Ο δείκτης τιμών για τα είδη διατροφής, στην Ελλάδα, αυξήθηκε κατά 38,24 ποσοστιαίες μονάδες, από το 2017. Σε σχέση με το μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το 2024, ήταν υψηλότερος κατά 5,1 ποσοστιαίες μονάδες. Ο δείκτης τού κατά κεφαλήν Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος σε Μονάδες Αγοραστικής Δύναμης, ήταν 70, με μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης 100, ενώ το μέσο εισόδημα εργαζόμενου, στην Ελλάδα, ήταν το 63,2% του μέσου ευρωπαϊκού.
Αναλύοντας την τελική τιμή, το πρωτογενές προϊόν κατέχει το 4-30 %, ενώ το 70-96 % κατανέμεται στις λειτουργίες εμπορίας. Η ευνοϊκή εξέλιξη στις τιμές παραγωγού, από το 2017, ανακόπηκε από το 2023, ενώ η ετήσια ακαθάριστη προστιθέμενη αξία ανά γεωργική εκμετάλλευση, μόλις ξεπερνά το μισό του ευρωπαϊκού μέσου όρου και φτάνει στο μισό του εισοδήματος ενός εργαζόμενου, στην Ελλάδα. Αυτή η «δύσκολη» κατάσταση γεννά το ερώτημα: Πως μπορεί να ανακοπεί η αυξητική πορεία τιμών;
Για να ανακοπεί η συνεχής αύξηση, χρειάζονται μέτρα από την Πολιτεία (τοπικά, εθνικά, ευρωπαϊκά) και προσπάθειες από καταναλωτές, αγρότες, φορείς εμπορίας, φορείς έρευνας και εκπαίδευσης. Στη συνέχεια, αναφέρονται συνοπτικά.
Η Πολιτεία.
- Κατάλληλες θεσμικές προσαρμογές, αποτελεσματικότερη εποπτεία, συστηματικοί έλεγχοι.
- Παρεμβάσεις για το «άνοιγμα ψαλίδας» τιμών, αντιμετωπίζοντας στρεβλώσεις, ενισχύοντας τη διαύγεια και τον ανταγωνισμό, μειώνοντας φόρους σε επιλεγμένα είδη, αυξάνοντας τις ευκαιρίες απευθείας πώλησης για παραγωγούς, αγοράς για καταναλωτές.
- Μακροχρόνιο σχέδιο στήριξης του αγροτικού τομέα, με φοροαπαλλαγές ή επιχορηγήσεις, στις αγορές εισροών, προωθώντας τη συνεταιριστική οργάνωση, τον ορθολογικό εκσυγχρονισμό, την ψηφιοποίηση, υποστηρίζοντας εκπαιδευτικές, ερευνητικές, συμβουλευτικές δραστηριότητες, ενθαρρύνοντας την απευθείας πώληση. Ανάπτυξη τεχνολογίας και τεχνογνωσίας, για τις ελληνικές συνθήκες, παραγωγή μεγαλύτερης προστιθέμενης αξίας - η παραγωγή να είναι πιο αποδοτική από τις εισαγωγές και το αγροτικό επάγγελμα πιο ελκυστικό.
- Πολιτική γης, ενθαρρύνοντας μεταβίβαση σε νέους αγρότες, αναδασμό, αξιοποίηση οργανικών απορριμμάτων/αποβλήτων, αποκλείοντας διαίρεση και αλλαγή χρήσης. Πολιτική ανάπτυξης φιλοπεριβαλλοντικών μεθόδων, ορθολογικής χρήσης νερού, προστασία υδάτινων αποθεμάτων, αποταμίευση.
- Διαδικασίες αποφυγής αυξήσεων στη λιανική πώληση, με περισσότερη διαύγεια, συστήματα διευκόλυνσης καταναλωτών, ανάπτυξη απευθείας πώλησης, π.χ. οργανωμένων αγροτικών αγορών, ανάπτυξη συνεταιριστικών δραστηριοτήτων, καλύτερη οργάνωση και εκσυγχρονισμό των επιχειρήσεων εμπορίας, ανάπτυξη της καταναλωτικής και «συνεργατικής» παιδείας των πολιτών.
Οι καταναλωτές.
- Να αναζητούν χαμηλότερες τιμές για την ποιότητα που επιθυμούν, να αξιοποιούν εκπτώσεις, να στρέφονται σε υποκατάστατα, να προγραμματίζουν τις αγορές, να χρησιμοποιούν διευκολυντικά πληροφοριακά συστήματα.
- Να προτιμούν τοπικές και απευθείας αγορές και λιγότερο επεξεργασμένα προϊόντα.
- Ενεργοποίηση, συμμετέχοντας σε οργανώσεις καταναλωτών, καταναλωτικούς συνεταιρισμούς, ενέργειες επιβράβευσης και τιμωρίας προϊόντων/πωλητών.
Οι αγρότες.
Αγώνας για μείωση τους κόστους παραγωγής, με καλύτερη οργάνωση-διαχείριση, αποτελεσματικούς συνεταιρισμούς και συμπράξεις, συνεργασία στην αλυσίδα εφοδιασμού, νέα συστήματα, ψηφιοποίηση, αυτοματισμούς, καινοτομία, με αξιοποίηση αποτελεσμάτων έρευνας, συνεχή εκπαίδευση, καλύτερη πληροφόρηση, απευθείας πώληση.
Οι φορείς εμπορίας.
- Αγώνας μείωσης του κόστους, με καλύτερη οργάνωση, ψηφιοποίηση, αυτοματισμούς, σύγχρονα συστήματα διοίκησης και μάρκετινγκ, καινοτομία με έρευνα, εκπαίδευση, πληροφόρηση.
- Οικοδόμηση σχέσεων, συνεργασία (οριζόντια και κάθετα), δίκαιες τιμές για αγρότες και καταναλωτές, ώστε να ενισχυθεί η εγχώρια παραγωγή. Επισήμανση προϊόντων και πληροφοριακά συστήματα που διευκολύνουν τις αγοραστικές επιλογές.
Οι φορείς έρευνας, εκπαίδευσης, πληροφόρησης.
Ανάπτυξη ερευνητικών, εκπαιδευτικών, συμβουλευτικών δραστηριοτήτων, σε αντικείμενα που βοηθούν: τους πολίτες, να κάνουν καλύτερες αγοραστικές επιλογές και να ενεργοποιηθούν, τους αγρότες και φορείς εμπορίας, ώστε να αυξάνεται η παραγωγή τοπικής προστιθέμενης αξίας, τα θεσμικά όργανα, για αποτελεσματικές παρεμβάσεις και ελέγχους.
Συμπερασματικά: Βιώσιμες λύσεις του προβλήματος μπορούν να προκύψουν με μακροχρόνιες, συνεχείς, πολυεπίπεδες, (συνεργατικές) προσπάθειες: Πολιτείας, καταναλωτών, αγροτών, φορέων εμπορίας, φορέων έρευνας, εκπαίδευσης, πληροφόρησης.
