Γράφει
Δημήτρης Κατσαντώνης
Ο τοξικός πολιτικός λόγος ασφαλώς δεν είναι κάτι νέο για μας ούτε αφορά μόνο τα δικά μας πολιτικά πράγματα. Είναι πια ένα διεθνές φαινόμενο (ας θυμηθούμε τις κατά καιρούς εκφράσεις του Ντ. Τραμπ για τους αντιπάλους του ή του Ν. Φάρατζ, ο οποίος στην ακρόαση του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Βαν Ρομπάι στο ευρωκοινοβούλιο είχε πει «έχει το χάρισμα μία σφουγγαρίστρας») και έχει μακρά προϊστορία στη δική μας πολιτική ζωή. Ενδεικτικό: Ο Γεώργιος Βλάχος έγραψε σχετικά με τους δράστες της απόπειρας δολοφονίας του Ελευθερίου Βενιζέλου «δυστυχώς απέτυχαν».
Το βέβαιο είναι ότι όσο πιο έντονος και εκτεταμένος είναι ο τοξικός πολιτικός λόγος τόσο πιο προβληματική είναι η κατάσταση της Δημοκρατίας.
Αναζωπυρώθηκε διεθνώς και πολύ πιο δυναμικά στη χώρα μας, μετά την κρίση του 2008. Και δεν λέει να εισέλθει σε φάση αποδρομής.
Γιατί;
Επειδή η οικονομική κρίση σε συνδυασμό με τις ταχείες και σεισμικές μεταβολές που επέφερε μία οικονομική παγκοσμιοποίηση, χωρίς παράλληλη ενίσχυση υπερεθνικών πολιτικών θεσμών, αποσάρθρωσε τις κοινωνίες -και κυρίως το έρμα τους που είναι η μεσαία τάξη.
Επιστροφή στην κανονικότητα, με τη μεσαία τάξη αποδιαρθρωμένη, ανασφαλή και αδύναμη να αποταμιεύσει, δεν νοείται.
Ας δούμε κάποια στοιχεία για τη χώρα μας:
- Σύμφωνα με αναλύσεις του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Πειραιώς, η ελληνική μεσαία τάξη είναι «μικρότερη, φτωχότερη και πιο φορολογημένη» σε σχέση με τον μέσο όρο της Ευρωζώνης (φθινόπωρο 2025).
- Η Eurostat και ο ΟΟΣΑ θεωρούν ως μεσαία τάξη τα νοικοκυριά με διαθέσιμο εισόδημα περίπου από 10.000 έως 24.000 ευρώ ανά άτομο ετησίως.
Στην Ελλάδα όμως, το αντίστοιχο διαθέσιμο εισόδημα κυμαίνεται κοντά στα 11.000 ευρώ ανά άτομο, γεγονός που δείχνει πόσο κοντά βρίσκεται μεγάλο μέρος των νοικοκυριών στα όρια οικονομικής πίεσης.
- Η Ελλάδα καταγράφει από τις χαμηλότερες επιδόσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως προς την αγοραστική δύναμη των πολιτών.
- Παράλληλα, ο πληθωρισμός και η αύξηση του κόστους ζωής «ροκανίζουν» τα εισοδήματα, ιδιαίτερα σε τρόφιμα, στέγαση και ενέργεια, μειώνοντας σημαντικά την πραγματική αγοραστική δύναμη της μεσαίας τάξης.
Συνεπώς, συνιστά αποτυχία (με πολύ μεγάλες πολιτικές και κοινωνικές συνεπαγωγές) η αδυναμία να καταστήσουμε την ελληνική μεσαία τάξη πράγματι «μεσαία». Και αν σε αυτά προσθέσουμε το υψηλό ποσοστό (σχεδόν το υψηλότερο στην ΕΕ) των νοικοκυριών που βρίσκονται σε κατάσταση φτώχειας ή σε κίνδυνο φτώχειας, κατανοεί κανείς γιατί υπάρχει «ζήτηση» εμπρηστικού πολιτικού λόγου -μία «ζήτηση» την οποία ασμένως σπεύδουν να καλύψουν επαγγελματίες του είδους.
Η κοινωνική αποσάθρωση λοιπόν, είναι βασικός λόγος για την ευδοκίμηση του τοξικού λόγου.
Τι θα μπορούσε να εξισορροπήσει αυτή την διαβρωτική κοινωνική δυναμική;
Μια καλή λειτουργία των θεσμών.
Δηλαδή, μία σύμφωνη προς την αποστολή τους λειτουργία, που θα προσέφερε ένα συνεκτικό ιστό στην κοινωνία, μια παραδοχή πως αυτό που λέγεται Πολιτεία έχει την απαραίτητη σχετική αυτονομία, έναντι των οικονομικά ισχυρών, να εγγυηθεί ισορροπημένες σχέσεις μεταξύ των κοινωνικών δυνάμεων.
Όμως, γινόμαστε καθημερινά μάρτυρες αδυναμίας των θεσμών να επιτελέσουν σωστά τον ρόλο και την αποστολή τους. «Τον ξέρουμε τον ένοχο και είναι γνωστή η αιτία» που λέει κι ο ξεχασμένος ποιητής.
Ανάταξη των θεσμών δικαστικής και νομοθετικής εξουσίας, μείζονες αλλαγές στο πολιτικό σύστημα, νέος ρόλος των συλλογικών υποκειμένων. Αυτή η τριάδα μεταβολών είναι επείγουσα και ιστορικά δικαιολογημένη.
* Δημοσιεύθηκε στη «Μακεδονία της Κυριακής» στις 17.05.2026
