Η Έδρα της ΑΕ

Σε προηγούμενη αρθρογραφία μας ασχοληθήκαμε με το καταστατικό της ΑΕ. Στο ελάχιστο αναγκαίο περιεχόμενό του συμπεριλαμβάνεται και ο ορισμός της έδρας της. Η επιλογή αυτή δεν αποτελεί ήσσονος σημασίας και βαρύτητας ζήτημα. Και τούτο γιατί έχει ως αποτέλεσμα σειρά σημαντικών συνεπειών σε διάφορους τομείς λειτουργίας της. Για τα περισσότερο σημαντικά, σχετικά, ζητήματα, το παρόν.

Έννοια Έδρας και Δευτερεύουσες Εγκαταστάσεις

Η έδρα κάθε νομικού προσώπου αποτελεί το «συνδετικό κρίκο» του με ορισμένο τόπο. Αντιστοιχεί με την κατοικία του φυσικού προσώπου.

Η ΑΕ μπορεί να διαθέτει, αποκλειστικά, μία έδρα (αρχή αποκλειστικότητας της έδρας). Η έδρα θα πρέπει, όμως, να διακριθεί από τις Δευτερεύουσες Εγκαταστάσεις. Αυτές μπορούν να είναι περισσότερες της μίας και αποτελούν τόπους στους οποίους αναπτύσσεται η συναλλακτική δραστηριότητα της ΑΕ. Συνιστούν (ενδεικτικά) υποκαταστήματα της εταιρείας, γραφεία αντιπροσωπείας, πρακτορεία.

Καταστατική Έδρα

Ο σύνδεσμος της ΑΕ με συγκεκριμένο τόπο ορίζεται στο καταστατικό και αποτυπώνεται στο ελάχιστο περιεχόμενό του. Έδρα της ΑΕ μπορεί να είναι μόνον Δήμος εντός της Ελληνικής Επικράτειας. Δεν είναι απαραίτητος (και, προφανώς, απολύτως αντενδείκνυται) ο καταστατικός προσδιορισμός της διεύθυνσης της ΑΕ.

Σε περίπτωση μη αναγραφής της έδρας στο καταστατικό, δεν είναι δυνατή η ολοκλήρωση της καταχώρισης του στο ΓΕΜΗ.

Πραγματική Έδρα

Η σύμπτωση καταστατικής έδρας με τον τόπο της πραγματικής άσκησης της διοίκησης και δραστηριοποίησης της ΑΕ δεν είναι δεδομένη˙ δεν είναι, πολύ περισσότερο, υποχρεωτική. Μάλιστα, η πραγματική έδρα του νομικού προσώπου, όπως στη συνέχεια αναφέρεται, , επιφέρει σημαντικές έννομες συνέπειες.

Λειτουργίες της Έδρας

(α) Η Έδρα ως Τόπος Σύγκλησης των Εταιρικών Οργάνων

Τα εταιρικά όργανα της ΑΕ (βεβαίως το ΔΣ και η ΓΣ) συγκαλούνται στην έδρα της-εκτός κι αν το σύνολο των μελών του ΔΣ και, αντίστοιχα, των μετόχων της αναντίρρητα συμμετέχει.

(β) Η Έδρα ως Κριτήριο Εφαρμογής Κανόνων Ουσιαστικού Δικαίου

Το δίκαιο που διέπει τη λειτουργία της ΑΕ είναι αυτό της πραγματικής δραστηριοποίησής της («πραγματική έδρα»), ακόμα κι αν αυτός δεν ταυτίζεται με την καταστατική της έδρα. Η αποδοχή της εν λόγω θεωρίας συνεπάγεται «ειδική» μεταχείριση των αλλοδαπών νομικών προσώπων, τα οποία δεν έχουν συσταθεί σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία. Νομικά πρόσωπα για την ίδρυση των οποίων δεν έχουν τηρηθεί οι διατυπώσεις των εθνικών κανόνων δικαίου δεν αναγνωρίζονται ως εγκύρως συσταθέντα. Λογίζονται ως «εν τοις πράγμασι» προσωπικές εταιρείες και επ’ αυτών -σύμφωνα με τη θεωρία της πραγματικής έδρας- εφαρμόζονται οι ελληνικοί κανόνες δικαίου.

Το δίκαιο της πραγματικής έδρας εφαρμόζεται, κατά κανόνα, σε ζητήματα σύστασης, ικανότητας δικαίου, λύσης του νομικού προσώπου, στις εσωτερικές σχέσεις της εταιρείας, στην ευθύνη των οργάνων και των μελών του νομικού προσώπου έναντι τρίτων και ζητήματα συνδεδεμένων εταιρειών.

(γ) Η Έδρα Από Πλευράς Εθνικού και Διεθνούς Δικονομικού Δικαίου

Αρμόδιο, κατά τόπο, δικαστήριο για την επίλυση εταιρικών διαφορών είναι το δικαστήριο της πραγματικής έδρας της ΑΕ (ή των υποκαταστημάτων της, εφόσον η διαφορά αυτά αφορά).

Στην περίπτωση πτώχευσης, αρμόδιο είναι το δικαστήριο του τόπου των κύριων συμφερόντων του οφειλέτη.

Μεταφορά Έδρας

Στην περίπτωση μετακίνησης της πραγματικής έδρας στην αλλοδαπή, το ελληνικό δίκαιο δεν απαιτεί λύση, εκκαθάριση της εν λόγω εταιρείας και διαγραφή της από το ΓΕΜΗ. Αποτέλεσμα, παρά ταύτα, της μεταφοράς της πραγματικής έδρας στο εξωτερικό αποτελεί η παύση εφαρμογής των ελληνικών κανόνων δικαίου. Δεν παραβλέπεται σε αυτήν την περίπτωση η ανασφάλεια δικαίου, στην οποία οδηγεί η θεωρία της πραγματικής έδρας.

Για τη μεταφορά της έδρας εντός του Δήμου όπου η καταστατική έδρα, αρκεί απόφαση ΔΣ. Αν η καταστατική έδρα μεταφέρεται σε έτερο Δήμο (ή αναφέρεται στο καταστατικό και η συγκεκριμένη διεύθυνσή της), απαιτείται απόφαση ΓΣ ως τροποποίηση του καταστατικού. Όταν, όμως, η έδρα μεταφέρεται στην αλλοδαπή, λαμβάνει χώρα μεταβολή της εθνικότητας της ΑΕ, για την οποία απαιτείται η αυξημένη απαρτία και πλειοψηφία.

Επί μεταφοράς της έδρας σε κράτος – μέλος της ΕΕ ανακύπτουν ζητήματα ιδιωτικού διεθνούς δικαίου. Η δυνατότητα μεταφοράς της στην αλλοδαπή εξαρτάται τόσο από το δίκαιο του κράτους προέλευσης όσο και του κράτους υποδοχής. Ωστόσο, λόγω της ποικιλομορφίας των εθνικών κανόνων δικαίου δεν αποκλείεται η δυνατότητα μεταφοράς από το δίκαιο του κράτους προέλευσης και η απαγόρευση από εκείνο του κράτους υποδοχής. Το ΔΕΕ εξετάζοντας περιπτώσεις μεταφοράς της έδρας εντός της ΕΕ και λαμβάνοντας υπόψη την ελευθερία εγκατάστασης έχει αναγνωρίσει προβάδισμα στο κράτος προέλευσης. Υπό αυτήν την έννοια η αναγνώριση της σύστασης από δίκαιο κράτους μέλους παρέχει «ευρωπαϊκό διαβατήριο» μεταφοράς της έδρας εντός της ΕΕ.

Σημειώνεται πως η περίπτωση μεταφοράς της έδρας σε άλλο κράτος-μέλος με διατήρηση του ίδιου εταιρικού τύπου και τη συνέχιση εφαρμογής των κανόνων δικαίου του κράτους προσέλευσης, θα πρέπει να διακριθεί από την περίπτωση των διασυνοριακών μετατροπών. Σε αυτήν την περίπτωση η εταιρεία μετατρέπεται σε άλλο εταιρικό μόρφωμα, όπως αυτό προβλέπεται στο κράτος υποδοχής.

Ευρωπαϊκή Εταιρεία

Η μετακίνηση της έδρας της ΑΕ σε άλλο κράτος-μέλος εμφανίζει σημαντικές δυσκολίες. Η εταιρική κινητικότητα εντός της ΕΕ διευκολύνεται μέσω της Ευρωπαϊκής Εταιρείας (SE).

Πρόκειται για κεφαλαιουχική εταιρεία, η οποία αποκτά νομική προσωπικότητα με καταχώριση στο εμπορικό μητρώο του κράτους-μέλους, της καταστατικής της έδρας. Αντικείμενο δραστηριοποίησης της είναι οι διασυνοριακές δραστηριότητες. Δεν είναι δυνατή η σύστασή της από φυσικό πρόσωπο.

Σημαντική διαφορά που εντοπίζεται σε σχέση με τον εταιρικό τύπο της ΑΕ (και γενικά με τα λοιπά νομικά πρόσωπα) αποτελεί η υποχρεωτική σύμπτωση της καταστατικής με την πραγματική της έδρα.

Κύριο χαρακτηριστικό της, που καθιστά τον συγκεκριμένο εταιρικό τύπο περισσότερο ευέλικτο σε σχέση με τις εθνικές εταιρείες αποτελεί η δυνατότητα ελεύθερης μεταφοράς της έδρας εντός της ΕΕ. Η μεταφορά της έδρας χωρίς προϋποθέσεις και υποχρεώσεις λύσης και εκκαθάρισης, διατηρώντας το νομικό πρόσωπο αποτελεί , εξάλλου, τον βασικό λόγο ύπαρξής της. Οι Ευρωπαϊκές Εταιρείες έχουν φορολογικά οφέλη κατά τη μεταφορά της έδρας τους.

Η επιλογή της καταστατικής έδρας της ΑΕ μοιάζει (και συνήθως αποτελεί) μια εύκολη -από τις ευκολότερες- επιλογή. Συνδέεται, κατά κανόνα, με τον τόπο όπου ο (ιδιόκτητος ή μισθούμενος) χώρος των γραφείων ή της κύριας εγκατάστασής της. Η συγκεκριμένη, όμως, επιλογή αποκτά σημαντικές, το δίχως άλλο, συνέπειες στη ζωή και επιχειρηματική δράση της ΑΕ. Θα πρέπει, κατά τούτο να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί κατά την επιλογή της. Η τελευταία, μάλιστα, θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη της και την πραγματική έδρα της ΑΕ-τον τόπο της πραγματικής, δηλ., δραστηριοποίησής της. Αντίστοιχη, βέβαια, προσοχή θα πρέπει να επιδεικνύεται και κατά την επιλογή της καταστατικής διάρκειας της ΑΕ. Περί αυτής, όμως, σε επόμενη αρθρογραφία μας.

Σημ.1: Το παρόν άρθρο αποτελεί τμήμα ευρύτερης ενότητας αρθρογραφίας της Δικηγορικής μας Εταιρείας για τις ΑΕ. Στην ενότητα αυτή επιχειρούμε την ανάλυση, άρθρο προς άρθρο-με business view, πάντα, προσέγγιση, του νόμου για τις ΑΕ (:4548/2018).

Σημ.2: Σε πλήρη μορφή το άρθρο Η έδρα της ΑΕ