσει σε περισσότερες και καλύτερες συλλογικές συμβάσεις. Η κοινωνική
συμφωνία συνήφθη στο τέλος Νοεμβρίου του περασμένου χρόνου, τον Ιανουάριο το φέραμε στη Βουλή, μέσα Φεβρουαρίου ψηφίστηκε και έγινε νόμος του κράτους και μέσα στον ένα μήνα που μεσολάβησε είχαμε ήδη τρεις πολύ σημαντικές νέες συλλογικές συμβάσεις εργασίας.

Ανέφερα ήδη μία εξ αυτών, τη συλλογική σύμβαση εργασίας σε
όλους τους εργαζομένους στην εστίαση. Αυτό σημαίνει ότι όποιος εργάζεται σε ταβέρνα, σε εστιατόριο, σε καφέ, σε αναψυκτήριο ή σε εταιρεία catering που χάρις σε αυτήν τη νέα συλλογική
σύμβαση εργασίας μπορεί να δει αυξήσεις στις αποδοχές κατά 19% σε σχέση με το νέο κατώτατο μισθό και 25% αύξηση σε σχέση με τον προηγούμενο κατώτατο μισθό. Καταλαβαίνετε,
λοιπόν, πως με αυτό το μηχανισμό μπορεί κανείς να δει μία σημαντική ποιοτική βελτίωση σε ό,τι αφορά τις απολαβές του.

Επειδή είπαμε για την εστίαση. Να αναφέρω δύο προβλήματα. Η ψηφιακή κάρτα σε κάποιους δεν άρεσε…

…Σε πολλούς δεν άρεσε. Γιατί; Γιατί πήγε να εξυγιάνει μία αγορά εργασίας που είχε πάρα πολλά προβλήματα και πολλές εστίες παραβατικότητας.

 Ας πούμε τα σύκα σύκα και τη σκάφη σκάφη. Δεν κάναμε πίσω. Το αντίθετο. Με το που πήγα στο υπουργείο Εργασίας παρέλαβα την ψηφιακή κάρτα εργασίας με περίπου 120 χιλιάδες εργαζόμενους να προστατεύονται από αυτήν και σήμερα έχει περίπου 2.000.000 εργαζόμενους.

Βάλαμε τη βιομηχανία, το λιανεμπόριο, τον τουρισμό, την εστίαση, το χονδρεμπόριο, την ενέργεια και άλλους πολλούς κλάδους. Τώρα μπαίνουν νέοι κλάδοι, θα μπουν οι τηλεπικοινωνίες, ο κλάδος της υγείας, οι
δραστηριότητες απασχόλησης, οι υπηρεσίες καθαρισμού, μπαίνουν ολοένα και περισσότερο κλάδοι και θα έλεγα ότι φτάνουμε πλέον σιγά σιγά στην ολοκλήρωση της επέκτασης της ψηφιακής κάρτας εργασίας.

Είναι ένα πάρα πολύ σημαντικό εργαλείο, το οποίο έχει διττή στόχευση: αφενός και κυρίως να προστατεύσει τους εργαζομένους να αμείβονται για τον πραγματικό χρόνο που
εργάζονται, και αφετέρου να προστατεύσει και τον υγιή ανταγωνισμό. Σκεφτείτε μια επιχείρηση, η οποία τα κάνει όλα όπως πρέπει, πληρώνει φόρους, πληρώνει εισφορές και μια άλλη -στα 30 μέτρα από αυτήν- που δεν τα κάνει όλα πως πρέπει. Αυτό νοθεύει στην πράξη τον ανταγωνισμό. 

Ένα δεύτερο ζήτημα στην εστίαση είναι η μαύρη εργασία που πάντα αποτελούσε ένα πρόβλημα.

Χάρη στην ψηφιακή κάρτα εργασίας ένα πολύ μεγάλο μέρος της αδήλωτης και της υποδηλωμένης εργασίας αποκαλύφθηκε, διότι αυτό το οποίο κάνει η ψηφιακή κάρτα είναι να καταγράφει τον
πραγματικό χρόνο εργασίας και τα πρόστιμα είναι πάρα πολύ αυστηρά, αν τυχόν σε έλεγχο επιθεώρησης εργασίας δεν υπάρχει σήμανση στην ψηφιακή κάρτα εργασίας. Έτσι θα έλεγα ότι σε
έναν βαθμό η μείωση ανεργίας είναι και μια αποκάλυψη αδήλωτης εργασίας.

Οι μισθοί σαφώς και έχουν ανέβει. Δεν έχουν φτάσει όμως στους ευρωπαϊκούς μέσους όρους.

Κοιτάξτε να δείτε: Στον κατώτατο μισθό είμαστε ακριβώς στη μέση. Είμαστε στη 12η θέση από τα 22 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης που έχουν νομοθετικά προβλεπόμενο κατώτατο μισθό. Στο μέσο μισθό σίγουρα έχουμε δρόμο. Έχουμε δρόμο, και εκεί είναι που θα παίξει καταλυτικό ρόλο η κοινωνική συμφωνία και οι νέες συλλογικές συμβάσεις, οι οποίες πλέον συνάπτονται.

Έχετε υλοποιήσει και ένα αρκετά πετυχημένο πρόγραμμα απασχόλησης σε ηλικίες εργαζομένων 55 και πάνω. Πώς πήγε αυτό και ποια είναι τα σχέδια για το μέλλον;

Ξέρετε, κύριε Οικονόμου, αυτή η μείωση της ανεργίας δεν έχει γίνει από μόνη της. Τι εννοώ; Παίρνουμε το ποσοστό της ανεργίας και το «σπάμε σε κομμάτια» και βλέπουμε ποιοι είναι αυτοί οι οποίοι σήμερα δεν εργάζονται στη χώρα.

Και εκεί βλέπουμε κάποιες κατηγορίες ανθρώπων. Είναι 
κυρίως τρεις. Πρώτον γυναίκες, δεύτερον νέοι και τρίτον άνω των 55 ετών. Άρα, πάμε και φτιάχνουμε στοχευμένα προγράμματα απασχόλησης για κάθε μία από αυτές τις κατηγορίες.

Μία από αυτές τις κατηγορίες, λοιπόν, είναι οι συμπολίτες μας που είναι 55 ετών και άνω, οι οποίοι βρίσκονται σε αυτή την ηλικία και είναι εκτός εργασίας. Είναι πιο δύσκολο αν σε αυτή την ηλικία βρεθείς εκτός εργασίας, να ξαναβρείς δουλειά. Έρχεται, λοιπόν, η πολιτεία και επιδοτεί την απασχόληση και με αυτόν
τον τρόπο, υλοποιεί ένα εξόχως κοινωνικό πρόγραμμα, το οποίο έρχεται να τους στηρίξει σε μία δύσκολη στιγμή -πολλοί από αυτούς απέχουν λίγο από τα συντάξιμα χρόνια- και να τους
βοηθήσει να συμπληρώσουν τα συντάξιμα χρόνια.

Και επιπλέον προσφέρουν πολύτιμες υπηρεσίες σε δημόσιους φορείς της χώρας, όπως σε δήμους, σε περιφέρειες, σε νοσοκομεία, κ.ο.κ.

Ένα πρόγραμμα το οποίο έχει ωφελήσει μέχρι σήμερα πάνω από
33.000 συμπολίτες μας και το οποίο σήμερα που μιλάμε απασχολεί πολύ κόσμο. Η προσπάθεια που κάνει η κυβέρνηση είναι το πρόγραμμα να εξακολουθήσει να λειτουργεί, εντός όμως των δημοσιονομικών δυνατοτήτων της χώρας. Και το λέω αυτό, γιατί είναι ένα πρόγραμμα, το οποίο προφανώς στοιχίζει, και οι δημοσιονομικές δυνατότητες της χώρας είναι συγκεκριμένες.

Ιδιαίτερα στην παρούσα συγκυρία με την αβεβαιότητα του πολέμου θα έλεγα ότι είμαστε ιδιαιτέρως προσεκτικοί και άρα, τελούμε σε επιφυλακή. Πάντως προτεραιότητα της κυβέρνησης είναι το πρόγραμμα αυτό να συνεχιστεί.

Είπαμε για το πρόγραμμα 55+. Πάμε στην ανεργία στους νέους. Εκεί είναι ένα άλλο μεγάλο ζήτημα. Το είπατε και εσείς.

Το Δεκέμβριο που μας πέρασε, η ανεργία των νέων υποχώρησε για πρώτη φορά μετά από πάρα πολλά χρόνια κάτω από τον Ευρωπαϊκό μέσο όρο. Αυτό είναι ένα πολύ σημαντικό επίτευγμα, το οποίο πιστώνεται συνολικά στη χώρα. Έχουμε αναπτύξει
τα τελευταία χρόνια συγκεκριμένες πρωτοβουλίες για τους νέους.

Παράδειγμα: πρόγραμμα επιχειρηματικότητας. Είσαι νέος άνεργος, είσαι εγγεγραμμένος στο Μητρώο Ανέργων και έχεις μια
επιχειρηματική ιδέα;

Έρχεται η πολιτεία και σου λέει: μπορείς να την κάνεις πράξη. Σου δίνουμε ένα αρχικό κεφάλαιο, 17.500 ευρώ για τα αρχικά σου έξοδα. Να νοικιάσεις έναν χώρο, να αγοράσεις πέντε έπιπλα για τον αρχικό σου εξοπλισμό, να έχεις το απαραίτητο αρχικό κεφάλαιο κίνησης. Και ερχόμαστε και στα δίνουμε αυτά σε τρεις δόσεις.

Πρώτον, να βεβαιωθούμε ότι έχεις εταιρεία.

Δεύτερον, έξι μήνες μετά ότι η εταιρεία σου εξακολουθεί και λειτουργεί και έξι μήνες μετά, πάλι ότι εξακολουθεί και λειτουργεί. Ερχόμαστε να σε στηρίξουμε σε αυτή την πρώτη σημαντική
προσπάθεια, στο ξεκίνημα αυτής της προσπάθειας.

Έχω γνωρίσει πάρα πολλούς τέτοιους νέους. Έχω γνωρίσει τη Θοδώρα. Μία κοπέλα νέα, άνεργη, η οποία είχε όνειρο ζωής να κάνει το δικό της ταξιδιωτικό γραφείο στην Αττική. Έκανε αίτηση
στο πρόγραμμα αυτό, κρίθηκε επιλέξιμη και η Θοδώρα σήμερα λειτουργεί ένα εξαιρετικό ταξιδιωτικό γραφείο στο Περιστέρι και απασχολεί η ίδια τρεις εργαζόμενους. Αυτή είναι η πεμπτουσία της πολιτικής. Πώς κάποιον από το Ταμείο Ανεργίας μπορείς να τον οδηγήσεις στο να ανοίγει ο ίδιος θέσεις εργασίας.

Και τα φορολογικά μετά παίζουν ένα ρόλο σε ότι αφορά στους νέους. Το ότι μέχρι τα 25…

…Μηδέν φόρος…

Και μετά τα 25 ο φόρος έχει περιοριστεί πάρα πολύ.

Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο. Θέλουμε να ωθήσουμε περισσότερους νέους στην εργασία πιο νωρίς. 

Έχετε πάει και στις εκδηλώσεις που έγιναν στο  εξωτερικό για την επιστροφή των νέων στην Ελλάδα. Πως είναι οι εντυπώσεις από εκεί;

Και έχουμε και μια νέα εκδήλωση που γίνεται στις 9 Μαΐου στο Λονδίνο. Μαζί με 35 επιχειρηματικούς ομίλους πηγαίνουμε μαζί στο Λονδίνο. Όλοι αυτοί οι ελληνικοί επιχειρηματικοί όμιλοι αναζητούν εξειδικευμένο προσωπικό και έρχονται μαζί για να αναδείξουν σπουδαίες επαγγελματικές ευκαιρίες που πλέον προσφέρουν στη χώρα μας. Αυτές είναι δράσεις που οργανώνει
το υπουργείο Εργασίας, έχουμε οργανώσει ήδη εκδηλώσεις στο Λονδίνο, το Άμστερνταμ, το Ντίσελντορφ, τη Στουτγάρδη, τη Νέα Υόρκη.

Είναι η τρίτη φορά που πάμε στο Λονδίνο. Και πρέπει να σας πω ότι τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν πλέον ότι έχουν επιστρέψει στη χώρα μας 473.000 Έλληνες του εξωτερικού. Αυτό είναι μια
αναστροφή του Brain Drain κατά 64%. Από τις 730.000 που έφυγαν κυρίως τα χρόνια της κρίσης, έχουν γυρίσει 473.000.

Μια έκπληξη στην τελική ευθεία προς τις εκλογές θα έχουμε από το υπουργείο Εργασίας;

Κοιτάξτε, η προσπάθεια είναι συνεχής. Για ολοένα και μεγαλύτερη μείωση της ανεργίας, για ολοένα και μεγαλύτερη αύξηση της απασχόλησης, για ολοένα και μεγαλύτερη αύξηση του διαθέσιμου
εισοδήματος.

Τη Θεσσαλονίκη πώς την βλέπετε σήμερα πια;

Σε μια μεγάλη φάση μετασχηματισμού. Νομίζω ότι η πόλη σε λίγο καιρό από σήμερα θα είναι πραγματικά αγνώριστη. Ήδη έχουμε δει πολύ σημαντικά βήματα προόδου.

Πήγατε στο μετρό;

Έχω πάει στο μετρό. Το μετρό προφανώς ήταν ζητούμενο τόσων πολλών χρόνων που έγινε πράξη και θα επεκταθεί. Αλλά και το flyover και όλες οι άλλες προσπάθειες. Ξέρω ότι είναι δύσκολη η
παρούσα συγκυρία για τους Θεσσαλονικείς, αλλά νομίζω ότι βλέπουν ήδη τα απτά αποτελέσματα αυτής της προσπάθειας.

Μια πολιτική ερώτηση και τελειώνουμε με τα πολιτικά. Το Όχι του ΠΑΣΟΚ στη μετεκλογική συνεργασία με τη ΝΔ πώς το βλέπετε; Είναι το θέμα των ημέρων.

Όλα τα κόμματα θα τεθούν προ των ευθυνών τους. Εμείς θα έχουμε ένα ξεκάθαρο πρόγραμμα για το πώς θα ζητήσουμε την ψήφο των Ελλήνων πολιτών για την επόμενη τετραετία. Όπως κάναμε και το 19 και το 23. Με ένα ξεκάθαρο πρόγραμμα το οποίο και υλοποιήσαμε. Με τον ίδιο τρόπο, λοιπόν, το 2027 θα πάμε σε εκλογές με έναν απολογισμό του τι υποσχεθήκαμε και του τι κάναμε και του τι θέλουμε να κάνουμε από εδώ και πέρα.

Εμείς προφανώς θα διεκδικήσουμε την αυτοδυναμία για τη ΝΔ. Από εκεί και πέρα όλα τα κόμματα και με βάση και το που βρίσκονται θα πρέπει προφανώς να τεθούν προ των ευθυνών τους και να εξηγήσουν πώς ακριβώς σκοπεύουν να κυβερνήσουν τη χώρα.

Και με ποιον.

Προφανώς.

Πάμε στα πιο δικά σας. Έχετε μία φήμη η εικόνα της «σιδηράς κυρίας». Σας ενοχλεί αυτό; 

Είναι το τι προσλαμβάνει ο καθένας και πώς το αντιλαμβάνεται.

Υπάρχει σίγουρα μία πολύ διαφορετική προσέγγιση αυτών που με βλέπουν από την τηλεόραση και αυτών που με βλέπουν από
κοντά.

Ισχύει αυτό. Το επιβεβαιώνω και εγώ.

Συνήθως η πρώτη αντίδραση κάποιου που βλέπω από κοντά είναι «Πω πω, είσαι πάρα πολύ ανθρώπινη, είσαι πάρα πολύ φιλική». Άρα, ξέρετε καμιά φορά το γυαλί δημιουργεί κάποιες εικόνες. Δεν ξέρω από πού προέρχεται αυτός ο όρος, ποιος
τον λέει και για ποιο λόγο, αλλά θα πω το εξής. Όταν θέλω να προχωρήσω κάτι και το έχω ψάξει από όλες τις μεριές και θεωρώ ότι είναι σωστό, δεν θα κάνω πίσω. Θα ακούσω. Μπορεί να κάνω
λάθος. Αν κάνω λάθος, θα το πάρω πίσω και θα το αλλάξω. Αλλά όταν έχω πειστεί ότι κάτι είναι σωστό, το έχω ελέγξει από όλες τις πλευρές, δεν πρόκειται να κάνω πίσω.

Πάμε στην ιδιώτη Νίκη Κεραμέως. Η γνωριμία με τον σύζυγό σας Δημήτρη Λουκά πότε έγινε και πως;

2006, στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, δουλεύαμε και οι δύο ως δικηγόροι στη Νέα Υόρκη. 20 χρόνια πίσω.

Αυτός ο συνδυασμός, εσείς υπουργική θητεία ζόρικη, δύο παιδιά, συζυγική ζωή και καθημερινότητα πόσο εύκολη είναι; Τα παιδιά είναι και μικρά κιόλας.

Τα παιδιά είναι 8 και 10. Είναι όσο δύσκολο είναι για όλους τους σκληρά εργαζόμενους γονείς. Πάρα πολλοί εργαζόμενοι γονείς δυσκολεύονται πολύ στη καθημερινότητα. Δυσκολεύονται πολύ να συνδυάσουν την επαγγελματική τους ζωή και τις επαγγελματικές τους υποχρεώσεις με την προσωπική ζωή και τον ποιοτικό χρόνο με την οικογένεια. Το ίδιο ακριβώς περνάμε και εμείς.

Με τα παιδιά τα καταφέρνετε; Έχετε τύψεις ότι δεν ασχολείστε τόσο πολύ όσο θα θέλατε;

Σαφώς και έχω τύψεις. Προσπαθώ όμως να εστιάζω περισσότερα στην ποιότητα του χρόνου που περνώ μαζί τους παρά στην ποσότητα. Ή τουλάχιστον αυτό θέλω να λέω ίσως για να νιώθω
καλύτερα. Αλλά σίγουρα προσπαθώ να ξεκλέβω χρόνο και μάλιστα θα πρέπει να σας πω ότι το κάνω και με καθένα από τα παιδιά μου ξεχωριστά.

Δηλαδή, προσπαθώ για παράδειγμα να κάνω μία απόδραση, μία μέρα στο βουνό, να πάω με τον ένα μου γιο και το άλλο Σαββατοκύριακο με τον άλλο μου γιο. Για να περάσουμε ακριβώς ποιοτικό χρόνο που τόσο το έχουμε ανάγκη.

Εκτός από αυτό υπάρχει κάτι με το οποίο χαλαρώνετε;

Με αθλητισμό, πολύ. Πολύ αθλητισμό.

Τι κάνετε;

Πολύ τοπική γυμναστική. Πολύ τένις. Τρέξιμο. Πολύ αθλητισμό.

Αγαπημένο τραγούδι;

Αχ, τώρα που είναι και επίκαιρο με την σπουδαία Μαρινέλλα που χάσαμε. Θα έλεγα ότι το «Καμιά φορά» είναι πραγματικά ένα από τα αγαπημένα μου τραγούδια.

Και το μότο ζωής; Τι ακολουθείτε κατά κάποιο τρόπο στη ζωή σας;

Μπορούμε πάντα καλύτερα.

Για το τέλος η ερώτηση με το μαγικό ραβδί: Αν το είχατε, κυρία Κεραμέως, τι θα αλλάζατε στον τομέα της εργασίας της χώρας που δεν αλλάζει εύκολα;

Θα ξεφύγω λίγο από την ερώτηση. Όλα αλλάζουν. Νομίζω ότι ο μεγάλος μετασχηματισμός στην αγορά εργασίας που έχει επέλθει τα τελευταία 6,5 χρόνια, αποδεικνύει σε τι βαθμό πραγματικά όλα
μπορούν να αλλάξουν στην εργασία. Αρκεί να υπάρχει θέληση και αρκεί να υπάρχει πολύ καλή συνεργασία, που πραγματικά υπάρχει και με τους εργαζομένους και με τις επιχειρήσεις και με τους και με τους κοινωνικούς εταίρους.