Τεχνολογία, Φιλοσοφία και Διεθνείς Προκλήσεις: Το Βαφοπούλειο στην Πρώτη Γραμμή του Διαλόγου

«Δεν έχουμε πλήρη εμπιστοσύνη στην τεχνητή νοημοσύνη παρότι ο τρόπος της είναι πειστικός και ελκυστικός, χρειάζεται να έχει κανείς κριτική σκέψη για να καταλήξει σε πιο ασφαλή συμπεράσματα. Εδώ όμως, δεν μιλάμε για σκέψη αλλά για στατιστική λέξεων». Με αυτά τα λόγια απάντησε ο διακεκριμένος καθηγητής της Σχολής Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Επιστήμης Υπολογιστών στο Πανεπιστήμιο York του Τορόντο Κωσταντίνος Κοντογιάννης στην ερώτησή μου για τον τρόπο που απαντά η ΤΝ στις ερωτήσεις μας και σε ποιο βαθμό πρέπει να την εμπιστευτούμε. «Συλλέγει δεδομένα με βάση πιθανοθεωρητικά μοντέλα, μία ακολουθία εντολών, ένα σύστημα που δίνει την εντύπωση ευφυίας αλλά ουσιαστικά δεν δημιουργούνται συλλογισμοί παρά παρατίθενται λέξεις η μία δίπλα στην άλλη που ‘βγάζουν’ νόημα», μου είπε.

Η συνομιλία με τον βραβευμένο καθηγητή έγινε με αφορμή την εκδήλωση με θέμα: «Τεχνητή Νοημοσύνη: Κατανόηση, Ευκαιρίες, και Προκλήσεις» που διοργανώνεται από τον Δήμο Θεσσαλονίκης, το Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο και το Σωματείο Φίλων του Βαφοπούλειου.

Από αυτήν κράτησα ορισμένα σημαντικά σημεία όπως το θέμα του σεβασμού του ΑΙ στο θέμα της ηθικής και των ανθρώπινων αξιών για το οποίο ο κ. Κοντογιάννης μου απάντησε πως: «Αν θα του δίναμε κείμενα για παράδειγμα του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη, του Φουκώ, του Καντ και διαφόρων Φιλοσόφων τότε θα μπορούσαμε να μιλάμε για ηθική. Όλα έχουν να κάνουν με το πώς έχει ‘εκπαιδευτεί’ το σύστημα. Σήμερα όμως μιλάμε για απειράριθμα δεδομένα και αυτό σημαίνει πως θα πρέπει να χρησιμοποιούμε δικλείδες ασφαλείαςώστε η τεχνητή νοημοσύνη να μην ξεπερνά τους… φραγμούς μας».

Θα σας πω τώρα την απάντηση που πήρα από το ΑΙ ζητώντας του να μου δώσει παραδείγματα τέτοιου τύπου. Μου είπε λοιπόν πως η τεχνητή νοημοσύνη φέρνει στην επιφάνεια σοβαρά ηθικά διλήμματα, καθώς συχνά η αποτελεσματικότητα των αλγορίθμων συγκρούεται με τις θεμελιώδεις ανθρώπινες αξίες καθώς ενσωματώνει τις προκαταλήψεις. Τα συστήματα περιέχουν κοινωνικά στερεότυπα και διακρίσεις, ενώ η μαζική συλλογή και ανάλυση προσωπικών δεδομένων χωρίς ρητή συγκατάθεση μετατρέπει τον άνθρωπο σε «προϊόν».

Ένα άλλο πολύ ενδιαφέρον ζητούμενο είναι το θέμα που αφορά στις διαχωριστικές γραμμές μεταξύ της ακαδημαϊκής έρευνας και της εμπορικής εφαρμογής της ΤΝ. «Ποιος άραγε πρέπει να θέτει τα όρια;» έθεσε το ερώτημα ο κ. Κοντογιάννης και σε μία κίνηση υποφοράς έσπευσε να απαντήσει ότι «το θέμα αυτό είναι τεράστιο και πολυσχιδές λόγω των μεγάλων εταιριών όπως η IBM, Google, Amazon, Microsoft που κάνουν παράλληλα έρευνα εφάμιλλη των ερευνητικών εργαστηρίων των Πανεπιστημίων. Οι συνεργασία μεταξύ τους -Εταιρειών και Πανεπιστημίων- μπορεί να είναι συμπληρωματική ή να υπάρχουν συγκρουόμενα συμφέροντα για τα οποία όμως η ακαδημαϊκή κοινότητα οφείλει να είναι σε εγρήγορση και ευαισθητοποιημένη ως ανεξάρτητη κοινότητα που δεν έχει ως στόχο το κέρδος και άρα πρέπει να ορίζει έτσι το κανονιστικό πλαίσιο ώστε να είναι η ΤΝ ασφαλής».

Ο διακεκριμένος καθηγητής πιστεύει πως «το πιο σημαντικό είναι να βάλουμε πραγματική γνώση στο σύστημα έτσι ώστε η συμπερασματολογία και οι μηχανισμοί συμπερασματολογίας να είναι πιο ερμηνευτικοί από την στατιστική, ενώ ιδιαίτερη πρόκληση είναι η δίκαια και ισότιμη κατανομή της ΤΝ προς όλους, δηλαδή να μην είναι τα μοντέλα περισσότερο εκπαιδευμένα προς κάποιες ομάδες ανθρώπων».

Ρωτάω τον κ. Κοντογιάννη εάν στ’ αλήθεια είναι επαρκής η αυτορρύθμιση των εταιρειών τεχνολογίας ή χρειαζόμαστε ένα αυστηρό παγκόσμιο νομικό πλαίσιο και μου απαντά ότι: «είναι απαραίτητο ένα κανονιστικό πλαίσιο σε Εθνικό επίπεδο και σε επίπεδο Οργανισμών, συμμετοχής κρατών πχ της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτά τα κανονιστικά πλαίσια πρέπει να δεσμεύουν τα κράτη μέλη και τις Εταιρείες που δραστηριοποιούνται στις χώρες. Βέβαια, η παγκοσμιοποίηση ανοίγει μία τεράστια συζήτηση που πρέπει να γίνει σε επίπεδο ανθρώπων και Οργανισμών που έχουν το ειδικό βάρος για να υποστηριχτούν τα κανονιστικά πλαίσια».

Το Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο με μία επιτυχημένη πορεία δράσεων και εκδηλώσεων δείχνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Τεχνητή Νοημοσύνη, διοργανώνοντας στοχευμένες πρωτοβουλίες που αναλύουν την επίδρασή της στην κοινωνία. Στο πλαίσιο των επιστημονικών εκδηλώσεων και των «εκδηλώσεων λόγου» του κέντρου, έχουν φιλοξενηθεί ομιλητές που αναλύουν την ηθική διάσταση και την εφαρμογή του AI στον πολιτισμό. Επίσης συχνά λειτουργεί ως χώρος φιλοξενίας για παρουσιάσεις βιβλίων και μελετών που αγγίζουν την τεχνολογία και τον «κόσμο του φανταστικού» όπως ήταν η παρουσίαση του βιβλίου «Mundus Imaginalis ή το Φανταστικό και το Φαντασιακό» του Γάλλου Φιλοσόφου Henry Corbin τον Απρίλιο του 2025.

Πολλά και σημαντικά είναι τα σχέδια που έχει ήδη ξεκινήσει να κάνει πράξη η Δρ. Ξανθή Βαφοπούλου, ιδρύτρια και επίτιμη πρόεδρος του Σωματείου Φίλων του Βαφοπούλειου αγκαλιάζοντας την παγκόσμια κοινότητα. Η προσωπική της σχέση και η αγάπη της ως θεματοφύλακας του μεγάλου έργου του σπουδαίου ποιητή και ευεργέτη της Θεσσαλονίκης Γιώργου Βαφόπουλου, διασφαλίζουν το όραμα του,συνδέοντας την τοπική πνευματική παραγωγή με την παγκόσμια κοινότητα και προβάλλοντας την ταυτότητα της Θεσσαλονίκης διεθνώς.