- Newsroom
Γράφει ο Αποστολίδης Ιάκωβος
Φιλόλογος - Ιστορικός
Η έντονη συζήτηση και αντιπαράθεση που έχει προκαλέσει η προβολή και εισπρακτική επιτυχία της ταινίας «Καποδίστριας» μπορεί να προσεγγιστεί σε τρία διακριτά, αλλά και αλληλοσυνδεόμενα επίπεδα.
Το πρώτο αφορά την καθαρά αισθητική, καλλιτεχνική αποτίμηση της ταινίας σύμφωνα με τους όρους της κινηματογραφικής τέχνης. Δεν θα σταθούμε σε αυτό, γιατί δεν είμαστε ειδικοί.
Το δεύτερο επίπεδο αναφέρεται στο κατά πόσο η παρουσίαση της συγκεκριμένης -κομβικής για την σύγχρονη νεοελληνική ιστορία- προσωπικότητας γίνεται ολοκληρωμένα τοποθετώντας την στο πλαίσιο της εποχής της, παίρνοντας υπόψη όλες τις αντιφατικές, πολλές φορές, παραμέτρους που καθόριζαν τη δράση της. Και αυτό θα απαιτούσε μία ιστορική ανάλυση που υπερβαίνει τα όρια του παρόντος σημειώματος. Ας μου επιτραπεί να σημειώσω μόνο ότι το γραμματειακό είδος της βιογραφίας (και η κινηματογραφική του εκδοχή) στην Ελλάδα κυριαρχείται επί το πλείστον από μία μανιχαϊστική προσέγγιση καλού vs κακού, κυρίως ως απόρροια των έντονων κοινωνικοπολιτικών συγκρούσεων και των ρηγμάτων που αυτές προκάλεσαν στην ελληνική κοινωνία τον 20ό αιώνα.
Το τρίτο επίπεδο με το οποίο θα ασχοληθούμε είναι αυτό της ερμηνείας της μεγάλης απήχησης που έχει η ταινία στο κοινό. Το ερώτημα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον αν συμπεριλάβουμε στον προβληματισμό μας το γεγονός ότι παρόμοια εμβέλεια δεν είχαν προηγούμενες ταινίες του ίδιου σκηνοθέτη με σημείο αναφοράς άλλες προσωπικότητες από άλλους χώρους, εκτός της πολιτικής.
Κοινός τόπος όλων των δημοσκοπήσεων το τελευταίο διάστημα και πέρα από τις επιμέρους διαφοροποιήσεις τους είναι η απάντηση που δίνεται από την πλειονότητα των ερωτώμενων στην ερώτηση για τον καταλληλότερο ηγέτη: Κανένας.
Η μονολεκτική αυτή απάντηση -που σε μεγάλο βαθμό επιβεβαιώνεται και στις κοινωνικές συναναστροφές όλων μας- εκφράζει την απογοήτευση σημαντικού τμήματος της κοινωνίας απέναντι στο υπάρχον πολιτικό δυναμικό της χώρας.
Η εμφανής αδυναμία του κυρίαρχου πολιτικού συστήματος να αντιμετωπίσει ικανοποιητικά τα οξυμμένα κοινωνικά προβλήματα, ιδίως μετά τη δεκαετία της κρίσης, σε συνδυασμό με τα γενικευμένα φαινόμενα διαφθοράς έχουν οδηγήσει σε αυτό το αποτέλεσμα.
Υποστηρίζω λοιπόν ότι αυτό που προσελκύει ένα μεγάλο ποσοστό των θεατών στις κινηματογραφικές αίθουσες είναι η ενδόμυχη ανάγκη-επιθυμία να βρεθεί ένας ανάλογος ικανός και αδιάφθορος ηγέτης σαν τον Καποδίστρια, όπως αυτός παρουσιάζεται στην ταινία.
Για τον κόσμο αυτόν δεν έχουν τόσο σημασία οι όποιες σεναριακές ή σκηνοθετικές αδυναμίες της όσο έχει η ελπίδα που αναδύεται από το παρελθόν για τη δυνατότητα ύπαρξης ενός τέτοιου ηγέτη. Άλλωστε δεν πρέπει να παραβλέψουμε ότι σε ένα μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας εξακολουθούν να είναι πολύ ισχυρές τάσεις μεσσιανισμού. Η αναζήτηση του «σωτήρα-ηγέτη» που με τη βούληση και τη δράση του θα καταφέρει να βγάλει την κοινωνία από το τέλμα και τα αδιέξοδά της. Πολλώ δε μάλλον στη σημερινή παγκόσμια συγκυρία ρευστότητας, οξυμμένων ανταγωνισμών και αναδιάταξης συσχετισμών που ευνοεί την ανάδειξη τέτοιων ηγετών.
Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε κάτι σημαντικό. Κανένας Καποδίστριας δεν θα είχε υπάρξει ως Κυβερνήτης εάν δεν είχε προηγηθεί η επανάσταση του λαού που δημιούργησε τις συνθήκες για την εμφάνισή του. Σε όλες τις εποχές οι ηγετικές προσωπικότητες δεν είναι οι «από μηχανής θεοί» που εμφανίζονται για να δώσουν τη λύση στο δράμα, αλλά προϊόντα της κίνησης και της δράσης της ίδιας της κοινωνίας.
*Δημοσιεύθηκε στη «ΜτΚ» στις 11.01.2026
