Έλεγχος κατά την Ίδρυση της ΑΕ και επί Εταιρικών Μεταβολών

Σε προηγούμενη αρθρογραφία ασχοληθήκαμε με την ίδρυση της ΑΕ. Η διαδικασία σύστασης της ΑΕ, όπως έχει ήδη αναλυθεί, ολοκληρώνεται με την τήρηση των διατυπώσεων δημοσιότητας. Πριν την ολοκλήρωση της σύστασής της, ωστόσο, αναγκαίος να λάβει χώρα είναι ο έλεγχος, στον οποίο υπόκειται κατά τον νόμο. Σε αντίστοιχο έλεγχο υπόκεινται και οι λοιπές εταιρικές μεταβολές, αν και παρουσιάζουν ορισμένες διαφοροποιήσεις ως προς το εύρος και τη διαδικασία. Περί αυτών το παρόν.

Έλεγχος Νομιμότητας

Ο έλεγχος νομιμότητας είναι προληπτικός, ουσιαστικός και περιορισμένος σε έκταση. Δηλαδή, οι αρμόδιες υπηρεσίες του ΓΕΜΗ δεν διενεργούν έλεγχο των εγγράφων που προσκομίζονται εξετάζοντας την τήρηση του συνόλου της νομοθεσίας. Σκοπός του ελέγχου νομιμότητας είναι η αποφυγή καταχώρισης πράξεων, οι οποίες θα πάσχουν από ακυρότητα (αλλά όχι από ακυρωσία). Ελεγκτέες, βέβαια-σε κάθε περίπτωση, οι πράξεις, οι οποίες έρχονται σε ευθεία αντίθεση, ενδεχομένως, με τη δημόσια τάξη (και τούτο παρά το, γραμματικά τουλάχιστον, περιορισμένο εύρος του ελέγχου νομιμότητας).

Η διενέργεια του ελέγχου νομιμότητας λαμβάνει χώρα για όσες πράξεις η τήρηση των διατυπώσεων δημοσιότητας διαδραματίζει συστατικό ρόλο (συστατική δημοσιότητα). Οι πράξεις αυτές πέραν της σύστασης της ΑΕ είναι η τροποποίηση του καταστατικού, οι εταιρικοί μετασχηματισμοί, η λύση μετά από απόφαση των μετόχων ή διοικητική πράξη, η αναβίωση και εκκαθάριση της εταιρείας, η απώλεια νομικής προσωπικότητας με καταχώριση της διαγραφής του υπόχρεου.

Μετά τον έλεγχο νομιμότητας για ορισμένες πράξεις (τροποποίηση καταστατικού, λύση, αναβίωση) λαμβάνει χώρα έγκριση από το ΓΕΜΗ. Τυχόν αναγκαία έγκριση από άλλους φορείς δεν αποκλείεται.

Έλεγχος Τυπικότητας (άλλως Πληρότητας)

Ο έλεγχος τυπικότητας (άλλως πληρότητας) περιορίζεται στη διαπίστωση ότι το σύνολο των απαραίτητων κατά τον νόμο δικαιολογητικών έχουν υποβληθεί. Πρόκειται για τυπικό έλεγχο. Ο έλεγχος αυτός δεν περιλαμβάνει εξέταση του περιεχομένου των εγγράφων ούτε η νομιμότητα λήψης αποφάσεων της ΓΣ ή του ΔΣ. Στην περίπτωση που κατά την υποβολή δικαιολογητικών διαπιστωθεί ορισμένη έλλειψη ή η μη πληρότητα/ορθότητά τους, καλείται να τα συμπληρώσει εκείνος που τα υπέβαλε. Ο έλεγχος αυτός λαμβάνει χώρα για μεταβολές καταχωρίσεων, όπως της εκπροσώπησης, δηλώσεων προσαρμογής καταστατικού.

Έλεγχος Κατά Την Σύσταση

(α) Έλεγχος Κοινών ΑΕ

Η ίδρυση της ΑΕ περιλαμβάνει τη σύναψη της εταιρικής σύμβασης και την τήρηση των διατυπώσεων δημοσιότητας. Ανάμεσα στα δύο αυτά στάδια μεσολαβεί ο έλεγχος νομιμότητας και τυπικότητας (πληρότητας). Η διαδικασία σύστασης των κοινών ΑΕ πραγματοποιείται από Υπηρεσία Μιας Στάσης («ΥΜΣ»): είτε από το ΓΕΜΗ των επιμελητηρίων είτε από πιστοποιημένους συμβολαιογράφους, με κριτήριο την υποβολή ή όχι του καταστατικού σε συμβολαιογραφικό τύπο ή όχι.

Η ΥΜΣ ελέγχει την νομιμοποίηση εκείνου που υποβάλει την αίτηση καταχώρισης, την πληρότητα και νομιμότητα του καταστατικού και των εγγράφων που έχουν υποβληθεί. Ο έλεγχος περιορίζεται αποκλειστικά σε στοιχεία που ενδέχεται να συνεπάγονται ακυρότητα της σύστασης της ΑΕ, όπως θα αναλυθεί σε επόμενη αρθρογραφία μας. Ακόμη, διενεργείται προέλεγχος και έγκριση επωνυμίας και διακριτικού τίτλο.

Εφόσον η διαδικασία ολοκληρωθεί ομαλά και δεν διαπιστωθούν προβλήματα κατά τον έλεγχο, η ΥΜΣ προχωρά στην καταχώριση και δημοσίευση της ΑΕ ολοκληρώνοντας τις προβλεπόμενες διατυπώσεις δημοσιότητας. Σημειώνεται ότι δεν απαιτείται προηγούμενη έκδοση εγκριτικής απόφασης.

(β) Έλεγχος Ειδικών ΑΕ

Για ορισμένες κατηγορίες ΑΕ που έχουν ιδιαίτερη σημασία για την οικονομία, διενεργείται ειδικότερος και αυστηρότερος έλεγχος. Τέτοιες είναι οι εταιρείες δημοσίου συμφέροντος, οι εταιρείες που συστήνονται με νόμο και οι εταιρείες που λαμβάνουν άδεια λειτουργίας από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς.

Για τη ίδρυση των προαναφερόμενων εταιρειών διενεργείται έλεγχος νομιμότητας από τον Υπουργό Ανάπτυξης και Επενδύσεων (ακριβέστερα: από εκείνους που είναι εντεταλμένοι από τον ίδιο). Ο εν λόγω έλεγχος είναι τυπικός και ουσιαστικός. Ο τυπικός έλεγχος νομιμότητας αφορά το παραδεκτό της αίτησης καταχώρισης. Ο ουσιαστικός έλεγχος νομιμότητας, από την άλλη, επικεντρώνεται στο καταστατικό της υπό ίδρυση ΑΕ και συγκεκριμένα στην διαπίστωση ύπαρξης των απαραίτητων οργανωτικών και λειτουργικών στοιχείων του καταστατικού.

Μετά την ολοκλήρωση του ελέγχου, ο Υπουργός υποχρεούται να εκδώσει εγκριτική ή απορριπτική, κατά περίπτωση, απόφαση. Σε αντίστοιχο έλεγχο και έγκριση από τον Υπουργό Οικονομίας και Ανάπτυξης υπόκεινται και οι διασυνοριακές συγχωνεύσεις.

Έλεγχος Επί Εταιρικών Μεταβολών

(α) Έλεγχος κατά την τροποποίηση του καταστατικού

Η τροποποίηση του καταστατικού, η λύση με απόφαση ΓΣ και η αναβίωση των κοινών ΑΕ υπόκειται σε έλεγχο νομιμότητας από την αρμόδια υπηρεσία του ΓΕΜΗ. Ολοκληρώνεται με την έκδοση απόφασης του Προϊσταμένου της. Περιλαμβάνει έλεγχο τήρησης των διατάξεων του νόμου και του ίδιου του καταστατικού. Η έκδοση σχετικής εγκριτικής απόφασης αποτελεί σημαντική ιδιομορφία της συγκεκριμένης ρύθμισης.

Αναφορικά με την τροποποίηση του καταστατικού των ειδικών εταιρειών που απαριθμήσαμε και ανωτέρω, απαιτείται διενέργεια ελέγχου νομιμότητας και έγκριση του Υπουργού Ανάπτυξης και Επενδύσεων. Στην ίδια διαδικασία υποβάλλονται και οι διασυνοριακές συγχωνεύσεις.

(β) Έλεγχος κατά την καταχώριση στο Γ.Ε.ΜΗ. μεταβολών, που δεν αποτελούν τροποποίηση του καταστατικού.

Η καταχώριση στο ΓΕΜΗ μεταβολών που δεν αποτελούν τροποποίηση του καταστατικού (μεταβολές στην εκπροσώπηση, προσαρμογές καταστατικού) υπόκεινται σε τυπικό έλεγχο των υποβληθέντων εγγράφων. Η ρύθμιση αυτή ισχύει τόσο για τις κοινές όσο και για τις ειδικές ΑΕ.

Έλεγχος Επί Καταχώρισης Αποφάσεων Εταιρικών Οργάνων

Ο έλεγχος που διενεργείται κατά τη διαδικασία καταχώρισης στη ΓΕΜΗ αποφάσεων εταιρικών οργάνων, ορίζεται ρητά ότι δεν επεκτείνεται σε λόγους που επιφέρουν την ακυρωσία των αποφάσεων των οργάνων αυτών. Επομένως, δεν ελέγχεται η απαρτία, η πλειοψηφία, ζητήματα που θεμελιώνουν ακυρωσία της απόφασης κ.α. Συνάγεται, εξ αντιδιαστολής, ότι επιτρέπεται έλεγχος της ακυρότητας και του ανυπόστατου των αποφάσεων αυτών.

Οι έλεγχοι που διενεργούνται κατά το στάδιο της ίδρυσης της ΑΕ ή των εταιρικών μεταβολών που την αφορούν είναι, ήδη, περισσότερο «χαλαρός» σε σχέση με αντίστοιχους του παρελθόντος. Ευθυγραμμιζόμαστε, σταδιακά, στη λογική της απομείωσης του κρατικού παρεμβατισμού. Παραμένουν, εντούτοις, παρόντες σημαντικοί και αναγκαίοι έλεγχοι, διαφοροποιούμενοι ανάλογα με τις επιμέρους περιπτώσεις (ιδίως κοινές/ειδικές ΑΕ) και τη σοβαρότητα των επμέρους εταιρικών τους πράξεων. Τι συμβαίνει όμως με την ευθύνη εκείνων που ιδρύουν μια ΑΕ; Περί αυτής σε επόμενη αρθρογραφία μας.

Σημ.1: Το παρόν άρθρο αποτελεί τμήμα ευρύτερης ενότητας αρθρογραφίας της Δικηγορικής μας Εταιρείας για τις ΑΕ. Στην ενότητα αυτή επιχειρούμε την ανάλυση, άρθρο προς άρθρο-με business view, πάντα, προσέγγιση, του νόμου για τις ΑΕ (:4548/2018).

Σημ.2: Σε πλήρη μορφή το άρθρο Έλεγχος κατά την Ίδρυση της ΑΕ και επί Εταιρικών Μεταβολών