- Newsroom
Η ακτινοβόληση καρκινικών όγκων με πρωτόνια και βαρέα ιόντα (αδρονική θεραπεία) αποτελεί θεραπευτική παρέμβαση αιχμής στη σύγχρονη ογκολογία, καθώς πετυχαίνει βέλτιστη ακρίβεια στον στόχο και ελάχιστη βλάβη των γειτονικών ιστών σε σχέση με τη συμβατική ακτινοθεραπεία με φωτόνια υψηλής ενέργειας (ακτίνες Χ). Οι ενδείξεις της αυξάνονται συνεχώς για μια σειρά συμπαγών όγκων, μεταξύ αυτών και παιδιατρικών, ενώ νέα κέντρα δημιουργούνται με εκθετικό ρυθμό στην Ευρώπη, στις ΗΠΑ, στην Ιαπωνία και σε άλλες περιοχές του κόσμου.
Δέκα χρόνια μετά την αρχική ιδέα για τη δημιουργία ενός διεθνούς ινστιτούτου έρευνας και ανάπτυξης βιώσιμων τεχνολογιών στη Νοτιοανατολική Ευρώπη από τον πρώην διευθυντή του CERN, Herwig Schopper, και 8 χρόνια μετά την απόφαση να εστιαστεί στην αδρονική θεραπεία, η ευρύτερη περιοχή παραμένει χωρίς αντίστοιχη υποδομή και το όραμα απέχει πολύ από το να γίνει πράξη.
Το αποτέλεσμα είναι η ανισότητα στην παροχή προηγμένων θεραπειών και η κοινωνική–οικονομική επιβάρυνση όσων επιλέγουν να ταξιδέψουν σε χώρες της Κεντρικής Ευρώπης για να τις λάβουν.
Το στάσιμο όραμα ενός "μίνι CERN"
Δέκα χώρες της ΝΑ Ευρώπης (Αλβανία, Βοσνία - Ερζεγοβίνη, Βουλγαρία, Κροατία, Ελλάδα, Κοσσυφοπέδιο, Μαυροβούνιο, Βόρεια Μακεδονία, Σερβία και Σλοβενία) αποφάσισαν να συμπράξουν μέσω του Διεθνούς Ινστιτούτου Βιώσιμων Τεχνολογιών Νοτιοανατολικής Ευρώπης (SEEIIST), με στόχο τη δημιουργία μιας υποδομής "μίνι CERN" υπερεθνικής εμβέλειας για καινοτόμο έρευνα και θεραπεία του καρκίνου, χρησιμοποιώντας δέσμες σωματιδίων όπως πρωτόνια, ήλιο, άνθρακα και άλλα ιόντα.
Τη φιλοξενία της βασικής υποδομής διεκδικεί η Ελλάδα, και συγκεκριμένα η Θεσσαλονίκη, με χωροθέτηση στο νοσοκομείο Παπαγεωργίου και στην Τεχνόπολη. Το 2022, μέλη της διακρατικής πρωτοβουλίας επισκέφθηκαν τη Θεσσαλονίκη, ενώ σε συνέδριο για καινοτόμες θεραπείες με ιόντα άκουσαν εκπροσώπους του υπουργείου Υποδομών και της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας να διαβεβαιώνουν για τη στήριξη του στρατηγικού εγχειρήματος.
Τέσσερα χρόνια μετά, το έργο παραμένει στάσιμο, με ελάχιστα βήματα προόδου. Πέρυσι, το διεθνές ινστιτούτο SEEIIST εξέδωσε "κίτρινη έκθεση" (yellow report) προς τις κυβερνήσεις των δέκα κρατών, επισημαίνοντας πως η δημιουργία του κέντρου είναι ευκαιρία που η Νοτιοανατολική Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια να χάσει, και καλώντας σε άμεση υλοποίηση.
"Χώρες σε όλη την Ευρώπη επενδύουν στη θεραπεία βαρέων ιόντων, αναγνωρίζοντας τις σωτήριες δυνατότητές της και τον ρόλο της στην προώθηση της ιατρικής και τεχνολογικής καινοτομίας. Η Νοτιοανατολική Ευρώπη δεν πρέπει να μείνει πίσω", υπογραμμίζει η έκθεση.
Προβληματισμός στην επιστημονική κοινότητα
Το θέμα συζητήθηκε στη 4η Διημερίδα Παιδικής και Εφηβικής Αιματολογίας και Ογκολογίας Βορείου Ελλάδος στη Θεσσαλονίκη.
Ο διευθυντής του Εργαστηρίου Ιατρικής Φυσικής και Ψηφιακής Καινοτομίας στο ΑΠΘ, καθηγητής Παναγιώτης Μπαμίδης, τόνισε ότι η δημιουργία ενός κέντρου θεραπειών με πρωτόνια στη Θεσσαλονίκη θα ήταν ευχής έργο, στα πρότυπα αντίστοιχων μονάδων του εξωτερικού, συνδεδεμένων με κέντρα πυρηνικής φυσικής, όπου οι δέσμες αδρονίων παράγονται με επιταχυντές σωματιδίων (κυκλότρο, κυκλοσυνχρότο, συνχρότο).
Παρά τη σημαντική μείωση του κόστους δημιουργίας τέτοιου συγκροτήματος, οι πρωτοβουλίες στη Θεσσαλονίκη δεν έχουν προχωρήσει, ενώ γίνονται προσπάθειες και για θεραπεία με πρωτόνια στην Αθήνα.
Ο επίκουρος καθηγητής Ακτινοθεραπευτικής Ογκολογίας στο ΑΠΘ, Antonio Capizzello, επισήμανε πως η δημιουργία ενός κέντρου μόνο με πρωτόνια απαιτεί περιορισμένο χώρο, με κόστος να έχει μειωθεί από τα 100 στα 20-30 εκατ. ευρώ.
Οι επιστήμονες έχουν στείλει ανοιχτή επιστολή στον πρωθυπουργό για την ανισότητα στην πρόσβαση Ελλήνων ασθενών σε προηγμένες μορφές ακτινοθεραπείας, επισημαίνοντας πως πολλά παιδιά αναγκάζονται να ταξιδεύουν στην Ιταλία, τη Γερμανία και άλλα κέντρα του εξωτερικού.
Ο καθηγητής Εμμανουήλ Χατζηπαντελής τόνισε πως χρειάζεται πολιτική απόφαση και εξειδικευμένο προσωπικό για τη λειτουργία του κέντρου.
Πρωτονική vs συμβατική ακτινοθεραπεία
Ο καθηγητής Π. Μπαμίδης παρομοίασε τις αδρονικές θεραπείες με σύγχρονα αντιαεροπορικά, λόγω της ακρίβειας στόχευσης και της προστασίας γειτονικών οργάνων. Οι δέσμες πρωτονίων δίνουν μικρότερη δόση στους υγιείς ιστούς πριν από τον όγκο και σχεδόν ποτέ δεν φτάνουν στο βάθος μετά τον όγκο, αποδίδοντας το μεγαλύτερο μέρος της δόσης στο βάθος (καμπύλη Bragg).
Τα πλεονεκτήματα αυτά μειώνουν τις πρώιμες και απώτερες παρενέργειες, τον κίνδυνο δευτερογενών νεοπλασιών, βελτιώνουν την ποιότητα ζωής και μειώνουν το βάρος για την κοινωνία και το σύστημα υγείας.
Σύμφωνα με τον κ. Capizzello, η δυνατότητα ακτινοβόλησης όγκων δίπλα σε ζωτικά ή δύσκολα όργανα καθιστά τα πρωτόνια μια νέα θεραπεία για όγκους προηγουμένως μη θεραπεύσιμους.
"Αυτό είναι ένα άλλο εργαλείο εξωτερικής ακτινοθεραπείας στην εργαλειοθήκη του ογκολόγου ακτινοθεραπευτή", σημειώνει, προσθέτοντας πως οι δόσεις, τα χρονοδιαγράμματα κλασματοποίησης και οι μηχανισμοί θανάτωσης κυττάρων είναι παρόμοιοι με τις ακτινοθεραπείες φωτονίων, αλλά με 10% υψηλότερη ραδιοβιολογική αποτελεσματικότητα και σημαντική μείωση δόσης σε φυσιολογικούς ιστούς, προσφέροντας κλινικό όφελος και αποφυγή ιατρικά περιττής δόσης.
Πηγή: iatronet.gr
