Του Χαράλαμπου Ξανθοπουλάκη*
Υπάρχουν έργα που τα παρακολουθείς από μακριά σαν να βλέπεις την πόλη σου να δοκιμάζει ένα καινούργιο ρούχο. Και υπάρχουν έργα που σε αγγίζουν διπλά, όταν τα υπογράφει ένας φίλος σου, ένας Έλληνας που διαπρέπει στο εξωτερικό, ο βορειοελλαδίτης Project Leader και Urban Designer της MVRDV Νίκος Μαργαρίτης.
Το 2020 η ΟΛΘ ΑΕ ανέθεσε στην MVRDV, ένα από τα μεγαλύτερα αρχιτεκτονικά γραφεία παγκοσμίως, τη μελέτη για την ανάπλαση των Προβλητών 1, 2 και 3 του λιμανιού της Θεσσαλονίκης (City Ex‑Port). Πρόσφατα η MVRDV ανήρτησε την ιστοσελίδα της την σχεδιαστική πρόταση της μελέτης για το βιομηχανικό τοπίο γύρω από αυτές τις Προβλήτες, εκεί όπου, για δεκαετίες, το νερό έβλεπε απέναντί του αποθήκες, ράγες και την αίσθηση ενός χώρου εκτός πόλης.
Η μελέτη προτείνει να μετατραπεί ο χώρος σε ψηφιακή επιχειρηματική συνοικία – έναν προορισμό live‑work‑play‑learn, όπου η καινοτομία δεν θα είναι σύνθημα, αλλά χωρική εμπειρία.Το ενδιαφέρον είναι πως το νέο δεν σχεδιάζεται πάνω σε λευκό χαρτί. Η μορφή της γειτονιάς διαβάζει το υπάρχον: ένα μεγάλο τμήμα κτιρίων ελέγχεται για δομική επάρκεια και τελικά διατηρούνται περίπου 65.000 τ.μ. δομημένης επιφάνειας. Ακόμη πιο ποιητική είναι η δεύτερη χειρονομία: οι παλιές σιδηροδρομικές γραμμές, αυτό το μπλεγμένο δίκτυο που κάποτε εξυπηρετούσε φορτία, κρατιούνται ως χαράξεις δρόμων και δημόσιων χώρων. Έτσι προκύπτει ένα πλέγμα από τετράγωνα αυλών, με διαφορετικές κλίμακες που μπορούν να στεγάσουν από startups μέχρι διεθνείς εταιρείες.
Πάνω σε αυτόν τον καμβά, η μελέτη προτείνει πέντε ειδικά στοιχεία που λειτουργούν ως μαγνήτες. Πρώτον, ένα ξενοδοχείο‑τερματικός σταθμός κρουαζιέρας στην Προβλήτα 2, με στέγη που θυμίζει ορεινό ανάγλυφο: εμπνευσμένο από τη θέα του Ολύμπου, κατεβαίνει στο έδαφος και γίνεται διαδρομή, επιτρέποντας στον επισκέπτη να “ανεβεί” για θέα στον Θερμαϊκό. Δεύτερον, η Προβλήτα 1 μετατρέπεται σε ζώνη αναψυχής με πλωτή γέφυρα‑προμενάδα που προβάλλει μέχρι τον κυματοθραύστη, δημιουργώντας περίπατο άνω του ενός χιλιομέτρου μέσα στον κόλπο. Τρίτον, το ιστορικό Τελωνείο ανακαινίζεται ως εμπορικός κόμβος και αποκτά μια νέα πλατεία πάνω στο νερό. Τέταρτον, στο εσωτερικό, η Πλατεία Καινοτομίας γεννιέται από το πυκνότερο μέρος των ραγών και μπορεί να φιλοξενήσει καφέ, εστίαση ή εκθεσιακό χώρο. Και πέμπτον, οι παλιοί στάβλοι αγκαλιάζονται από ένα λεπτό περιμετρικό κτήριο και μετατρέπονται σε πολιτιστική ζώνη με πλούσιο πράσινο.
Όλα αυτά δεν στέκουν χωρίς κάποιους βασικούς κανόνες. Η μελέτη επιμένει σε κλιματική άνεση: συγκράτηση και επαναχρησιμοποίηση νερού, πορώδη οικοδομικά τετράγωνα για φυσικό αερισμό στη ζέστη, πράσινες αυλές και στέγες, αλλά και κατευθύνσεις για ευέλικτη, αρθρωτή δόμηση που μειώνει τόσο τον ενσωματωμένο όσο και τον λειτουργικό άνθρακα. Με άλλα λόγια, η βιωσιμότητα δεν είναι διακόσμηση· είναι δομή.
Αν η Θεσσαλονίκη ψάχνει τον τρόπο να ξανακερδίσει την παραλία της χωρίς να χάσει την ιστορία της, το City Ex‑Port δείχνει μια διαδρομή: να κρατήσεις ό,τι αξίζει, να μετατρέψεις τις ράγες σε δρόμους, και να φτιάξεις ένα κομμάτι πόλης που δεν θα είναι προέκταση του λιμανιού, αλλά προέκταση της ίδιας της Θεσσαλονίκης.
* Ο Χαράλαμπος Ξανθοπουλάκης EngD είναι Αρχιτέκτων Λογισμικού και εργάζεται από την Ελλάδα για τις Κάτω Χώρες
