Μη ενεργοί φοιτητές: Τα βαθύτερα αίτια ενός διαχρονικού προβλήματος

Στις 31 Δεκεμβρίου του ’25 εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στη χώρα το μέτρο της διαγραφής φοιτητών/τριων που έχουν υπερβεί το ανώτατο όριο φοίτησής τους, όπως αυτό ορίζεται στον ν. 4957/2022. Το μέτρο νομοθετήθηκε για πρώτη φορά το 2007 και το 2011, επιχειρήθηκε να εφαρμοστεί το 2014 από τον τότε υπουργό Παιδείας Ανδρέα Λοβέρδο και ακυρώθηκε εκ νέου το 2015 από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ.

Σε πρώτη φάση, από το υπουργείο Παιδείας ανακοινώθηκε η διαγραφή 308.605 μη ενεργών φοιτητών/τριων από τα 24 ΑΕΙ της χώρας. Πρόκειται για άτομα που ήταν εγγεγραμμένα πριν από το 2017 σε σχολές και τμήματα τετραετούς φοίτησης, με την οριστική λίστα να αναμένεται τον Απρίλιο, μετά την εκκαθάριση των καταλόγων και την εξέταση όλων των ενστάσεων που έχουν κατατεθεί. Το επόμενο ακαδημαϊκό έτος θα ακολουθήσουν οι διαγραφές σε σχολές πενταετούς φοίτησης.

Τα αίτια του φαινομένου είναι διαχρονικά και πολυπαραγοντικά, σύμφωνα με τις πρυτανικές αρχές πανεπιστημίων της χώρας που μιλούν στη «ΜτΚ». Άξιο αναφοράς είναι πως σύμφωνα με την ετήσια έκθεση της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ) για το 2024, κατά μέσο όρο μόνο το 49,9% των εγγεγραμμένων φοιτητών είναι ενεργοί και αποφοιτούν σε ν, ν+1, ν+2 ή ν+3 έτη.

Δυσκολίες στη μετάβαση

Η Χριστίνα Κουλούρη, πρύτανις στο Πάντειο Πανεπιστήμιο σημειώνει στη «ΜτΚ» πως θα ήταν χρήσιμο, πριν την εφαρμογή οποιουδήποτε μέτρου, να έχουν μελετηθεί οι λόγοι που οδηγούν στη φοιτητική διαρροή. «Πρέπει να εξετάσουμε τους λόγους για τους οποίους πρώτον, κάποιοι αποφασίζουν να εγκαταλείψουν τις σπουδές τους δεύτερον, γιατί δεν καταφέρνουν να τις ολοκληρώσουν μέσα στο προβλεπόμενο όριο σπουδών τρίτον, να δούμε τις περιπτώσεις που αναγκάζονται να δουλέψουν παράλληλα με τις σπουδές τους. Πρέπει λοιπόν να δούμε για ποιον λόγο κάποια πανεπιστήμια, τμήματα και επιστημονικοί κλάδοι, δεν μπορούν τελικώς να κρατήσουν τους φοιτητές». Αναφέρει αρχικώς πως το σύστημα των πανελλήνιων εξετάσεων αποτελεί μία παράμετρο του προβλήματος. «Η συμπλήρωση του μηχανογραφικού δεν γίνεται σύμφωνα με τις επιθυμίες, τις ικανότητες και τα ενδιαφέροντα των μαθητών/τριών αλλά, γίνεται σύμφωνα με το τι θα πουν οι γονείς ή τι εκτιμούν ότι θα τους δώσει επαγγελματική αποκατάσταση. Στις περιπτώσεις όμως όπου οι νεοεισαχθέντες αντιλαμβάνονται ότι δεν τους αρέσει το τμήμα που τελικά επέλεξαν είναι πολύ δύσκολο να αφιερώσουν τέσσερα και πέντε χρόνια για να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους». Ως δεύτερη παράμετρο που επίσης συνδέεται με τις πανελλήνιες θέτει τη μέθοδο διδασκαλίας. «Τα παιδιά μαθαίνουν να αποστηθίζουν και δεν αναπτύσσουν καθόλου την κριτική τους σκέψη. Αυτός ο τρόπος διδασκαλίας δεν έχει καμία σχέση με αυτόν που απαιτεί η τριτοβάθμια εκπαίδευση με αποτέλεσμα τα παιδιά να χαώνονται όταν εισάγονται σε αυτήν». Μεταφέρει πως εσκεμμένα επέλεγε να βρίσκεται στα αμφιθέατρα των πρωτοετών με σκοπό να τους προετοιμάσει για το νέο κεφάλαιο της ζωής τους. «Διαπίστωνα σε πολλά πρόσωπα την έκπληξη, την απογοήτευση και τον φόβο. Πολλά παιδιά χρειάζονται βοήθεια για να μπορέσουν να συνεχίσουν τις σπουδές τους, που αποδεικνύει πως το λύκειο δεν τα προετοιμάζει όπως θα έπρεπε».

Στα πρώτα έτη οι ενδείξεις

Ο Αθανάσιος Ζήσης, αντιπρύτανης Ακαδημαϊκών Υποθέσεων και Διά Βίου Μάθησης στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο σημειώνει πως το πρόβλημα των «λιμναζόντων» φοιτητών είναι διαχρονικό. «Κατά την άποψή μου έχει διάφορες προεκτάσεις: κοινωνικές, ακαδημαϊκές και θεσμικές και δεν μπορεί να επιλυθεί μόνον με αυστηρά διοικητικά μέτρα όπως είναι οι διαγραφές. Σίγουρα ξεκαθαρίζει το τοπίο διότι υπάρχουν λιμνάζοντες φοιτητές που δεν παρακολουθούν εδώ και πάρα πολλά χρόνια το πανεπιστήμιό τους αλλά, πρέπει να δούμε και πέρα από αυτό. Όσον αφορά το ακαδημαϊκό μέρος, τα αίτια μπορούν να συνδεθούν με την ποιότητα των προγραμμάτων σπουδών, τη συνοχή της εκπαιδευτικής διαδικασίας και κυρίως, με την απουσία μηχανισμών παρακολούθησης της φοιτητικής προόδου. Οι λιμνάζοντες φοιτητές δεν αποτελούν μία ομοιογενή κατηγορία» υπογραμμίζει.

Εξηγεί πως οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι φοιτητές που εμπίπτουν σε αυτές τις κατηγορίες εμφανίζονται ήδη από τα πρώτα έτη σπουδών τους. «Συνήθως αυτό συνδέεται με τα εκπαιδευτικά ελλείμματα που μπορεί να έχουν. Η διαδικασία των πανελληνίων εξετάσεων όπου οι μαθητές εξετάζονται σε μία συγκεκριμένη περίοδο και σε συγκεκριμένη κατηγορία μαθημάτων έχει μία επίπτωση. Επίσης, ο ελλιπής επαγγελματικός προσανατολισμός αποτελεί έναν άλλον παράγοντα και εν συνεχεία αρκετοί αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην προσαρμογή τους στις ακαδημαϊκές απαιτήσεις».

Ο ρόλος των ΑΕΙ

Γυρνώντας το πρίσμα στα ίδια τα πανεπιστήμια, η κ. Κουλούρη επισημαίνει πως «θα πρέπει και εμείς να ακούμε τις ανάγκες των νέων γενιών προκειμένου να μπορούμε να προσαρμόσουμε τα προγράμματα σπουδών μας και τους τρόπους διδασκαλίας μας, στα ενδιαφέροντά τους». Ως κοινωνία, υπογραμμίζει, θέλουμε να έχουμε όσο το δυνατόν περισσότερους πτυχιούχους. «Πρέπει λοιπόν να βρούμε τρόπους για να το πετύχουμε αυτό καθώς τα οφέλη θα είναι πολλαπλά για τη χώρα και για τη θέση μας απέναντι στον διεθνή ανταγωνισμό».

Ερωτώμενος σχετικά, ο κ. Ζήσης λέει πως κατά τη μετάβαση των μαθητών από τη Δευτεροβάθμια στην Τριτοβάθμια εκπαίδευση παρατηρούνται ελλείψεις στις γνώσεις που θα έπρεπε να κατέχουν τα παιδιά. Είναι χαρακτηριστικό ότι εδώ και τρία χρόνια η σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών του ΕΜΠ έχει προχωρήσει στην εκπόνηση εντατικών, εισαγωγικών μαθημάτων στους πρωτοετείς (κάθε Σεπτέμβριο την περίοδο των εγγραφών) προκειμένου να αποκτήσουν κάποιες βασικές γνώσεις που απαιτούνται για να ενταχθούν τον Οκτώβριο πιο ομαλά στις απαιτήσεις των ακαδημαϊκών μαθημάτων. «Πρόκειται για ένα πρόγραμμα που έχει μεγάλη απήχηση και μάλιστα, υπάρχει ενδιαφέρον και από φοιτητές άλλων σχολών» εξηγεί.

Προβληματική η μαζικότητα

Ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα, ιδίως σε κεντρικά πανεπιστήμια, αποτελεί η μαζικότητα στα πρώτα έτη σπουδών όπου υπάρχουν πολύ αυξημένα ακροατήρια. «Πρόκειται για μία συνθήκη, η οποία σε συνδυασμό με την υποστελέχωση, δυσχεραίνει την πιο εξατομικευμένη υποστήριξη των φοιτητών κάτι που είναι προφανές ότι επηρεάζει αρνητικά την ένταξη και την πρόοδο. Είναι σημαντικό λοιπόν να υπάρξει ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού ώστε να βελτιωθεί η αναλογία διδασκόντων/φοιτητών, ιδίως στα πρώτα έτη που είναι ιδιαίτερα καθοριστικά» τονίζει ο αντιπρύτανης Ακαδημαϊκών Υποθέσεων στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.

Οικονομικοί παράγοντες

Σύμφωνα με ακαδημαϊκούς, η οικονομική κατάσταση της ελληνικής κοινωνίας είναι ένας άλλος παράγοντας που απομακρύνει μερίδα νέων από την ολοκλήρωση των σπουδών τους. «Έχουμε περιπτώσεις παιδιών που προσπαθούν να σπουδάσουν ενώ παράλληλα δουλεύουν τα βράδια ή φεύγουν σεζόν το καλοκαίρι γιατί, διαφορετικά δεν μπορούν να καλύψουν τα έξοδα διαβίωσης τους. Μία τέτοια συνθήκη καθυστερεί εκ των πραγμάτων την ολοκλήρωση των σπουδών. Αυτή η παράμετρος πρέπει να μας απασχολήσει συνολικά ώστε να ενισχυθεί η δυνατότητα των παιδιών, κυρίως όσων προέρχονται από την επαρχία, να μπορέσουν να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους. Πρέπει να υπάρξει ένα μεγάλο πρόγραμμα οικοδόμησης φοιτητικών εστιών ώστε να μπορούν τα παιδιά να λύσουν τουλάχιστον το στεγαστικό τους πρόβλημα» τονίζει η πρύτανις του Παντείου.

Από την πλευρά του ο κ. Ζήσης συμπληρώνει πως είναι σημαντικές οι ευέλικτες ακαδημαϊκές ρυθμίσεις που προβλέπονται στην τρέχουσα νομοθεσία, αφορούν την αναστολή σπουδών και για τις οποίες θα πρέπει να είναι ενήμεροι οι φοιτητές.

Συστηματική παρακολούθηση

Μιλώντας για την επόμενη μέρα, ο κ. Ζήσης τονίζει πως είναι σημαντικό να αναπτυχθούν εργαλεία έγκαιρης ανίχνευσης των φοιτητών που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη συνέχιση των σπουδών τους και «να γίνονται στοχευμένες παρεμβάσεις κυρίως, στο πρώτο και δεύτερο έτος σπουδών όπου εκεί παρατηρούνται χαρακτηριστικά εγκατάλειψης. Σίγουρα απαιτείται μία πιο συστηματική ακαδημαϊκή καθοδήγηση και στοχευμένες παρεμβάσεις σε μαθήματα που εμφανίζουν υψηλά ποσοστά αποτυχίας. Είτε σε ένα πλαίσιο ενισχυτικής διδασκαλίας είτε αναδιάρθρωσης ή αναπροσαρμογής του μαθήματος».

Η κ. Κουλούρη συμπληρώνει πως το Πάντειο κάνει μία προσπάθεια να διατηρεί επαφή με όλους τους φοιτητές του, μέσω ερωτηματολογίων προκειμένου να παρακολουθείται η σχέση τους με τις σπουδές τους όμως, «για να έχει αποτέλεσμα αυτό, θα πρέπει να γίνεται συστηματικά. Σίγουρα ο θεσμοθετημένος ρόλος του συμβούλου σπουδών μπορεί να βοηθήσει αλλά, δεν έρχονται και οι ίδιοι οι φοιτητές για να ζητήσουν βοήθεια. Χρήσιμο θα ήταν επίσης, όσοι αποφασίζουν να αφήσουν τις σπουδές τους για να σπουδάσουν κάτι άλλο ή κάπου αλλού, να μπορούν να το δηλώσουν. Εκτιμώ πως πλέον, στην ψηφιακή εποχή που ζούμε αυτό θα δρομολογηθεί».

Η σύνδεση με την αγορά εργασίας

Το brain drain, το περιεχόμενο των προγραμμάτων σπουδών που σε κάποιες περιπτώσεις δεν εναρμονιζόταν με τις ανάγκες της αγοράς και η μη αναγνώριση επαγγελματικών δικαιωμάτων σε ορισμένες σχολές αποτελούν κάποιες άλλες παραμέτρους που οδήγησαν σε εγκατάλειψη των σπουδών, σύμφωνα με τον πρύτανη του Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος, Σταμάτη Αγγελόπουλο. «Πολλοί φοιτητές, λόγω της οικονομικής κρίσης αναζήτησαν την τύχη τους στο εξωτερικό ή αναγκάστηκαν να εργαστούν αφήνοντας στο περιθώριο τις σπουδές τους. Επίσης, στα πρώην ΤΕΙ υπήρχαν τμήματα χωρίς ξεκάθαρα επαγγελματικά δικαιώματα. Το ΔΙΠΑΕ διαθέτει πλέον σύγχρονα προγράμματα σπουδών λαμβάνοντας υπόψη τις σύγχρονες τάσεις της αγοράς και το επιστημονικό γίγνεσθαι. Είναι σημαντικό ότι τα προγράμματα είναι φοιτητοκεντρικά παρέχοντας τη δυνατότητα στους φοιτητές, μέσω πολλών επιλεγόμενων μαθημάτων και κατευθύνσεων να παρακολουθούν μαθήματα του ενδιαφέροντός τους. Ήδη από το προπτυχιακό επίπεδο σπουδών παρέχεται εξειδίκευση και το ΔΙΠΑΕ έχει αναπτύξει πολλές συνέργειες με επιχειρήσεις και οργανισμούς γεγονός που βοηθά σημαντικά στην απορρόφηση των φοιτητών στην αγορά εργασίας. Είναι σημαντικό τέλος ότι το ΔΙΠΑΕ είναι το τρίτο ΑΕΙ, σε αριθμό σύγχρονων πιστοποιημένων προγραμμάτων σπουδών».

*Δημοσιεύτηκε στη "ΜτΚ" στις 8/2/2026