Καταστατικό ΑΕ: Έννοια, Νομική Φύση & Τροποποίηση

Σε προηγούμενη αρθρογραφία μας ασχοληθήκαμε με την ίδρυση της ΑΕ. Θα προσεγγίσουμε, εδώ, πτυχές του ιδιαίτερα σημαντικού για την πορεία της καταστατικού-την έννοιά του, την νομική του φύση αλλά και τη διαδικασία τροποποίησής του.

Έννοια και Νομική Φύση

Ήδη έχουμε αναφερθεί στην εταιρική σύμβαση της ΑΕ, η οποία στη θεωρία καλείται και ως «καταστατικό εν ευρεία εννοία». Αυτή συμπεριλαμβάνει την ιδρυτική πράξη και το καταστατικό «εν στενή εννοία».

Ως καταστατικό «εν στενή εννοία» -που κατά κανόνα αναφέρεται, απλά, ως καταστατικό-λογίζεται το κείμενο που συναπαρτίζεται από ρυθμίσεις οργανωτικού χαρακτήρα αλλά και τους δεσμευτικούς κανόνες λειτουργίας της ΑΕ. Οι κανόνες τούτοι είναι αντικειμενικοί, απρόσωποι, αφηρημένοι και διαχρονικοί. Η διαχρονικότητα, μάλιστα, συνίσταται στην εφαρμογή των εν λόγω ρυθμίσεων καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής της ΑΕ.

Διάκριση Από Ιδρυτική Πράξη

Η ιδρυτική πράξη αποτελεί την αρχική συμφωνία των ιδρυτών για ίδρυση ΑΕ και των εξατομικευμένων στοιχείων της. Διακρίνεται από το καταστατικό «εν στενή εννοία», αν και στην πραγματικότητα τα όρια τους είναι δυσδιάκριτα. Η ιδρυτική πράξη και το καταστατικό «εν στενή εννοία» αποτυπώνονται σε ένα ενιαίο έγγραφο, χωρίς η διάκρισή τους να παρουσιάζει ιδιαίτερη πρακτική σημασία.

Σε αντίθεση με τα ανωτέρω, σε άλλες έννομες τάξεις η ιδρυτική πράξη και το καταστατικό «εν στενή εννοία» αποτελούν αυτοτελή έγγραφα με διακριτό περιεχόμενο.

Τροποποίηση Καταστατικού

Ως τροποποίηση νοείται η μεταβολή του περιεχομένου του υφιστάμενου καταστατικού με προσθήκη, κατάργηση, αντικατάσταση, επαναδιατύπωση ή και ερμηνεία ορισμένης διάταξης. Ως τροποποίηση λογίζεται και η μεταβολή που λαμβάνει χώρα στο πλαίσιο (και ως αποτέλεσμα) αύξησης μετοχικού κεφαλαίου-σε αντίθεση με όσα ίσχυαν κατά το προηγούμενο νομοθετικό καθεστώς.

Τροποποίηση είναι δυνατή ανά πάσα στιγμή. Νοείται τροποποίηση ακόμα και στο στάδιο της εκκαθάρισης. Το καταστατικό μέχρι την ίδρυση της εταιρείας και την κτήση νομικής προσωπικότητας δεν διαθέτει κανονιστικό χαρακτήρα αλλά αποτελεί ενοχική σύμβαση. Από τη σύσταση του νομικού προσώπου κι ύστερα κάθε μεταβολή του υπόκειται στην τυπική διαδικασία τροποποίησης.

Διαδικασία Τροποποίησης

Το καταστατικό από τη σύσταση του νομικού προσώπου και έπειτα δεν αποτελεί μια συνήθη ενοχική σύμβαση, η οποία τροποποιείται με τους κανόνες δικαίου των συμβάσεων. Η τροποποίηση λαμβάνει χώρα σύμφωνα με τους κανόνες του εταιρικού δικαίου και ειδικότερα σύμφωνα με όσα ορίζει ο νόμος.

(α) Αρμόδιο Όργανο Και Σύγκλησή Του

Η τροποποίηση του καταστατικού λαμβάνει χώρα με λήψη απόφασης από το αρμόδιο εταιρικό όργανο. Κατά κανόνα αρμόδια είναι η ΓΣ. Κατ΄εξαίρεση το ΔΣ.

Πρώτο βήμα για την τροποποίηση του καταστατικού αποτελεί η λήψη απόφασης από το ΔΣ για σύγκληση της ΓΣ, τακτικής ή έκτακτης. Βέβαια, δυνατή είναι η λήψη απόφασης και από αυτόκλητη καθολική ΓΣ.

(β) Λήψη Απόφασης: απαρτία, πλειοψηφία, τύπος και περιεχόμενο

Η απόφαση για τροποποίηση λαμβάνει χώρα με συνήθη απαρτία και συνήθη πλειοψηφία. Παρ’ όλ’ αυτά, ορισμένες τροποποιήσεις απαιτούν – λόγω της σημαντικότητάς τους – την συγκέντρωση ποσοστών αυξημένης απαρτίας και αυξημένης πλειοψηφίας. Πέραν των περιπτώσεων αυτών (που ο νόμος ρητά αξιώνει) το καταστατικό είναι δυνατό να προβλέπει μεγαλύτερα ποσοστά απαρτίας και πλειοψηφίας για μεταβολή συγκεκριμένων διατάξεων ή και του συνόλου αυτών.

Όσον αφορά τις αποφάσεις τροποποίησης που λαμβάνονται από το ΔΣ, για την έκτακτη αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου απαιτείται πλειοψηφία τουλάχιστον των 2/3 του συνόλου των μελών του.

Περιεχόμενο της απόφασης αποτελεί απαραίτητα το κείμενο της τροποποιηθείσας καταστατικής διάταξης, όπως διαμορφώνεται ύστερα από την τροποποίηση. Η απόφαση για τροποποίηση δεν υπόκειται σε συμβολαιογραφικό τύπο, ακόμα και στις περιπτώσεις σύστασης εταιρείας με τον συγκεκριμένο τύπο.

(γ) Έλεγχος Νομιμότητας και Πληρότητας

Ύστερα από τη λήψη απόφασης για το ιδρυτικό καταστατικό ή την τροποποίησή του ακολουθεί υποβολή της (μαζί με το νέο καταστατικό) και σχετική αίτηση καταχώρισης δημοσιευτέας πράξης προς την αρμόδια Υπηρεσία ΓΕΜΗ. Αυτή διενεργεί έλεγχο νομιμότητας και πληρότητας. Σε όσες περιπτώσεις είναι απαραίτητη, για την ολοκλήρωση της τροποποίησης απαιτείται έγκριση από τη Διοίκηση.

(δ) Δημοσιότητα

Η τροποποίηση ολοκληρώνεται με την τήρηση των διατυπώσεων δημοσιότητας. Η δημοσιότητα περιλαμβάνει την απόφαση τροποποίησης, το τροποποιημένο καταστατικό (και την έγκριση από τη Διοίκηση). Η δημοσίευση στο ΓΕΜΗ έχει συστατικό χαρακτήρα. Αποφάσεις που θα είναι σύμφωνες με το νέο καταστατικό (τις μετά την τροποποίηση διατάξεις του) αλλά όχι με το υφιστάμενο είναι δυνατόν να ληφθούν κατά την ίδια συνεδρίαση στην οποία θα αποφασισθεί η τροποποίηση. Ωστόσο, η δημοσίευση τροποποίησης στο ΓΕΜΗ αποτελεί ουσιώδη προϋπόθεση για την ισχύ και την παραγωγή δεσμευτικών εννόμων συνεπειών.

Κωδικοποίηση Καταστατικού

Σε αντίθεση με την τροποποίηση, αποκλειστικά επιφορτισμένο με την κωδικοποίηση του καταστατικού είναι το ΔΣ. Πρόκειται για την εναρμόνιση του καταστατικού με τις μεταβολές που έλαβαν χώρα με την τροποποίηση. Η κωδικοποίηση στοχεύει στην αποτύπωση της μεταβολής αλλά και στην αποσαφήνιση της διατήρησης του λοιπού κειμένου αμετάβλητου. Η κωδικοποίηση ακολουθεί την τροποποίηση και γι’ αυτήν δεν απαιτείται λήψη απόφασης από τη ΓΣ ή έγκριση από τη Διοίκηση. Το κωδικοποιημένο καταστατικό υποβάλλεται σε δημοσιότητα μαζί με την τροποποίηση του καταστατικού.

Διάκριση Τροποποίησης από Προσαρμογές

Θα πρέπει να διακριθούν οι τροποποιήσεις του καταστατικού από τυχόν προσαρμογές του, που λαμβάνουν χώρα με βάση απαιτήσεις του νόμου. Πρόκειται για περιπτώσεις που απαιτείται προσαρμογή του κειμένου, ώστε να εναρμονιστεί με τις εν τοις πράγμασι μεταβολές που έλαβαν χώρα. Κατά κανόνα αφορούν αύξηση ή μείωση κεφαλαίου αλλά και αναπροσαρμογή του. Σύμφωνα με την Αιτιολογική Έκθεση του νόμου δεν απαιτείται κωδικοποίηση του καταστατικού, καθώς δεν πρόκειται για τροποποίηση αλλά μόνο η τήρηση διατυπώσεων δημοσιότητας. Εκ μέρους της θεωρίας έχουν (και ορθά) διατυπωθεί αντιρρήσεις. Αν και δεν αποτελούν «εν στενή εννοία» τροποποίηση με την τεχνική του όρου έννοια, λαμβάνει χώρα μεταβολή του κειμένου του καταστατικού. Επομένως, τόσο για λόγους ασφάλειας και προστασίας των τρίτων όσο και για λόγους ακρίβειας του περιεχομένου του δημοσιευμένου στο ΓΕΜΗ καταστατικού κρίνεται αναγκαία η υποβολή κωδικοποιημένου καταστατικού και σε αυτήν την περίπτωση.

Το καταστατικό της ΑΕ είναι (χωρίς αμφιβολία) το σημαντικότερο από τα έγγραφά της. Στη βάση του συγκεκριμένου δεδομένου, τόσο η σύσταση όσο και η τροποποίησή του αντιμετωπίζονται με αυστηρές προϋποθέσεις και ιδιαίτερη σοβαρότητα από τον νόμο. Η τελευταία μάλιστα (:σοβαρότητα του νόμου) μοιάζει αναντίστοιχη σε σχέση μ’ εκείνη με την οποία αντιμετωπίζουν το καταστατικό και το περιεχόμενό του οι άμεσα ενδιαφερόμενοι/επιχειρηματίες, που επιλέγουν την ΑΕ. Το καταστατικό, μάλιστα, γίνεται ακόμα σοβαρότερη υπόθεση αν ληφθεί υπόψη το περιεχόμενό του. Περί αυτού, όμως, σε επόμενη αρθρογραφία μας.

Σημ.1: Το παρόν άρθρο αποτελεί τμήμα ευρύτερης ενότητας αρθρογραφίας της Δικηγορικής μας Εταιρείας για τις ΑΕ. Στην ενότητα αυτή επιχειρούμε την ανάλυση, άρθρο προς άρθρο-με business view, πάντα, προσέγγιση, του νόμου για τις ΑΕ (:4548/2018).

Σημ.2: Σε πλήρη μορφή το άρθρο Καταστατικό ΑΕ: Έννοια, Νομική Φύση & Τροποποίηση