Γυναικοκτονία: Γιατί έχει σημασία να τη λέμε με το όνομά της

Περισσότερες από 150 γυναίκες δολοφονήθηκαν από το χέρι του συζύγου, του συντρόφου ή του πατέρα τους από το 2019 μέχρι σήμερα.

Τα στοιχεία προέρχονται από την ελληνική ομάδα του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για τη Γυναικοκτονία, καθώς στη χώρα μας δεν υπάρχει επίσημος φορέας, υπεύθυνος για τη συλλογή στοιχείων, την καταγραφή και ανάλυση των κοινωνικών χαρακτηριστικών των γυναικοκτονιών.

Η πρόσφατη υπόθεση δολοφονίας της 39χρονης Βασιλικής από τον σύζυγό της επαναφέρει τη συζήτηση για τον όρο «γυναικοκτονία», που πλέον χρησιμοποιείται στη δημόσια συζήτηση, παρότι ο Ποινικός Κώδικας δεν την ταξινομεί ως ένα διακριτό έγκλημα. Γιατί έχει σημασία ο ορισμός ενός τέτοιου εγκλήματος ως γυναικοκτονία, αφού για το έγκλημα της ανθρωποκτονίας από πρόθεση προβλέπεται η μέγιστη ποινή των ισοβίων, δηλαδή τα 15 έτη;

Ζητήσαμε την άποψη δύο έγκριτων νομικών, του αναπληρωτή καθηγητής Ποινικού Δικαίου και Φιλοσοφίας Δικαίου στο Τμήμα Νομικής του Πανεπιστημίου Κύπρου και συγγραφέα του βιβλίου «Γυναικοκτονία και Ποινικό Δίκαιο» Χάρη Παπαχαραλάμπους και της δικηγόρου στον Άρειο Πάγο και μέλους της Ελληνικής Εταιρείας Οικογενειακού Δικαίου Θούλης Ι. Παράσογλου, η οποία στην 39χρονη πορεία της έχει χειριστεί πολυάριθμες υποθέσεις ενδοοικογενειακής βίας.

Έγκλημα έμφυλου μίσους

«Η γυναικοκτονία έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Δεν έχουμε ένα έγκλημα το οποίο ο δράστης παρωθείται από μία κοινή αιτία, πχ από μία περιουσιακή διαφορά. Εδώ το κίνητρο του δράστη είναι η αίσθηση της έμφυλης υπεροχής και κτήσης που έχει έναντι του θύματος, η οποία στηρίζεται στην υπέρτερη σωματική δομή και στην αντίληψη ότι επειδή είναι άνδρας έχει παραπάνω δικαιώματα. Είναι ένα έγκλημα μίσους και η κατηγοριοποίησή του πρέπει να είναι η ίδια με την κατηγοριοποίηση που ισχύει στις περιπτώσεις του ρατσισμού ή της ομοφοβίας» σημειώνει η κ. Παράσογλου. Όπως μας εξήγησε, στην κοινή ανθρωποκτονία (όπως θεωρείται η γυναικοκτονία) υπάρχει η έννοια του βρασμού ψυχικής ορμής, που λαμβάνεται υπόψιν στην προσμέτρηση της ποινής, ενώ στα εγκλήματα ρατσιστικού μίσους υπάρχει πιο βαριά αντιμέτρηση ποινής, λόγω επιβαρυντικής περίστασης.

Για τον κ. Παπαχαραλάμπους, η υιοθέτηση του όρου γυναικοκτονία (όπως έκανε η Κύπρος και η Μάλτα) έχει κυρίως συμβολική σημασία. «Είναι μία παραδοχή από το ποινικό σύστημα ότι ο μισογυνισμός και η φονική μισογυνική συμπεριφορά είναι συμπεριφορές μεγάλης απαξίας. Θα σημαίνει ότι δεν αποδοκιμάζει η έννομη τάξη μόνο την απώλεια ζωής, αλλά και το κίνητρο ή το υποκείμενο καθεστώς που έχει ο δράστης, ως απαράδεκτα σε μία δημοκρατική κοινωνία ισότητας δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ένα ιδιότυπο, ιδιώνυμο άδικο, το οποίο υπάρχει στην πηγή της συμπεριφοράς. Η επιβαρυντική περίπτωση Χ, η ελαφρυντική περίπτωση Ψ, αφορούν την επιμέτρηση της ποινής, αφού έχει αξιολογηθεί από το δικαστήριο η συγκεκριμένη συμπεριφορά. Ενώ η έννοια της γυναικοκτονίας δεν αφορά την δοσολόγηση της ποινής, αφορά την αξιολόγηση της ίδιας της πράξης. Είναι συμβολική η αξία του πράγματος τονίζει ότι το ποινικό σύστημα αυτό το πράγμα πλέον δεν το ανέχεται και το θεωρεί σοβαρή εγκληματική συμπεριφορά, με βάση το συγκεκριμένο κίνητρο».

Διαφορετικές αποφάσεις σε μικρές κοινωνίες

Η γυναικοκτονία είναι το αποκορύφωμα κακοποιητικών συμπεριφορών. Σε κάθε μία γυναίκα που δολοφονείται αντιστοιχούν εκατοντάδες ή και χιλιάδες άλλες που υφίστανται ενδοοικογενειακή βία. Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει κάποια βήματα από πλευράς πολιτείας -τμήματα ενδοικογενειακής βίας στα αστυνομικά τμήματα, panic button, ξενώνες κακοποιημένων γυναικών- ωστόσο αυτά τα μέτρα δεν είναι πάντα επαρκή, ειδικά σε μικρές κοινωνίες, όπως παρατηρεί η κ. Παράσογλου. «Δεν μπορεί να καταφύγει η γυναίκα σε κάποια δομή, γιατί σε μία μικρή πόλη ο κακοποιητής θα μάθει σε χρόνο dt πού βρίσκεται. Το περιβάλλον της θα της πει ‘ήταν μία κακιά στιγμή, ήταν μια ατυχία, δεν θα ξαναγίνει, μη διαλύεις το σπίτι, σκέψου τα παιδιά σου’». Η κ. Παράσογλου επισημαίνει επιπλέον ότι ο χρόνος και το κόστος απονομής δικαιοσύνης, ειδικά για μια γυναίκα που δεν είναι οικονομικά ανεξάρτητη δυσχεραίνουν ακόμα περισσότερο την κατάσταση.

Ο νόμος προβλέπει ότι η αμετάκλητη ενδοοικογενειακή βία αποτελεί λόγο άρσης της συνεπιμέλειας. Βέβαια, μέχρι να φτάσει να εκδοθεί αμετάκλητη δικαστική απόφαση μπορεί να πάρει χρόνια. Και όσο το θύμα παραμένει σε ένα κακοποιητικό περιβάλλον, κινδυνεύει είτε να συνεχίσει να βιώνει τη βίαια συμπεριφορά του θύτη, είτε να δολοφονηθεί από αυτόν.

Επιπλέον, η κ. Παράσογλου διαπιστώνει ότι σε μικρά μέρη υπάρχει διαφορετική αντιμετώπιση από πλευράς δικαστών. «Στην Αθήνα έχουμε σχεδόν πλήρη εφαρμογή, στη Θεσσαλονίκη μικρότερη και όσο μικραίνει το μέρος τόσο αυξάνει το ποσοστό μειωμένης ερμηνείας του νόμου» λέει, φέρνοντας ως παράδειγμα υπόθεση στην οποία παραστάθηκε, σε μία μικρή πόλη της Β. Ελλάδας. Ο δικαστής αναγνώρισε ότι ο δράστης έχει καταδικαστεί με αμετάκλητη δικαστική απόφαση για βαριές σωματικές βλάβες στο παρελθόν, πράγματι είναι τυραννικός, αυταρχικός και πράγματι κατηγορείται για ενδοοικογενειακή βία στην παρούσα κατάσταση, πλην όμως «κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι αγαπάει το παιδί του» και για τον λόγο αυτό συνεχίζει να του δίνει κοινή άσκηση επιμέλειας. «Δεν μπορεί ένας κακοποιητικός σύζυγος να είναι ταυτόχρονα καλός πατέρας. Ακόμα κι αν δεν είναι βίαιος απέναντι στο παιδί, του ασκεί ψυχολογική βία, το χειραγωγεί κατά της μητέρας του» σημειώνει η κ. Παράσογλου.

Οικογενειακοί δικαστές, μητρώο κακοποιητών και δομές για τους θύτες

Από το 2024, στο πλαίσιο της υποχρέωσης συμμόρφωσης της Ελλάδας με τη Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης, έχει εκδοθεί εγκύκλιος του Αρείου Πάγου που επισημαίνει στους εισαγγελίες της χώρας ότι οι δίκες που αφορούν την εξέλιξη ενδοικογενειακής βίας πρέπει να διεκπεραιώνονται άμεσα. «Όμως δεν ελέγχουμε το αν οι εισαγγελίες μπορούν να διεκπεραιώσουν αυτό το φορτίο και με τι ρυθμούς. Διότι από την ώρα που δοθεί σε έναν εισαγγελέα μία τέτοια υπόθεση θα φτάσει να δικαστεί σε πρώτο βαθμό τέσσερα με πέντε χρόνια» σημειώνει η κ. Παράσογλου. Σύμφωνα με την ίδια, αυτή τη στιγμή, η μεγαλύτερη ομάδα διαφορών που εισάγονται στα ελληνικά δικαστήρια είναι οι οικογενειακές διαφορές. «Ήρθε η ώρα να θεσπίσουμε τους εξειδικευμένους οικογενειακούς δικαστές, όπως συμβαίνει σε άλλες χώρες» λέει. Επιπλέον, κατά την ίδια νομικό θα πρέπει να ληφθούν μέτρα και για τον δράστη ενδοοικογενειακής βίας, πέραν των ποινών. «Δεν έχουμε σύνδεση των αστυνομικών τμημάτων μεταξύ τους, για να ξέρουμε ποιος κατηγορήθηκε και γιατί. Πρόσφατα αντιμετώπισα και κάτι άλλο : Δράστης βαριάς ενδοοικογενειακής βίας, που είχε τιμωρηθεί με βαριά ποινή φυλάκισης, μετά την παρέλευση οκτώ ετών ζήτησε τη διαγραφή της ποινής από το γενικό ποινικό μητρώο και πρακτικά μπορεί να πάρει άδεια οπλοφορίας. Ποιος θα το ελέγξει; Δυστυχώς κανείς.

Άρα χρειάζεται ένα μητρώο κακοποιητών. Να φαίνεται ποιος κατηγορήθηκε, πού και πότε». Επιπλέον, η κ. Παράσογλου θεωρεί ότι χρειάζεται να δημιουργηθούν δομές ψυχολογικής υποστήριξης όχι μόνο για τα θύματα, αλλά και για τους δράστες, «γιατί μπορεί να έχουν μεγαλώσει με ένα συγκεκριμένο σύστημα, με μια κοινωνική ασυμμετρία που τους οδηγεί σε αυτές τις συμπεριφορές. Πέραν της ποινής, πρέπει να μπουν μία διαδικασία προσωπικής άσκησης, γιατί αλλιώς μετά από κάποιους μήνες φυλάκισης, το ίδιο πράγμα θα κάνει στην επόμενη σύντροφο, στο παιδί, στον γείτονα, σε οποιονδήποτε».

*Δημοσιεύθηκε στη «ΜτΚ» στις 07.06.2026