Διάσωση ορειβάτη που τραυματίστηκε στη Δρακόλιμνη Τύμφης (βίντεο)
Τραυματίστηκε στο δρόμο για το καταφύγιο της Αστράκας
Σε μια εποχή όπου η καθημερινότητα των νέων διαμορφώνεται ολοένα και περισσότερο μέσα από τις ψηφιακές πλατφόρμες, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποκτούν καθοριστικό ρόλο όχι μόνο στην επικοινωνία και την ψυχαγωγία, αλλά και στη συγκρότηση της προσωπικής και κοινωνικής ταυτότητας. Εικόνες, βίντεο και πρότυπα που προβάλλονται αδιάκοπα στο διαδίκτυο επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι νέοι αντιλαμβάνονται το σώμα τους, τις σχέσεις τους και την ίδια την έννοια του φύλου.
Τη σύνθετη αυτή σχέση ανάμεσα στο ψηφιακό περιβάλλον και τη διαμόρφωση της έμφυλης ταυτότητας ανέλυσε ο ψυχολόγος Κωνσταντίνος Δάκτυλος μιλώντας στο 1ο Διεθνές Συνέδριο Ψυχοθεραπείας Gestalt: “Φύλο και Σεξουαλικότητα Σήμερα. Η ψυχοθεραπεία Gestalt σε διεπιστημονικό διάλογο", το οποίο πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη 13-15 Μαρτίου. Όπως υπογράμμισε, στο σημερινό κοινωνικό περιβάλλον η διαδικασία συγκρότησης της ταυτότητας, ιδιαίτερα κατά την εφηβεία, δεν εξελίσσεται πλέον μόνο μέσα από τις άμεσες κοινωνικές σχέσεις, αλλά και μέσα από ένα ψηφιακό οικοσύστημα που λειτουργεί ως χώρος παρατήρησης, σύγκρισης και αυτοπαρουσίασης.
Οι νέοι και οι νέες έρχονται καθημερινά σε επαφή με έναν τεράστιο όγκο περιεχομένου, το οποίο επιλέγεται σε μεγάλο βαθμό από αλγοριθμικά συστήματα των πλατφορμών. Μέσα από αυτή τη συνεχή ροή εικόνων και αφηγήσεων, συγκροτούν αντιλήψεις για το τι θεωρείται επιθυμητό, αποδεκτό ή επιτυχημένο ως προς την εμφάνιση, τη συμπεριφορά και τους ρόλους φύλου.
Η ταυτότητα μέσα από likes και followers
Σύμφωνα με τον κ. Δάχτυλο, μέσα κοινωνικής δικτύωσης λειτουργούν συχνά ως καθρέφτες αλλά και ως ρυθμιστές των κοινωνικών προσδοκιών γύρω από το φύλο και την εμφάνιση.
Η διαδικασία διαμόρφωσης της ταυτότητας των εφήβων συνδέεται συχνά με τους ίδιους τους μηχανισμούς των πλατφορμών: τα likes, τα σχόλια και τον αριθμό των followers. Σε αυτό το πλαίσιο δημιουργείται πολλές φορές η αίσθηση ότι η κοινωνική αξία ενός ατόμου αποτυπώνεται μέσα από αριθμητικούς δείκτες αποδοχής.
Έτσι, οι έφηβοι και οι έφηβες παρατηρούν, συγκρίνουν και συνθέτουν στοιχεία της προσωπικής τους ταυτότητας μέσα από τις εικόνες και τις αντιδράσεις που λαμβάνουν στο ψηφιακό περιβάλλον.
Οι αλγόριθμοι ως «αόρατη δύναμη»
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στον ρόλο των αλγορίθμων, οι οποίοι, όπως σημείωσε, αποτελούν την «αόρατη δύναμη» των κοινωνικών δικτύων.
Οι αλγόριθμοι προτείνουν περιεχόμενο που ανταποκρίνεται στις προτιμήσεις του χρήστη, όμως ταυτόχρονα έχουν την τάση να ενισχύουν ήδη υπάρχοντα κοινωνικά στερεότυπα. Αν ένας χρήστης δείξει ενδιαφέρον για συγκεκριμένα πρότυπα ομορφιάς ή εικόνες θηλυκότητας και ανδρισμού, η πλατφόρμα θα συνεχίσει να του προβάλλει παρόμοιο περιεχόμενο.
Με τον τρόπο αυτό ενισχύονται στερεοτυπικές αναπαραστάσεις, όπως το «τέλειο» σώμα, η υπερτονισμένη θηλυκότητα, ο επιθετικός ή εξουσιαστικός ανδρισμός και η σεξουαλικοποιημένη εικόνα ως κοινωνικός κανόνας.
Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι να δημιουργείται ένα στενό πλαίσιο «αποδεκτών» έμφυλων ρόλων, το οποίο συχνά συγκρούεται με την πραγματική ποικιλία σωμάτων και ταυτοτήτων που υπάρχει στην κοινωνία.
Η πίεση της σύγκρισης και η εικόνα σώματος
Η συνεχής έκθεση σε τέτοιου είδους περιεχόμενο μπορεί να έχει σημαντικές ψυχολογικές επιπτώσεις στους νέους.
Μελέτες δείχνουν ότι η παρακολούθηση ιδεατών εικόνων σώματος συνδέεται συχνά με χαμηλή αυτοεκτίμηση, έντονο άγχος για την εμφάνιση, αλλά και την εμφάνιση διατροφικών διαταραχών.
Πλατφόρμες όπως το Instagram και το Tik Tok λειτουργούν συχνά σαν μια ατελείωτη ψηφιακή βιτρίνα «τέλειων» σωμάτων και τρόπων ζωής, όπου η σύγκριση γίνεται σχεδόν αυτόματα και πολλοί χρήστες αισθάνονται ότι δεν ανταποκρίνονται στα πρότυπα που προβάλλονται.
Υπερσεξουαλικοποίηση και έκθεση ανηλίκων
Ο ψυχολόγος αναφέρθηκε επίσης στο φαινόμενο της υπερσεξουαλικοποίησης που παρατηρείται σε ορισμένες ψηφιακές πλατφόρμες.
Σε εφαρμογές όπως το Tik Tok προωθούνται συχνά χορευτικά βίντεο και πόζες που παρουσιάζουν ακόμη και ανήλικους χρήστες με έντονα σεξουαλικοποιημένο τρόπο, συχνά χωρίς οι ίδιοι να συνειδητοποιούν πλήρως την έκταση της δημόσιας έκθεσης.
Χώρος έκφρασης και νέων ταυτοτήτων
Παράλληλα, ωστόσο, τα κοινωνικά δίκτυα μπορούν να λειτουργήσουν και ως χώρος έκφρασης για νέες μορφές ταυτότητας.
Σύμφωνα με τον ψυχολόγο στο Tik Tok και σε άλλες πλατφόρμες έχουν δημιουργηθεί δυναμικές κοινότητες δημιουργών που αυτοπροσδιορίζονται ως gender-fluid, non-binary ή trans. Μέσα από αυτές τις κοινότητες πολλοί νέοι βρίσκουν λέξεις, εμπειρίες και πρότυπα ταύτισης που τους βοηθούν να κατανοήσουν καλύτερα τον εαυτό τους.
Οι διαδικτυακές αυτές κοινότητες λειτουργούν συχνά ως σημαντική πηγή υποστήριξης, ιδιαίτερα για νέους που μεγαλώνουν σε περιβάλλοντα όπου η αποδοχή της διαφορετικότητας δεν είναι δεδομένη.
Οι κίνδυνοι του ψηφιακού περιβάλλοντος
Παρά τα θετικά στοιχεία, το ψηφιακό περιβάλλον κρύβει και σημαντικούς κινδύνους.
Το cyberbullying, το body shaming και η προβολή εξιδανικευμένων τρόπων ζωής από influencers δημιουργούν συχνά μη ρεαλιστικές προσδοκίες. Η συνεχής έκθεση σε φιλτραρισμένες εικόνες και πρότυπα «τέλειας» ζωής μπορεί να ενισχύσει την ανάγκη επιβεβαίωσης και να οδηγήσει πολλούς νέους και πολλές νέες σε έναν διαρκή αγώνα σύγκρισης.
