Υπάρχουν τραγούδια που δεν γράφονται για να ακουστούν απλώς, αλλά για να ειπωθούν σαν μια εξομολόγηση που περίμενε καιρό το σωστό αυτί. Το «Κάθε φιλί μια λέξη (Όνειρο μέσα σε όνειρο)» του Παντελή Κυραμαργιού, με τη συμμετοχή της Μαργαρίτας Αμαραντίδη, ανήκει σε αυτή την κατηγορία. Δεν διεκδικεί χώρο στον θόρυβο της καθημερινότητας, αλλά προτιμά τη σιωπή. Εκεί όπου οι λέξεις αποκτούν βάρος και οι αναμνήσεις επιμένουν.
Το τραγούδι μοιάζει να γεννήθηκε από εκείνη τη λεπτή περιοχή ανάμεσα στην ποίηση και τη μουσική ή, όπως λέει ο ίδιος, από μια εσωτερική αναγκαιότητα που προηγήθηκε κάθε μορφής. «Είχα μόλις διαβάσει μια συλλογή της Κικής Δημουλά και κάποια σκόρπια ποιήματα της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ. Δεν θυμάμαι αν υπήρξε κάποια συγκεκριμένη πρόταση ή αν ήταν αποτέλεσμα της όλης αίσθησης, αλλά σχηματίστηκε στο μυαλό μου η φράση Ήταν η αγάπη μια ξένη γλώσσα κι εσύ καρδιά μου μ’ έμαθες τόσα’».
Ο στίχος αυτός στάθηκε σαν σημείο εκκίνησης. Ταίριαξε με μια ήδη υπάρχουσα μελωδία και, όπως συμβαίνει καμιά φορά στα τραγούδια που μοιάζουν να «ξέρουν τον δρόμο τους», όλα τα υπόλοιπα ακολούθησαν σχεδόν φυσικά. «Τα λόγια και οι νότες ευθυγραμμίστηκαν πολύ γρήγορα», θυμάται.
Λίγες εβδομάδες αργότερα, ωστόσο, γεννήθηκε και κάτι ακόμη: το ποίημα. Ένα κείμενο εκτενές, σκοτεινό, σχεδόν υπαρξιακό, που δεν θα μπορούσε να περιοριστεί στη φόρμα του τραγουδιού. «Απλώς είχα την ανάγκη να πω περισσότερα», εξηγεί. «Έκρινα ότι δεν χρειάζεται να συμπυκνώσω τον λόγο για να χωρέσει στη μουσική. Έδωσα στις λέξεις την αυτονομία που ζητούσαν».
Κοινός άξονας και των δύο μορφών είναι εκείνα που δεν ειπώθηκαν ποτέ. Οι πράξεις που δεν έγιναν. Οι εκδοχές της ζωής που έμειναν στο περιθώριο. Για τον Παντελή Κυραμαργιό, αυτά τα «κενά» δεν είναι απλώς απώλειες, είναι καθοριστικά στοιχεία της ύπαρξής μας. «Μιλάμε λιγότερο απ’ όσο σκεφτόμαστε και πράττουμε λιγότερο απ’ όσο λέμε», σημειώνει. «Για καθετί που επιλέγουμε να κάνουμε υπάρχουν τόσα άλλα που δεν κάναμε. Κι έτσι, αυτά που δεν ειπώθηκαν και δεν έγιναν είναι πάντα περισσότερα και συχνά μας επηρεάζουν περισσότερο απ’ όσα συνέβησαν».
Στο κέντρο του τραγουδιού δεσπόζει η αγάπη, όχι ως συναίσθημα εύκολο ή ρομαντικά εξιδανικευμένο, αλλά ως «ξένη γλώσσα» που απαιτεί κόπο για να κατακτηθεί. Και ίσως γι’ αυτό σπάνια μαθαίνεται πραγματικά. «Αγάπη είναι να δίνεις», λέει χωρίς περιστροφές. «Καταργείς την ατομικότητά σου, περιορίζεις την ελευθερία σου. Γίνεται κάποιος άλλος αρχηγός σου και τον υπηρετείς με ανιδιοτέλεια, χωρίς προσδοκία ανταλλάγματος».
Μια διαδικασία δύσκολη και επικίνδυνη, αλλά ταυτόχρονα λυτρωτική. «Το μαγικό είναι ότι αυτό σου δίνει χαρά και δίψα για καινούριες εμπειρίες», συμπληρώνει, τονίζοντας πως η αγάπη μπορεί να γίνει πραγματική επικοινωνία μόνο σε όσους αντέχουν να αφήσουν τον εγωισμό τους στην άκρη. «Οι υπόλοιποι ας περιοριστούν σε συνηθισμένους έρωτες, που τραγουδιούνται με κοινότοπα δίστιχα και υψωμένα χέρια στα σκυλάδικα».
Ιδιαίτερη θέση σε αυτό το έργο έχει η παρουσία της Μαργαρίτας Αμαραντίδη, η οποία με την απαγγελία της μετατρέπει το ποίημα σε ζωντανή δραματουργία. Η επιλογή της δεν ήταν τυχαία. «Η Μαργαρίτα κινείται ανάμεσα στα θέατρα, τους κινηματογράφους, τις μουσικές και τα βιβλία», λέει. «Ήμουν σίγουρος ότι θα μου επανασυστήσει το ποίημα μέσα από τον δικό της τρόπο». Τη στιγμή που μπήκε η τελευταία τελεία στο κείμενο, ήταν και η στιγμή που της έστειλε μήνυμα σαν να ήξερε ήδη ότι αυτή η φωνή έπρεπε να το κατοικήσει.
Στο τέλος του ποιήματος, «ένα τραγούδι διασχίζει την πόλη». Μια εικόνα σχεδόν κινηματογραφική, που αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο της παρηγοριάς. Μπορούν άραγε ακόμα τα τραγούδια να λειτουργήσουν έτσι; Ο Παντελής Κυραμαργιός αποφεύγει τις βεβαιότητες. «Τα τραγούδια δεν ανήκουν στον δημιουργό τους», λέει. «Δεν καθορίζει εκείνος πώς θα λειτουργήσουν. Ανήκουν σε όσους τα έχουν ανάγκη και γίνονται οχήματα που μας πηγαίνουν εκεί που επιθυμούμε».
Ίσως τελικά αυτό να είναι και το νόημα του «Κάθε φιλί μια λέξη»: ένα τραγούδι που δεν προσφέρει απαντήσεις, αλλά συνοδεύει. Που δεν φωνάζει, αλλά περπατά δίπλα σου. Και κάπου, μέσα στη σιωπή της πόλης, συνεχίζει να διασχίζει τους δρόμους όπως όλα τα τραγούδια που γεννήθηκαν από μια αλήθεια και αρνήθηκαν να σωπάσουν.
Ο Παντελής Κυραμαργιός μαζί με τη Νατάσα Φαίη Κοσμίδου θα βρίσκονται στη Μικρή Σκηνή Θεσσαλονίκης τη Δευτέρα 2 Φεβρουαρίου σε «Ένα παράξενο λάιβ» - μουσικό θέατρο, stand up poetry
