Η ιστορία και τα παρασκήνια των 16 Συνεδρίων της Νέας Δημοκρατίας

Τα Συνέδρια της ΝΔ, από το 1ο του 1979 στη Χαλκιδική μέχρι το 15ο που έγινε το 2024 στο Ζάππειο, είχαν πάντοτε ένα πολιτικό ζητούμενο και συχνά έντονο παρασκήνιο. Με τη ΝΔ είτε να βρίσκεται στην αντιπολίτευση και να συζητά τους λόγους που έχασε τις εκλογές που προηγήθηκαν και να αναζητεί τους τρόπους για να επανέλθει στην εξουσία είτε να διαχειρίζεται τις δυσκολίες μίας κυβερνητικής θητείας.

Έχουν πολλά ενδιαφέροντα στατιστικά τα 16 κομματικά Συνέδρια σε μία ιστορία 52 χρόνων. Ο πιο κομματικός πρόεδρος αποδεικνύεται ο Κυριάκος Μητσοτάκης: Κάτω από την ηγεσία του και σε διάρκεια 10 ετών έγιναν μαζί με το σημερινό έξι Συνέδρια. Από το 10ο που διεξήχθη το 2016 μέχρι το 16ο που ολοκληρώνεται σήμερα στην Αθήνα. Αντίθετα στον Κωνσταντίνο Καραμανλή μάλλον δεν άρεζαν τα Συνέδρια και οι κομματικές μαζώξεις, καθώς επί προεδρίας του έγινε μόνο ένα Συνέδριο, αυτό της Χαλκιδικής το 1979.

Ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, αν και πρόσεχε πολύ το κόμμα, διοργάνωσε μόνο δύο Συνέδρια επί προεδρίας του. Το 2ο του 1986 και το 3ο που έγινε οχτώ χρόνια μετά, το 1994. Ιστορικό ήταν σίγουρα το 4ο Συνέδριο του 1997 όταν και εκλέχτηκε ο Κώστας Καραμανλής, με τον Καραμανλή να διεξάγει επί της προεδρίας του συνολικά 3 Συνέδρια.

Το 5ο του 2001, όπου μετά την οριακή ήττα της ΝΔ στις εκλογές του 2000 επέστρεψε στο κόμμα ο Γιώργος Σουφλιάς και το 6ο και 7ο που ήταν θα λέγαμε περισσότερο «κομματικοπατριωτικά. Το ένα, το 6ο, έγινε λίγους μήνες μετά τη νίκη της ΝΔ στις εκλογές του 2004 και το 7ο το 2007, εν μέσω διακυβέρνησης από τη ΝΔ και τον Κώστα Καραμανλή. Όσο για τον Αντώνη Σαμαρά διοργάνωσε δύο όλο και όλο Συνέδρια. Ένα μετά την εκλογή του στην ηγεσία της ΝΔ το 2010 και ένα δεύτερο (το 9ο) εν μέσω μνημονίων που ήταν και ένα Συνέδριο «ψεκάστε, σκουπίστε, τελειώσατε».

Συνολικά από τα 16 Συνέδρια της ΝΔ τα 6 γίνονται επί προεδρίας Κυριάκου Μητσοτάκη, τα 3 επί Κώστα Καραμανλή, από 2 υπό την προεδρίες των Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, Αντώνη Σαμαρά και Μιλτιάδη Έβερτ και 1 υπό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή.

Ενδιαφέρον έχει και το στατιστικό στοιχείο που αφορά στον πολιτικό χρόνο που γίνονται τα κομματικά Συνέδρια. Εφτά από τα 16 διεξήχθησαν ενώ η ΝΔ είναι κυβέρνηση και τα υπόλοιπα 9 ενώ βρισκόταν στην αντιπολίτευση. Επίσης μία σημασία για το τάιμινγκ των Συνεδρίων έχει και η συσχέτισή τους με τις εθνικές εκλογές. Τρία Συνέδρια έγιναν ενόψει εκλογών (2007, 2013, αλλά και του 2026), ενώ τέσσερα έγιναν μετά από κάποια εκλογική ήττα, όπως συνέβη το 1986, το 1994, το 1997 και το 2001.

Από το πόλο του Έβερτ στην κίνηση της Βόλβης του Μεϊμαράκη

Φυσικά τα Συνέδρια κρύβουν και πολλές ιστορίες Για παράδειγμα, στο 1ο ιδρυτικό, που έγινε τον Απρίλιο του 1979 στη Χαλκιδική, ψηφίστηκε η ιδρυτική διακήρυξη του κόμματος και γι’ αυτό θεωρείται ένα Συνέδριο-σταθμός για την ιστορία του κόμματος. Ήταν τότε που ο ακόμη νεαρός Μιλτιάδης Έβερτ βούτηξε στην πισίνα του Athos Palace όπου γινόταν το Συνέδριο και έπαιξε βραδινό πόλο με διάφορους «γαλάζιους» συνέδρους.

Εκείνο το Συνέδριο έμεινε περισσότερο στην ιστορία για μία κίνηση της ΟΝΝΕΔ, που καταγράφηκε περίπου έναν μήνα πριν από τις εσωκομματικές διαδικασίες. Αρχές του Μαρτίου του 1979 διακινήθηκε από ορισμένους νεολαίους μία προκήρυξη με την οποία ζητούσαν μετατροπή του κόμματος από προσωποπαγές και αρχηγοκεντρικό σε κόμμα αρχών με πλήρες καταστατικό.

Δεν έθεταν ευθέως θέμα προσώπου στην ηγεσία, αλλά αλλαγή στον τρόπο λήψης αποφάσεων. Αυτή η πρωτοβουλία έμεινε στην ιστορία ως «Η Κίνηση της Βόλβης», επειδή το 1976 σε ταβέρνα της λίμνης είχε γίνει η αρχική ζύμωση σε συνάντηση των νεολαίων που ζητούσαν τον μετασχηματισμό του κόμματος. Εκ των πρωταγωνιστών εκείνης της κίνησης ήταν ο σημερινός ευρωβουλευτής και πρώην πρόεδρος της ΝΔ Βαγγέλης Μεϊμαράκης.

Έπρεπε να περάσουν επτά χρόνια για τη διεξαγωγή του 2ου Συνεδρίου. Διεξήχθη τον Φεβρουάριο του 1986 στη Θεσσαλονίκη, στην ηγεσία του κόμματος ήταν ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης και στην κυβέρνηση το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου. Ήταν ένα ζωηρό Συνέδριο, μία και λίγους μήνες πριν από τη διεξαγωγή του είχε ιδρυθεί από τον Κωστή Στεφανόπουλος η ΔΗ.ΑΝΑ.

Ο μετέπειτα Πρόεδρος της Δημοκρατίας είχε αποχωρήσει από το κόμμα, παίρνοντας μαζί του και δέκα βουλευτές, αλλά και αρκετά κομματικά στελέχη. Ο λόγος της αποχώρησης του Κωστή Στεφανόπουλου ήταν η ρήξη στις σχέσεις του με τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη. Στο 2ο Συνέδριο του 1986 αποφασίσθηκε να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στις φιλελεύθερες ιδέες, αλλάζοντας μία σειρά από καταστατικές λειτουργίες, ενώ τότε υπήρξε και η μετονομασία της Διοικούσας Επιτροπής σε Κεντρική Επιτροπή.

Οκτώ χρόνια μετά, το 4ο Συνέδριο αποτέλεσε το πρώτο -και τελευταίο μέχρι σήμερα- Συνέδριο στο οποίο εξελέγη πρόεδρος του κόμματος και αυτός ήταν ο Κώστας Καραμανλής, ανιψιός του ιδρυτή της παράταξης. Στη μάχη για την ηγεσία της ΝΔ επικρατέστεροι ήταν ο τότε πρόεδρος Μιλτιάδης Έβερτ και οι Γιώργος Σουφλιάς και Βύρων Πολύδωρας. Στους υποψήφιους συμπεριλαμβάνονταν και ο ανερχόμενος πολιτικός Κώστας Καραμανλής, χωρίς όμως να έχει τις πιθανότητες νίκης που είχαν οι συνυποψήφιοί του.

Αυτό, όμως, στα χαρτιά. Γιατί μία σειρά από έντονες παρασκηνιακές ζυμώσεις, η κινητοποίηση κομβικών προσώπων με ειδικό βάρος εντός της παράταξης, όπως ο Ιωάννης Βαρβιτσιώτης και Γιάννης Κεφαλογιάννης, καθώς και η ενεργοποίηση 30 νέων στην ηλικία βουλευτών της ΝΔ -των αποκαλούμενων και «λοχαγών»- ανέτρεψαν τελικά τα προγνωστικά και πρόεδρος εξελέγη ο Κώστας Καραμανλής. Στο Συνέδριο εκείνο αποφασίσθηκε και η έμφαση που θα δινόταν στον λεγόμενο «μεσαίο χώρο» καθώς και η πολιτική πλατφόρμα του κόμματος ενόψει των νέων προκλήσεων στην αυγή του 21ου αιώνα.

Πολλά και τα παρασκηνιακά παραλειπόμενα από εκείνο το Συνέδριο. Με πιο χαρακτηριστικό τη βραδινή επίσκεψη των λεγόμενων «λοχαγών», που ήταν υποστηρικτές του Καραμανλή, στο σπίτι του Γιάννη Βαρβιτσιώτη, με ένα κουτί από γλυκά στο χέρι. Οι νεαροί τότε βουλευτές, μεταξύ των οποίων ήταν και ο Σάββας Τσιτουρίδης και ο Νίκος Νικολόπουλος, πήγαν στον τότε θεωρούμενο βαρόνο της ΝΔ για να τον ψήσουν να πείσει τον Καραμανλή να είναι υποψήφιος. Και ο Βαρβιτσιώτης τους υποδέχτηκε και τους πέρασε στο σαλόνι του σπιτιού του, θεωρώντας ότι είχαν έρθει για να του προτείνουν να είναι ο ίδιος υποψήφιος πρόεδρος…

Τέσσερα χρόνια μετά, στο 5ο Συνέδριο της ΝΔ, έγινε η θριαμβευτική επιστροφή του Γιώργου Σουφλιά στη ΝΔ με τον Κώστα Καραμανλή να τον υποδέχεται με τη φράση «Γιώργο, καλώς ήρθες στο σπίτι σου». Επίσης επήλθε και η ενηλικίωση της ΝΔ του Κώστα Καραμανλή, που ενίσχυσε την ομάδα των συνεργατών του με τον Γιώργο Σουφλιά, αλλά και τον Θόδωρο Ρουσόπουλο και βρήκε γέφυρες με τους βαρόνους του κόμματος που είχαν έρθει στα μαχαίρια με τον τότε Εκπρόσωπο Τύπου της ΝΔ Άρη Σπηλιωτόπουλο. Και έγινε πρωθυπουργός εκμεταλλευόμενος και τη μεγάλη φθορά της διακυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ.

Η εκλογή από τη βάση και η κομματική συσπείρωση

Πολλά συνέβησαν και τα επόμενα χρόνια, όμως το γεγονός ότι από το 2009 και μετά η εκλογή του προέδρου γίνεται πλέον από τη βάση του κόμματος, άλλαξε τον χαρακτήρα των κομματικών συνεδρίων της ΝΔ. Που έγιναν περισσότερο διοργανώσεις συζητήσεων εσωτερικών θεμάτων, αλλά και συσπείρωσης ενόψει εκλογικών αναμετρήσεων.

Αυτό το τελευταίο φαίνεται να ισχύει για το 16ο Συνέδριο της ΝΔ. Παρά τις τελευταίες κριτικές παρεμβάσεις μερίδας βουλευτών, ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν αμφισβητείται. Και το ζητούμενο είναι πια η οριστικοποίηση της πρότασης για την Αναθεώρηση του Συντάγματος, αλλά και η ενίσχυση της κομματικής συσπείρωσης ενόψει των επερχόμενων εκλογών. Να ζεσταθούν οι κομματικές μηχανές, δηλαδή. Η απουσία του πρώην πρωθυπουργού Κώστα Καραμανλή έχει τη σημασία της, αλλά δε θα είναι η πρώτη φορά που ένας πρώην πρωθυπουργός απουσιάζει από κάποιο Συνέδριο κόμματος.

Από την άλλη, ο Αντώνης Σαμαράς αποτελεί εδώ και καιρό ξένο σώμα στη ΝΔ και η απουσία του δε θα απασχολήσει και πολλούς.

Όσο για τη συσπείρωση, αυτή μάλλον αποτελεί μονόδρομο. Οι επόμενες εκλογές, είτε γίνουν το φθινόπωρο όπως προβλέπουν διάφοροι είτε «στην ώρα τους» όπως συνεχίζει να τονίζει ο πρωθυπουργός δεν θα αργήσουν. Και με αυτή την έννοια το κλίμα που θα ακολουθήσει της σημερινής λήξης του 16^ου Συνεδρίου της ΝΔ θα είναι καθοριστικό.

*Δημοσιεύτηκε στη «ΜτΚ» στις 17.05.2026