Θεσσαλονίκη: Το ΣτΕ απέρριψε την προσφυγή κατά του ΠΔ για την ανάπλαση της ΔΕΘ

Το Ε' τμήμα του Συμβουλίου της Επικρατείας απέρριψε την αίτηση ακύρωσης που είχαν καταθέσει πενήντα πολίτες με σκοπό να ακυρωθεί το προεδρικό διάταγμα (ΦΕΚ τ. Δ΄ 406/9.7.2021) με το οποίο εγκρίθηκε το Ειδικό Πολεοδομικό  Σχέδιο για την ανάπλαση της ΔΕΘ. 

Η υπόθεση εξετάστηκε στις 19 Φεβρουαρίου 2025, η διάσκεψη έγινε στις 23 Ιουνίου 2025 και η απόφαση (αρ. 339/2026) καθαρογράφηκε έναν χρόνο αργότερα. 

Το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΕΠΣ) για το οικόπεδο 175.820 τ.μ. του εκθεσιακού κέντρου συντάχθηκε το 2017, προκειμένου να γίνουν πολεοδομικές και ρυμοτομικές ρυθμίσεις, να αποδοθούν χρήσεις γης και να προχωρήσει το σχέδιο ανάπλασης. Στο σκεπτικό της απόφασης επιγράφεται όλη η διαδικασία εγκρίσεων και γνωμοδοτήσεων από τους αρμόδιους φορείς της Τεχνικής Έκθεσης, της Μελέτης του ΕΠΣ και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπιπτώσεων (ΣΜΠΕ), μέχρι το 2021 οπότε το σχέδιο διατάγματος κρίθηκε, στη συνέχεια, νόμιμο με την 38/2021 γνωμοδότηση του Συμβουλίου της Επικρατείας.

Παρότι στο μεσοδιάστημα το σχέδιο της ανάπλασης έχει μεταβληθεί και πλέον δεν περιλαμβάνει ξενοδοχείο, ενώ έχει μειωθεί και η δόμηση, μετά και την απόρριψη της προσφυγής το προεδρικό διάταγμα του προηγούμενου σχεδίου της ανάπλασης παραμένει εν ισχύ, επομένως όλες οι προβλέψεις του είναι δυνητικά εφαρμοστέες. 

Το προεδρικό διάταγμα καθορίζει τους όρους δόμησης και τις χρήσεις γης σε έξι τομείς, επιτρέποντας μέγιστη επιτρεπόμενη δόμηση τα 96.000 τ.μ. και μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης 45% (εξαιρουμένου του Παλαί ντε Σπορ). Επίσης επιτρέπει την ανέγερση ξενοδοχείου 32 μέτρων. 

Οι πολίτες που προσέφυγαν υποστήριξαν ότι το προεδρικό διάταγμα εισάγει εντατικές εμπορικές χρήσεις (ξενοδοχείο, εμπορικές χρήσεις, γραφεία) και ότι έρχεται σε αντίθεση με το (υπό εκπόνηση) Νέο Ρυθμιστικό Σχέδιο Θεσσαλονίκης (ΡΣΘ) που προέβλεπε μετεγκατάσταση της ΔΕΘ στη Δυτική Θεσσαλονίκη, καθώς και ότι δεν ελήφθη υπόψη το νέο Περιφερειακό Χωροταξικό Πλαίσιο (ΠΠΧΣΑΑ) Κεντρικής Μακεδονίας του 2020. Αντιθέτως το Ε' τμήμα του ΣτΕ δέχτηκε όλα όσα αναφέρονται στην Τεχνική Έκθεση του σχεδίου ανάπλασης ότι η λύση της παραμονής στην υφιστάμενη θέση εξετάστηκε επισταμένα και κρίθηκε ως η μόνη εφικτή μεσοπρόθεσμα λόγω της δημοσιονομικής στενότητας, και ότι η μετεγκατάσταση δυτικά αποτελεί έναν μη δεσμευτικό, μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. 

Το πράσινο 

Οι αιτούντες υποστήριξαν ότι με τις ρυθμίσεις του π.δ. επέρχεται μείωση των κοινόχρηστων χώρων, καθώς από τη συνολική επιφάνεια των 176.087,65 τ.μ. μόλις 60 στρέμματα Το ΣτΕ υιοθέτησε τα αναφερόμενα στην Τεχνική Έκθεση της ΔΕΘ-Helexpo (Ιανουαρίου 2020, σελ. 104 επ.) αλλά και από την 33/1.6.2020 γνωμοδότηση του ΚΕΣΥΠΟΘΑ, ότι προκύπτει ποσοτική αύξηση των κοινοχρήστων χώρων στην περιοχή επέμβασης (από 13.800,33 τ.μ. σήμερα σε 60 και πλέον στρέμματα), αλλά και ορθολογική αναδιάταξή τους ώστε να ενταχθούν λειτουργικά στον ειδικό σχεδιασμό της περιοχής, τα προβαλλόμενα περί μειώσεως των ελευθέρων και κοινοχρήστων χώρων, είναι απορριπτέα ως αβάσιμα. Στην απόφαση σημειώνεται ότι εκτός από τα 13.800,33 τ.μ. χαρακτηρισμένου κοινόχρηστου χώρου, έκταση 7.358,57 τ.μ., αποδίδεται ως δευτερεύον δίκτυο κοινόχρηστου χώρου και έκταση 51.542,14 τ.μ. που αφορά στον υπόλοιπο ελεύθερο χώρο (μη χαρακτηρισμένου ως κοινόχρηστου), ενώ στον Τομέα VI διαμορφώνεται ελεύθερος χώρος 3.332,48 τ.μ. Συνολικά, δηλαδή, διαμορφώνεται ελεύθερος χώρος 62.233,19 τ.μ. στους Τομείς V και VI ενώ, με την υλοποίηση κατά τη σχεδίαση των κτηριακών εγκαταστάσεων του επιτρεπόμενου ποσοστού κάλυψης 45%, προβλέπεται να αυξηθεί αναλογικά κατά ποσοστό τόσο ο ελεύθερος χώρος του Τομέα V όσο και οι χώροι κυκλοφορίας και εξυπηρέτησης των νέων κτηριακών εκθεσιακών εγκαταστάσεων, με παράλληλη μείωση της επιφάνειας των περιοχών δόμησης κατά ποσοστό 3,18% του εμβαδού της περιοχής επέμβασης και αντίστοιχη αύξηση του ελεύθερου χώρου.

Το ξενοδοχείο και η δόμηση

Οι πολίτες που προσέφυγαν ισχυρίστηκαν ότι στα 96.000 τ.μ. της μέγιστης επιτρεπόμενης δόμησης προσμετρήθηκε παράνομα η υφιστάμενη πραγματική (και αυθαίρετη) δόμηση, και ότι το άθροισμα των επιμέρους τομέων (127.000 τ.μ.) ξεπερνά το γενικό όριο επιτρεπόμενης δόμησης, με αποτέλεσμα την μείωση των κοινόχρηστων και ελεύθερων χώρων. Σύμφωνα με όσα δέχτηκε το ΣτΕ, η ανώτατη επιτρεπόμενη δόμηση 96.000 τ.μ. (εξαιρουμένου του Αλεξάνδρειου), συμπεριλαμβάνει τη δόμηση των διατηρούμενων κτηρίων (4.175 τ.μ.) Μετά την κατεδάφιση των μη διατηρούμενων κτηρίων προβλέπεται η ανέγερση κτηρίων 91.825 τ.μ. Στην απόφαση αναφέρεται ότι εάν στο στάδιο έκδοσης των οικείων οικοδομικών αδειών, εξαντληθεί η επιτρεπόμενη δόμηση ενός Τομέα, τότε αναγκαίως θα ισοσκελισθεί το επιτρεπόμενο όριο στους λοιπούς Τομείς, ώστε το σύνολο να μην υπερβαίνει τα 96.000 τ.μ.Αναφορικά με το ξενοδοχείο ύψους 32 μέτρων, το οποίο προβλεπόταν στο αρχικό σχέδιο της ανάπλασης, το ΣτΕ απέρριψε το επιχείρημα ότι δεν εναρμονίζεται με τα χαρακτηριστικά των λοιπών κτηρίων πέριξ της περιοχής επέμβασης, φέρνοντας ως παράδειγμα τα πολυώροφα κτήρια του ΑΠΘ, της ΕΥΑΘ και της πλατείας Συντριβανίου. Το σχέδιο για το ξενοδοχείο δεν είναι πλέον «πάνω στο τραπέζι» αλλά με το προεδρικό διάταγμα εν ισχύ, η μελλοντική κατασκευή του είναι εφικτή.

Τα διατηρητέα

Στα επιχειρήματα που προέβαλαν οι πολίτες που προσέφυγαν ήταν και ότι δεν έγινε ειδική μελέτη προστασίας για τα κτίρια που διατηρούνται. Στο ΣτΕ έκρινε ότι μια τέτοια μελέτη δεν ήταν προϋπόθεση για την έγκριση του ΕΠΣ, και δέχτηκε ότι η ΔΕΘ-Helexpo προχώρησε σε αξιολόγηση των διατηρητέων κτιρίων και τοποσήμων και την περιέλαβε στην Τεχνική Έκθεση του ΕΠΣ (2020). Στην απόφαση σημειώνεται ότι Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Κεντρικής Μακεδονίας γνωμοδότησε υπέρ της διατήρησης μόνο του ΜΜΣΤ, του Πύργου του ΟΤΕ, της πύλης-τόξο και του στεγάστρου της Πλατείας ΧΑΝΘ, του Αλεξάνδρειου Μελάθρου και του περιπτέρου της ESSO PAPPAS. Αν κάποιο κτήριο κριθεί τελικά διατηρητέο, πριν την κατεδάφιση του, η δόμησή του θα αφαιρεθεί από τα νέα κτήρια, ώστε να μην παραβιαστεί το γενικό πλαφόν.Επίσης, απορρίφθηκαν και άλλες αιτιάσεις όπως το ότι εγκρίθηκαν με συνοπτικές διαδικασίες το ΕΠΣ και το Ρυμοτομικό Σχέδιο Εφαρμογής (ΡΣΕ), χωρίς να έχει προηγηθεί τροποποίηση του ισχύοντος Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΓΠΣ). Το ΣτΕ δέχτηκε ότι το ΕΠΣ έχει τη νομική δύναμη να τροποποιεί το ΓΠΣ. Τελικά το επικαιροποιημένο ΓΠΣ του 2024 ήρθε εκ των υστέρων να υιοθετήσει τις προβλέψεις του ΕΠΣ.