Σε μια σημαντική κίνηση συμπερίληψης προχώρησε το Ίδρυμα Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα και της Νεότερης Ιστορίας της Μακεδονίας (ΙΜΜΑ) το οποίο παρουσίασε την μελέτη "Αισθήσεις σε Διάλογο: Μια Συμμετοχική Προσέγγιση Προσβασιμότητας της Συλλογής του ΙΜΜΑ".
Η μελέτη, που δημιουργήθηκε μαζί με την ΑΜΚΕ Off Stream έχει στόχο την προσβασιμότητα στις εκθέσεις του μουσείου και υλοποιείται με την επιχορήγηση και την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού, Διεύθυνση Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.
Το απόγευμα της Τρίτης (3/3) η ερευνητική ομάδα της Μελέτης παρουσίαση τη μεθοδολογία, τα κύρια ευρήματα της έρευνας και τις προτεινόμενες παρεμβάσεις. Το επόμενο στάδιο είναι η εξεύρεση χρηματοδότησης για το έργο.
Φυσικά, κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης υπήρχε ταυτόχρονη διερμηνεία στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα.
Η διευθύντρια του μουσείου Αθήνα Παυλίδου πριν απευθύνει τον χαιρετισμό της περιέγραψε τον εαυτό της τα ρούχα της την εξωτερική της εμφάνιση: "Νιώθω περίεργα αλλά έτσι είναι το σωστό" σχολίασε.
Στη συνέχεια μίλησε για τον ρόλο των μουσείων και την προσβασιμότητα:
"Σήμερα, ο ρόλος των μουσείων στην διαμόρφωση μιας κοινωνίας ισότιμης και συμπεριληπτικης είναι πιο σημαντικός από ποτέ. Στον 21ο αιώνα τα μουσεία οφείλουν να είναι ενεργοί φορείς διαμόρφωσης. Η σύγχρονη μουσειολογία μας υπενθυμίζει ότι η προσβασιμότητα δεν περιορίζεται μόνο στην φυσική πρόσβαση αλλά ουσιαστικής κατανόησης στο μουσειολογικο αφήγημα. Στο ΙΜΜΑ τα τελευταία δύο χρόνια ξεκινήσαμε μια ολοκληρωμένη στρατηγική προσβασιμότητας. Η ισότιμη πρόσβαση προϋποθέτει μια ουσιαστική και μακροπρόθεσμη στρατηγική. Έτσι γεννήθηκε η ανάγκη για αυτή τη μελέτη. Ακολουθώντας τις θεμελιακές αρχές του αναπηρ κινήματος τίποτα για μας χωρίς εμάς προχώρησαμε στη μελέτη.
Η διεπιστημονικότητα ήταν προϋπόθεση για εμάς. Οι προτάσεις δεν είναι θεωρητικές ασκήσεις αλλά εφαρμόσιμες λύσεις και η καινοτομία της παρούσας μελέτης έγγειται στην εμπλοκή ανθρώπων με αναπηρία."
Η κ. Παυλίδου ξεκαθάρισε πως το πρόγραμμα προσαναλίζεται κυρίως σε άτομα με αισθητιριακές αναπηρίες καθώς στο μουσείο υπάρχουν φυσικά εμπόδια για τα άτομα με κινητικές αναπηρίες ενώ το γεγονός ότι το κτίριο είναι διατηρητέο περιορίζει σημαντικά τις παρεμβάσεις που μπορούν να υλοποιηθούν. Παρόλαυτα υπάρχει ένα αναβατόριο στην κεντρική είσοδο του μουσείου ενώ στόχος είναι να μπουν και στους υπόλοιπους ορόφους του κτιρίου όπως επίσης και να δημιουργηθούν τουαλέτες για ΑμεΑ.
Χαιρετισμό απηύθυνε και η Αντιπεριφερειάρχης Υγείας & Κοινωνικής Αλληλεγγύης της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, Μελίνα Δερμεντζοπούλου η οποία επίσης περιεγραψε τον εαυτό της με τον ίδιο τρόπο, σχολιάζοντας πως το να αυτοπαρουσιάζει τον εαυτό της με αυτόν τον τρόπο είναι πρωτόγνωρι και δημιουργεί μια "νέα συνθήκη."
"Νιώθω περήφανη που το ΙΜΜΑ εκτός από τον βασικό και καταστατικό του σκοπό που είναι η διαφύλαξη της ιστορίας, προσανατολίζεται και στον ευρύτερο σκοπό του που είναι το να μεταλαμπαδεύσει την γνώση με όποιον τρόπο μπορεί σε όσους περισσότερους μπορεί. Όσα χρόνια ασχολούμαι με την ευαλωτοτητα, κατέληξα σε ένα συμπέρασμα: δεν πρέπει να προσπαθούμε να συμπεριλάβουμε την διαφορετικότητα. Η κοινωνία πρέπει να προσαρμοστεί. Η διαφορετικότητα του καθενός είναι μοναδική και το σύστημα πρέπει να τα εμπεριέχει όλα και να προσαρμόζεται - μόνο έτσι θα νιώσουμε όλοι μαζί το πως να ζούμε σε μια κοινωνία για όλους" σημείωσε τονίζοντας πως "αυτό που γίνεται δεν είναι αυτονόητο, είναι όμως η αρχή μιας πολύ σημαντικής προσπάθειας".
Ολοκληρώνοντας την ομιλία της, η αντιπεριφερειάρχης δεσμεύτηκε να είναι κοντά στο μουσείο και τις δράσεις του.
Στη συνέχεια την μελέτη παρουσίασαν οι ιδρύτριες της OffStream, Στέλα Αναστασάκη και Χριστίνα Βλάχου οι οποίες όχι μόνο περιέγραψαν τους εαυτούς τους αλλά και την ίδια την αίθουσα πολύ αναλυτικά αποδεικνύοντας στην πράξη τι σημαίνει συμπερίληψη: κανένας εκτός.
Όπως σημείωσαν, για το έργο εργάστηκε μια δεκαμελής διεπιστημονική και διατομεακή ομάδα στο οποίο συμμετείχαν και ΑμΕΑ. Η ομάδα πραγματοποίησε έξι συναντήσεις από τον Σεπτέμβριο του 2025.
" Στόχος ήταν να δούμε ποιες ενέργειες και ποια βήματα χρειάζονται για όλο αυτό: τα εμπόδια αντιμετωπίζουμε κατά την πρόσβαση, το επίπεδο της υφιστάμενης κατάστασης, οι παρεμβάσεις πρέπει να γίνουν και σε ποιο ορίζοντα χρόνου.
Εξετάσαμε κάθε ένα σημείο ξεχωριστά. Στόχος η άρση των εμποδίων και η διασφάλιση της ισότιμης πρόσβασης.
Αυτό που διαπιστώσαμε είναι ότι οι πρακτικές και οι λύσεις που πρότεινε η ομάδα μακροπρόθεσμα οφελούν όλες τις ομάδες και όχι μόνο τα ΑΜΕΑ" τόνισαν.
Οι προτάσεις που διατυπώθηκαν αφορούν στην σήμανση του μουσείου, τόσο εντός όσο και εκτός του χώρου του, η εκπαίδευση και ενδυνάμωση του προσωπικού, η ανάπτυξη πολυαισθητιρακών (απτικών, ηχητικών) εργαλείων προσέγγισης του εκθεσιακού περιεχομένου και η συστηματική ανάπτυξη δράσεων συμπερίληψης.
Για την έρευνα χρησιμοποιήθηκε η μεθοδολογία καθολικού σχεδιασμού δηλαδή σχεδιάστηκε ώστε να χρησιμοποιηθεί από όσο γινε ρε άι περισσότερα άτομα χωρίς επιπλέον παρέμβαση. Το θεωρητικό υπόβαθρο είναι το κοινωνικό μοντέλο της αναπηρίας που ορίζει ότι τα εμπόδια τα θέτει η ίδια η κοινωνία. Κεντρικό σημείο ήταν ο συμμετοχικός σχεδιασμός με τον οποίο τέθηκε στο επίκεντρο το άτομο και τις ανάγκες των ΑμεΑ - "τίποτα για μας χωρίς εμάς" .
Το σχέδιο έχει τρία στάδια υλοποίησης, το άμεσο, το μεσοπρόθεσμο και το μακροπρόθεσμο ενώ τονίστηκε πως είναι πολύ σημαντική η τακτική αξιολόγηση των παρεμβάσεων.
Μετά την παρουσίαση τον λόγο πήρε η Σταυρούλα Μαυρογένη, διευθύντρια του ΚΕΜΙΤ του ΙΜΜΑ η οποία μεταξύ άλλων σημείωσε πως: "Φτιάξαμε έναν κόσμο μόνο για τον εαυτό μας και αυτό είναι μεγάλη αδικία. Μέσα από την Τέχνη όλοι μπορούμε να βρούμε τις ισορροπίες και πρέπει να δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις ώστε ο Άλλος να μπορέσει να φτάσει κοντά σε αυτό που προσπαθεί ένα μουσείο να δώσει. Το έργο ήταν φοβερή εμπειρία και για μια ακόμα φορά πίστεψα ότι η Τέχνη μας κάνει καλύτερους ανθρώπους, μας φέρνει πιο κοντά και μας βοηθάει να προσεγγίσουμε την ουσία της ζωής. Δεν θεωρούμαστε πολιτισμένοι όταν δεν δημιουργούμε τις καλύτερες συνθήκες για όλους."
Η Χαρά Κανάρη, καθηγήτρια παιδαγωγικού ΑΠΘ δήλωσε: "Το μαζί είναι η ουσία της συμπερίληψης. Η ανθρώπινη επαφή, η ματιά του άλλου σε κάνει εσένα καταρχάς πιο πλούσιο. Όσο αποκλείουμε ανθρώπους γινόμαστε όλοι φτωχότεροι. Όσο είμαστε μαζί γινόμαστε καλύτεροι. Όταν δίνεις τον λόγο, όπως δόθηκε σε αυτή την ομάδα, από ένα σημείο και μετά εντοπίζεις όχι μόνο προβλήματα αλλά λύσεις και ανάγκες. Αυτή είναι η δύναμη του πολιτισμού: ο αναστοχασμος σε αυτά που θεωρούσαμε δεδομένα. Όσο περισσότερο επανανοηματοδουμε και επαναδιαπραγμάτευομαστε τα δεδομένα τόσο θα φτάνουμε πιο κοντά στο μαζί."
Από την πλευρά του, ο Σπύρος Κουζέλης πιστοποιημένος διερμηνέας και πρώην πρόεδρος της ομοσπονδίας διερμηνέων Ελλάδος, είπε: "Η προσβασιμότητα δεν είναι μια υπηρεσία που πρέπει να προσφέρουμε. Ο πολιτισμός δεν είναι μενού, ανήκει σε όλους. Αυτό που έγινε στο ΙΜΜΑ είναι πρωτοποριακό γιατί το μουσείο απέδειξε τον αυταπόδεικτο ρόλο του. Δεν φιλοξενεί αντικείμενα μόνο αλλά επικοινωνεί.
Η προσέγγιση δηλώνει την επιθυμία των ανθρώπων να περπατήσουν μαζί και το 'μαζί' είναι πολιτισμός".
Τον λόγο πήραν επίσης η Φανή, ο Τάκης και η Ματίνα, τρία άτομα με αισθητιριακές αναπηρίες που συμμετείχαν στη μελέτη.
"Μάθαμε όλοι από όλους ήταν μια εξαιρετική εμπειρία για μένα και από όλα τα μέλη πήρα διαφορετικά πράγματα. Για μένα ήταν πραγματικά κάτι μοναδικο γιατί σχεδιάστηκε από εμάς για εμάς. Αν αυτό γινόταν σε όλα τα θέματα τώρα ο κόσμος θα ήταν συμπεριληπτικος και δεν θα χρειαζόταν να συζητάμε για την προσβασιμότητα - θα ήταν δεδομένη" είπε η Φανή.
Ο Τάκης τόνισε πως για πρώτη φορά μπόρεσε να ακουμπήσει και να αισθανθεί αντικείμενα σε μουσείο. "Τόσα χρόνια τα έβλεπα από απόσταση τώρα έχω βιώματα, αντιλαμβάνομαι το βάρος τους, την μυρωδιά τους. Όταν χωριζόμαστε σε ομάδες υπάρχει απόσταση, η τέχνη όμως γίνεται αφορμή για να έρθουμε κοντά. Ο πολιτισμός γίνεται σκαλί συμπερίληψης και αποδεικνύεται ότι μπορούμε, και να είμαστε όλοι ευτυχισμένοι και να μαθαίνουμε κιόλας".
Τέλος η Ματίνα έκανε λόγο για μια πρωτόγνωρη εμπειρία. "Έχω συμμετάσχει σε παρόμοιες δράσεις στο παρελθόν αλλά ήταν πολύ κοινότυπες. Αυτή η διαδικασία ήταν πολύ σημαντική και μου δημιούργησε ένα συναίσθημα πολύ οικείο - ένιωσα ότι ήμασταν άνθρωποι που συζητούσαν, δεν ήταν κρύες συναντήσεις" σημείωσε και τόνισε την σημασία του έργου το οποίο άκουσε τα ΑμεΑ. "Είπαμε τις ανάγκες και τους προβληματισμούς μας, όχι απλές θεωρητικές προσεγγίσεις. Ήμασταν πολύ ανοιχτοί να εκφράσουμε και να μιλήσουμε για όλα αυτά" είπε μεταξύ άλλων.
Μπορείτε να δείτε αναλυτικά τη μελέτη του ΙΜΜΑ και της OffStream στο παρακάτω qr code:.
