Γράφει
Σταύρος Κουμεντάκης
Σε προηγούμενη αρθρογραφία μας ασχοληθήκαμε με το καταστατικό της ΑΕ. Αναφερθήκαμε, ειδικότερα, στην νομική του φύση και στον τρόπο με τον οποίο τροποποιείται. Με το παρόν θα επιχειρήσουμε να προσεγγίσουμε ζητήματα που είναι ιδιαίτερα σημαντικά για τη λειτουργία της ΑΕ και, ταυτόχρονα, συνδέονται με καταστατικές της ρυθμίσεις.
Εισαγωγικά
Η σύνταξη του καταστατικού της ΑΕ «ακροβατεί» ανάμεσα στην συμβατική ελευθερία (που σε ικανό βαθμό παρέχει ο νομοθέτης) και τις διατάξεις αναγκαστικού δικαίου, από τις οποίες δεν μπορούν οι ιδρυτές και μέτοχοι να αποστούν. Οι ιδρυτές διαμορφώνοντας το καταστατικό τους «χάρτη» πρέπει να τηρήσουν τις ελάχιστες απαιτήσεις που απαιτεί ο νομοθέτης. Αντίστοιχα και οι μέτοχοι όταν αποφασίσουν να το τροποποιήσουν. Η σημασία της ΑΕ στον οικονομικό και νομικό κόσμο αλλά και η προστασία, γενικά, των τρίτων που συναλλάσσονται μαζί της, δικαιολογούν και επαρκώς εξηγούν τις απαιτήσεις του νόμου για ελάχιστες προβλέψεις και κανόνες. Ωστόσο, η ελευθερία των συμβαλλομένων, εν προκειμένω των ιδρυτών και μετόχων, ούτε αποκλείεται ούτε και, δραματικά, περιορίζεται˙ το ακριβώς αντίθετο.
Έκταση Καταστατικού
Πριν προχωρήσουμε στην αναλυτική καταγραφή του περιεχομένου του καταστατικού θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε το ζήτημα της (ενδεδειγμένης) έκτασής του. Μια επιλογή είναι να είναι απολύτως ευσύνοπτο (που δεν θα υπερβαίνει τις τρεις ή τέσσερεις σελίδες) και η άλλη απολύτως εκτεταμένο (που θα ξεπερνά τις εκατόν είκοσι-και δεν αποτελεί σχήμα λόγου). Δεν αποκλείονται, βέβαια, και οι περισσότερες, ενδιάμεσες, επιλογές. Ένα είναι βέβαιο: η επανάληψη/ενσωμάτωση των διατάξεων του νόμου μόνον προβληματική μπορεί να είναι για τους μετόχους (:δυσχέρανση κατανόησης και συμμόρφωσης με τις εφαρμοστέες ρυθμίσεις, αναγκαιότητα συνεχών προσαρμογών του καταστατικού προς συμμόρφωση με τις αντίστοιχες τροποποποιήσεις της νομοθεσίας, κίνδυνοι από τη μη συμμόρφωση με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου ή του καταστατικού, κόστη κ.ο.κ).
Υποχρεωτικό Περιεχόμενο
Το υποχρεωτικό περιεχόμενο του καταστατικού αφορά στοιχεία που εξατομικεύουν την εταιρεία αλλά και βασικές ρυθμίσεις οργανωτικού χαρακτήρα. Οι σχετικές ρυθμίσεις του νόμου ορίζουν ρητά το υποχρεωτικό περιεχόμενο του καταστατικού και απαιτεί την πρόβλεψη διατάξεων:
(α) Για την εταιρική επωνυμία, (β) για τον σκοπό της εταιρείας, (γ) για την έδρα της εταιρείας, (δ) για τη διάρκειά της εταιρείας, όταν αυτή δεν είναι αόριστη, (ε) για το ύψος και τον τρόπο κάλυψης του κεφαλαίου, (στ) Για το είδος των μετοχών, καθώς και για τον συνολικό αριθμό τους, τον αριθμό κάθε κατηγορίας (εφόσον προβλέπονται περισσότερα του ενός είδη), την ονομαστική αξία και την έκδοσή τους, (ζ) για τις προϋποθέσεις και τη διαδικασία μετατροπής ανωνύμων μετοχών σε ονομαστικές, με τη σημείωση πως η εν λόγω πρόβλεψη στερείται πρακτικής σημασίας εξαιτίας της κατάργησης των ανώνυμων μετοχών, (η) για τη σύγκληση, τη συγκρότηση, τη λειτουργία και τις αρμοδιότητες του ΔΣ, (θ) για τη σύγκληση, συγκρότηση, λειτουργία και τις αρμοδιότητες των ΓΣ, (ι) για τους ελεγκτές, (ια) για τα δικαιώματα των μετόχων, (ιβ) για τις ετήσιες χρηματοοικονομικές καταστάσεις και τη διάθεση των κερδών, (ιγ) για τη λύση της εταιρείας και την εκκαθάριση της περιουσίας της, (ιδ) για το ύψος του καλυφθέντος κεφαλαίου, που είναι καταβλητέο κατά το χρόνο σύστασης.
Προαιρετικό Περιεχόμενο
Ο νόμος για τις ΑΕ πέραν του υποχρεωτικού περιεχομένου του καταστατικού παρέχει ευχέρειες στους ιδρυτές για υιοθέτηση ρυθμίσεων (σύστημα υπαγωγής), επιλογή ρύθμισης ανάμεσα σε περισσότερες (σύστημα επιλογής) ή εξαίρεση από μια κατά κανόνα εφαρμοζόμενη (σύστημα εξαίρεσης).
Σύστημα υπαγωγής
Πρόκειται για ρυθμίσεις του νόμου, οι οποίες θα τύχουν εφαρμογής μόνον, εφόσον υιοθετηθούν με καταστατική ρήτρα: δυνατότητα μερικής καταβολής του μετοχικού κεφαλαίου, έκτακτη αύξηση, τακτική απόσβεση μετοχικού κεφαλαίου, δυνατότητα αύξησης κεφαλαίου με έκδοση εξαγοράσιμων μετοχών, έκδοση ιδρυτικών τίτλων, δυνατότητα διορισμού νομικού προσώπου ως μέλος του ΔΣ, εκλογή ΔΣ βάσει καταλόγων, πρόβλεψη για τη συνέχιση της λειτουργίας του ΔΣ χωρίς αντικατάσταση των, τυχόν, ελλειπόντων μελών του, διεξαγωγή ΓΣ (αποκλειστικά) με ηλεκτρονικά μέσα εξ αποστάσεως, πρόβλεψη για υποχρέωση ενημέρωσης των μετόχων για την καταχώριση της πρόσκλησης ΓΣ, τη διαδικασία ενημέρωσης ή και επιπλέον τρόπους δημοσίευσης της πρόσκλησης ή αποστολής της, επέκταση δικαιώματος προτίμησης επί αύξησης με εισφορές σε είδος.
Σύστημα επιλογής
Ο νόμος προσφέρει περισσότερες της μίας επιλογές. Ανάμεσα σε αυτές οι ιδρυτές μπορούν να επιλέξουν την περισσότερο λειτουργική γι’ αυτούς και εκείνη που εξυπηρετεί αποτελεσματικότερα τους σκοπούς της: δυνατότητα έκδοσης δεσμευμένων μετοχών και πρόβλεψη του είδους της δέσμευσης και συναφών, τήρηση ηλεκτρονικού βιβλίου μετόχων ή τήρηση του από το κεντρικό αποθετήριο, επιχείρηση επενδύσεων ή πιστωτικό ίδρυμα, λήψη αποφάσεων χωρίς συνεδρίαση, πρόβλεψη συχνότητας συνεδριάσεων του ΔΣ, πρόβλεψη διαφορετικών διατυπώσεων ή βραχύτερων προθεσμιών πρόσκλησης ΔΣ για μη εισηγμένες, δυνατότητα συνεδρίασης ΓΣ ή ΔΣ σε άλλο τόπο από την έδρα, πρόβλεψη περισσότερων όρων εξαγοράς των μετοχών, το είδος των μετοχών, συγκρότηση του πρώτου ΔΣ με το πρώτο καταστατικό, πρόβλεψη περιορισμών στη διαχειριστική εξουσία, δυνατότητα ανάθεσης διαχειριστικής εξουσίας σε υποκατάστατα όργανα, δυνατότητα ανάθεσης εσωτερικού ελέγχου στο ΔΣ ή σε ένα ή περισσότερα πρόσωπα, μη μέλη του, καθορισμός αμοιβής μελών ΔΣ, μέσα και μέθοδοι για την κοινοποίηση του διορισμού και της ανάκλησης ή της αντικατάστασης αντιπροσώπου με ηλεκτρονικά μέσα (για εισηγμένες ΑΕ), αύξηση νόμιμης απαρτίας και πλειοψηφίας διάρκεια πρώτης εταιρικής χρήσης, απευθείας διορισμός μέλους ΔΣ από μέτοχο, μείωση ποσοστού για άσκηση δικαιωμάτων μειοψηφίας, πρόβλεψη ευρύτερης δημοσιότητας για την άσκηση δικαιώματος προτίμησης, σχηματισμός εκούσιων αποθεματικών, πρόβλεψη τρόπου διανομής κερδών).
Σύστημα εξαίρεσης
Ο νόμος ρυθμίζει τα συγκεκριμένα ζητήματα αλλά επιτρέπει παρέκκλιση από την εν λόγω ρύθμιση με διαφορετική καταστατική πρόβλεψη: πρόβλεψη για εφαρμογή διατάξεων για δέσμευση μετοχών σε περίπτωση εξαγοράς μετοχών, πρόβλεψη διαφορετικού χρονικού σημείου μετατροπής των μετατρέψιμων προνομιούχων μετοχών σε κοινές, αποκλεισμός υποχρέωσης έκδοσης μετοχικών τίτλων, πρόβλεψη ότι επί ισοψηφίας υπερισχύει η ψήφος του προέδρου του ΔΣ, απαγόρευση υποανάθεσης εξουσιών διαχείρισης σε υποκατάστατα πρόσωπα, απαγόρευση μεταβίβασης δικαιώματος ψήφου στον ενεχυρούχο δανειστή ή τον ψιλό κύριο, διορισμός ως εκκαθαριστών μη μέλη ΔΣ και διορισμός ενός εκκαθαριστή αντί περισσότερων.
Είναι δεδομένο πως το καταστατικό της ΑΕ είναι το σημαντικότερο από τα έγγραφά της. Και, παρά το γεγονός ότι δεν τυγχάνει της δέουσας προσοχής, δυστυχώς, από τους άμεσα εμπλεκόμενους (ιδρυτές, μετόχους), ο νόμος επαρκώς προσδιορίζει -και λογικά- όχι μόνον το ελάχιστο αλλά και το δυνητικό περιεχόμενό του. Ένα είναι, πάντως, βέβαιο: οι άμεσα ενδιαφερόμενοι (κατά βάση πλειοψηφούντες) μέτοχοι θα πρέπει να σκύψουν, εγκαίρως, στις διατάξεις του-πριν τη δημιουργία προβλημάτων˙ μετά την εμφάνισή τους είναι, πάντοτε, αργά. Για τη σημασία των επιμέρους ρυθμίσεών του έχουμε επανειλημμένα ασχοληθεί στο πλαίσιο της αρθρογραφίας μας. Περί της επωνυμίας και της έδρας, πάντως, σε επόμενη αρθρογραφία μας.
Σημ.1: Το παρόν άρθρο αποτελεί τμήμα ευρύτερης ενότητας αρθρογραφίας της Δικηγορικής μας Εταιρείας για τις ΑΕ. Στην ενότητα αυτή επιχειρούμε την ανάλυση, άρθρο προς άρθρο-με business view, πάντα, προσέγγιση, του νόμου για τις ΑΕ (:4548/2018).
Σημ.2: Σε πλήρη μορφή το άρθρο Το Καταστατικό της ΑΕ: Υποχρεωτικό και Προαιρετικό Περιεχόμενο