Γράφει
Σοφία Χριστοφορίδου
Σε λίγες μέρες η διοίκηση του Δήμου Θεσσαλονίκης θα ανοίξει τα χαρτιά της ως προς το ζήτημα του δημοψηφίσματος για το μέλλον της ΔΕΘ. Είτε τελικά γίνει το δημοψήφισμα, είτε όχι, θεωρώ ότι η πόλη είναι κερδισμένη από αυτή τη διαδικασία, λόγω της μεγάλης κινητοποίησης των πολιτών για ένα θέμα που νιώθουν ότι τους αφορά.
Η Θεσσαλονίκης οφείλει κάποια «ευχαριστώ» σε αυτούς που ο υπουργός Υποδομών χαρακτήρισε υποτιμητικά «κάτ’ επάγγελμα επαναστάτες», υπονοώντας την Οργανωτική Επιτροπή Δημοψηφίσματος, για το γεγονός ότι έκανε χιλιάδες πολίτες να ενδιαφερθούν για ένα θέμα της πόλης, να ενημερωθούν, να πάρουν θέση και να προσπαθήσουν να επηρεάσουν τις εξελίξεις. Παραγνωρισμένη αλλά εξίσου σημαντική και η προσπάθεια της «Κίνησης Πολιτών». Ομοίως, θα πρέπει να αναγνωριστεί και η συμβολή του δημάρχου Θεσσαλονίκης για το γεγονός ότι η υπόθεση βρίσκεται εδώ που είναι σήμερα, δηλαδή χωρίς ξενοδοχείο και επιχειρηματικό κέντρο, με πολύ περισσότερο πράσινο σε σχέση με το αρχικό σχέδιο. Μπορεί οι μεν να υποτιμούν ή να ακυρώνουν τη συμβολή των δε, όμως μια τέτοια νίκη έχει ανάγκη από τεκμηρίωση και από ακτιβισμό, αλλά και από πολιτική διεκδίκηση και πίεση προς τα κέντρα λήψης αποφάσεων.
01. Η πρώτη ουσιαστική και σε βάθος κριτική για το υπό συζήτηση σχέδιο ανάπλασης ήρθε από την Κίνηση Πολιτών «ΔΕΘ Μητροπολιτικό Πάρκο για μια ΒιώσιμηΘεσσαλονίκη». Μάλιστα ομάδα πανεπιστημιακών, μέλη της Κίνησης, κατέθεσαν αίτηση ακύρωσης του ειδικού χωρικού σχεδίου στο ΣτΕ (το οποίο σημειωτέον εξακολουθεί να είναι σε ισχύ). Η «Κίνηση Πολιτών» τεκμηρίωσε το γιατί ήταν καταστροφικό το αρχικό σχέδιο ανάπλασης. Τότε κάποιοι τους παρουσίαζαν περίπου ως γραφικούς... Οι φωνές τους καλύπτονταν από τους φορείς της πόλης, που τασσόταν αναφανδόν και χωρίς ίχνος κριτικής υπέρ του σχεδίου ανάπλασης. Υπήρχαν οι διαβεβαιώσεις ότι το έργο είχε πλέον δρομολογηθεί κι ότι τέλος πάντων το ποτάμι δεν γυρίζει πίσω... Μόνο που το ποτάμι είχε μετατραπεί σε... λίμνη. Τα νούμερα δεν έβγαιναν, το πρότζεκτ δεν προχωρούσε (κι αυτό το είχε επισημάνει σε όλους τους τόνους η «Μακεδονία»).
02. Στα τέλη του 2024 συγκροτήθηκε η Οργανωτική Επιτροπή για το Δημοψήφισμα (ΟΕΔ). Μέχρι τότε άποψη για το θέμα της ΔΕΘ είχαν εκφράσει οι αιρετοί, είχαν οι έμποροι, οι βιομήχανοι και οι βιοτέχνες, με δυο λόγια όλοι όσοι λογίζονται ως εκπρόσωποι την κοινωνία της Θεσσαλονίκης. Όχι όμως η κοινωνία της Θεσσαλονίκης. Η προσπάθεια της ΕΟΔ να ενημερώσει την κοινωνία ήταν πρωτοφανής και αξιοθαύμαστη. Σε μια περίοδο που οι πολίτες αδιαφορούν για τα κοινά (ή έτσι νομίζαμε) εθελοντές της ΕΟΔ ενημέρωναν τους πολίτες στις λαϊκές, σε μαζικές εκδηλώσεις, σε συναυλίες... Διοργάνωσαν μια μεγάλη καμπάνια για να συγκεντρώσουν τον απαραίτητο αριθμό υπογραφών που προβλέπει ο νόμος ώστε ο Δήμος Θεσσαλονίκης να διοργανώσει τοπικό δημοψήφισμα. Και τα κατάφεραν. Ασχέτως αν κατά το νόμο θεωρηθούν έγκυρες ή μη οι ηλεκτρονικές υπογραφές (εξάλλου, δεν υπάρχει προηγούμενο τοπικού δημοψηφίσματος στην Ελλάδα και ο νομοθέτης δεν είχε πρόβλεψη για το πώς συλλέγονται ηλεκτρονικά οι υπογραφές) οι άνθρωποι πίσω από τις υπογραφές υπάρχουν, ζουν (ζούμε) στην ίδια πόλη, και έχουν εκφράσει τη βούληση τους να ακουστεί η φωνή τους για το συγκεκριμένο ζήτημα.
Όποιος υποτιμά το πόσο σημαντική ήταν η συμμετοχή σε μια διαδικασία για την οποία έτρεξαν απλοί πολίτες, ας συγκρίνει τις 23.000 υπογραφές με τα στοιχεία από τη συμμετοχή των πολιτών στο πολιτικό γίγνεσθαι...Επιπλέον, μετά από ένα σημείο η συμμετοχή των πολιτών έγινε ορατή και στο «πολικό ραντάρ», δημιουργώντας μία επικοινωνιακή πίεση που δεν μπορούσε να αγνοηθεί.
03. Πέρσι τον Μάρτιο, όταν άρχισε να ξεφεύγει η συζήτηση για τον προϋπολογισμό του πρότζεκτ, ο δήμαρχος ήταν ο πρώτος που έσπασε το ταμπού της μη κριτικής των φορέων απέναντι στο σχέδιο της ανάπλασης. Λίγο αργότερα, σε μια εκδήλωση της «Μακεδονίας» είπε με ξεκάθαρο τρόπο πως «το σχέδιο ανάπλασης της ΔΕΘ θα πρέπει να εξυπηρετεί τους στόχους της Έκθεσης και όχι το real estate». Το μήνυμα του πρώτου πολίτη της πόλης εστάλη με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο στην Αθήνα, και από ό,τι φαίνεται, ελήφθη. Η πρόταση που υπάρχει πλέον στο τραπέζι δεν περιλαμβάνει ξενοδοχείο και επιχειρηματικό κέντρο, ενώ οι ελεύθεροι χώροι φτάνουν τα 120 στρέμματα. Κι αυτό θεωρώ ότι οφείλεται και στην ακτιβιστική ορμή αλλά και στην real politik. Χρειαζόταν και τα δύο για να φτάσουμε εδώ που βρισκόμαστε σήμερα, και διεκδίκηση και ρεαλισμός, και ακτιβισμός αλλά και ένας συνομιλητής της κυβέρνησης.
Πολλοί προσάπτουν στον δήμαρχο Θεσσαλονίκης Στέλιο Αγγελούδη ότι δεν είναι συνεπής με την προεκλογική δήλωση του για διατήρηση των ήπιων εκθέσεων στο κέντρο και μεταφορά των εκθέσεων που επιβαρύνουν τον αστικό ιστό σε έναν περιαστικό χώρο. Στην υπόθεση της ΔΕΘ όμως, σχεδόν όλοι έχουν μετατοπιστεί από τις αρχικές τους θέσεις, προσαρμοζόμενοι στις εκάστοτε συνθήκες. Οι φορείς της πόλης το 2008 ήταν υπέρ της μεταφοράς της Έκθεσης στη Σίνδο και έπειτα οι ίδιοι υπέρ της παραμονής και ανάπλασης στην υπάρχουσα θέση. Ακόμα και η Σύμπραξη «Όλη η ΔΕΘ ένα πάρκο» έβαλε «νερό στο κρασί της», κι από το αίτημα να μεταφερθεί όλη η Έκθεση εκτός κέντρου, συνέπραξε με την ΟΕΔ, υποστηρίζοντας την πρόταση να παραμείνουν οι ήπιες εκθέσεις στο κέντρο. Επομένως, ο αμετακίνητος στις θέσεις του, πρώτος τον λίθον βαλέτω.
Μπορεί οι δρώντες σε αυτή την ιστορία να έχουν διαφορετικές πολιτικές αφετηρίες, ενδεχομένως και διαφορετικά κίνητρα. Μπορεί κάποιο να έχουν ειλικρινές ενδιαφέρον για την ανάπτυξη ΔΕΘ και η συζήτηση για περισσότερο πράσινο να τους μοιάζει δευτερεύουσα. Άλλοι μπορεί να μην δίνουν δεκάρα τσακιστή για την Έκθεση, να τη θεωρούν ένα φάντασμα του παλιού καλού της εαυτού και να πιστεύουν ότι η πόλη έχει να κερδίσει πολλά περισσότερα αν όλο το οικόπεδο γίνει μητροπολιτικό πάρκο. Έχω την αίσθηση όμως ότι η πλειονότητα των κατοίκων της Θεσσαλονίκης θα ήθελε να βρεθεί η βέλτιστη δυνατή λύση για το πράσινο, αλλά και για τη ΔΕΘ, να αποκτήσει η πόλη ένα μεγάλο πάρκο, και ταυτόχρονα να παραμείνει ζωντανή η Έκθεση στην πόλη
Πού βρισκόμαστε σήμερα; H πόλη κέρδισε ήδη από την αύξηση της έκτασης που είναι διαθέσιμη για το πράσινο. Η πόλη κέρδισε και κάτι ακόμη, που είναι μια πολύτιμη παρακαταθήκη: την ενεργοποίηση των πολιτών. Χιλιάδες πολίτες αντιλήφθηκαν ότι χρειάζονται περισσότερο πράσινο -για πιο καθαρό αέρα, σωματική και ψυχική υγεία και διεκδίκησαν το δικαίωμα να έχουν άποψη για ένα θέμα που δεν αφορά μόνο την οικονομία, (και άρα μόνο τα Επιμελητήρια, τους Ξενοδόχους και τον Εμπορικό Σύλλογο) αλλά και την ποιότητα ζωής όλων μας.
Μπορεί να γίνει δημοψήφισμα με το ερώτημα που έχει προσδιορίσει η ΕΟΔ. Μπορεί να γίνει με άλλο ερώτημα, που θα προσδιορίσει το δημοτικό συμβούλιο, γιατί στο μεταξύ άλλαξαν τα δεδομένα.Το σημαντικότερο, κατά την άποψη μου, είναι να μην απογοητευτούν οι χιλιάδες πολίτες που για πρώτη φορά συμμετείχαν με τόσο μαζικό τρόπο σε μια διαδικασία, θέλοντας να ακουστεί το αίτημα τους για περισσότερο πράσινο. Να νιώσουν οι πολίτες ότι ακούγεται η φωνή τους, κι ότι λαμβάνεται υπόψιν. Έτσι θα παραμείνουν ενεργοί πολίτες. Αυτό θα είναι το μεγαλύτερο κέρδος για την πόλη.
