Δήμαρχοι: Από τις ήττες του 2025 στις μάχες του 2026

Ήταν μία ακόμα δύσκολη και απαιτητική χρονιά για τους Δήμους της χώρας, οι οποίοι βαδίζουν σε τεντωμένο σχοινί, λόγω των αυξημένων υποχρεώσεών τους, της συνεχιζόμενης υποχρηματοδότησής τους και των υπέρμετρα αυξημένων εξόδων που κλήθηκαν να καλύψουν με κάθε τρόπο, προκειμένου να μην στερήσουν πολύτιμες υπηρεσίες στους πολίτες.

Το 2025 όμως ήταν και μία χρονιά που δοκιμάστηκε όσο ποτέ άλλοτε η ενότητα της Αυτοδιοίκησης, η οποία στη… δύση του έτους διχάστηκε, διασπάστηκε, εν μέσω πολέμου που άνοιξε στο τελευταίο συνέδριο της ΚΕΔΕ τον περασμένο Νοέμβριο στην Αλεξανδρούπολη. Ένας πόλεμος που αυτή τη φορά δεν ήταν μόνο διαπαραταξιακός, αλλά και ενδοπαραταξιακός, αφού εκτυλίχθηκε στους κόλπους της πλειοψηφίας του ανώτατου συλλογικού οργάνου της Αυτοδιοίκησης, που εκπροσωπεί τη μεγάλη «γαλάζια» πτέρυγα των δημάρχων.

Τη χρονιά που πέρασε η πρωτοβάθμια Αυτοδιοίκηση πέρασε ξανά από τις κυβερνητικές «συμπληγάδες» και βγήκε τραυματισμένη, ενώ παράλληλα μέτρησε και σημαντικές ήττες, με πρώτη και μεγαλύτερη τη διάσπαση της ενότητάς της, γεγονός που είχε να συμβεί εδώ και 15 ολόκληρα χρόνια. Η δεύτερη μεγάλη ήττα σχετίζεται με τα οικονομικά των Δήμων, αφού για μία ακόμα χρονιά δεν κατάφεραν να πάρουν αυτά που δικαιούνται και μάλιστα δια νόμου, καλούμενοι να πορευτούν και το 2026 με λιγότερους πόρους που είναι αναγκαίοι για την κάλυψη του μεγάλου λειτουργικού κόστους.

Μία τρίτη ήττα αφορά σε μία κομβικής σημασίας αρμοδιότητα, όπως είναι οι Πολεοδομίες (υπηρεσίες δόμησης), τις οποίες η κυβέρνηση αποφάσισε να αποσπάσει από τους Δήμους και να τις μεταφέρει στην κρατική υπηρεσία το Κτηματολόγιο ΑΕ. Οι αιρετοί με την ΚΕΔΕ άνοιξαν πόλεμο για την αφαίρεση της συγκεκριμένης αρμοδιότητας, υποστηρίζοντας ότι αποτελεί συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα και αρμοδιότητα των Δήμων να έχουν τον πρώτο και καθοριστικό ρόλο και λόγο, όσον αφορά τα ζητήματα που αφορούν τη φυσιογνωμία των πόλεων και τον τοπικό πολεοδομικό σχεδιασμό, καθώς και τον έλεγχο δόμησης για την τήρηση της νομιμότητας.

Οι ήττες που έπεσαν… βαριές

Η ενότητα της Αυτοδιοίκησης διασαλεύτηκε με τον πιο ηχηρό τρόπο στο τελευταίο συνέδριο της ΚΕΔΕ τον περασμένο Νοέμβριο, ένα από τα πιο επεισοδιακά αυτοδιοικητικά συνέδρια των τελευταίων πολλών χρόνων. Οι συγκρούσεις και οι αντιπαραθέσεις θύμισαν «εμφύλιο πόλεμο» στα σπλάχνα της ίδιας της Αυτοδιοίκησης, με τους αιρετούς όλων των παρατάξεων να βγαίνουν βαριά «λαβωμένοι».

Παρά τις φιλότιμες προσπάθειες της ηγεσίας της ΚΕΔΕ να κρατήσει ισορροπίες, εξαιτίας του μεγάλου «όχι» του υπουργείου Οικονομικών στις διεκδικήσεις τους, το κλίμα μεταξύ των δημάρχων ήταν τόσο βαρύ που μοιραία εκτονώθηκε με τον πιο άσχημο τρόπο στη λήξη των εργασιών, υπονομεύοντας την ενότητα της Αυτοδιοίκησης. Η διαφωνία για το κοινό ψήφισμα που προσδοκούσε η ηγεσία της ΚΕΔΕ, που εντέλει μοιράστηκε στα δύο, από τις τρεις παρατάξεις που εκπροσωπούνται στην ΚΕΔΕ, ήταν μόνο η αφορμή για τους δημάρχους που… ξέσπασαν, ο ένας σε βάρος του άλλου, με κύρια αιτία τη συνεχή φτωχοποποίηση των Δήμων, κατάσταση για την οποία υποστηρίζουν ότι ευθύνεται η κυβέρνηση.

Αποτέλεσμα ήταν οι αιρετοί να βγουν διχασμένοι και διαιρεμένοι, ακόμη και μέσα στην γαλάζια πλειοψηφία, γεγονός που αποτυπώθηκε στην ψηφοφορία επί των ψηφισμάτων, της διοίκησης και της αντιπολίτευσης με 92-89. Οι αριθμοί στην προκειμένη περίπτωση έχουν την αξία τους, αν ληφθεί υπόψη από το σώμα των «γαλάζιων» δημάρχων αριθμεί περί τα 300 άτομα, ενώ στην κάλπη την πρόταση της διοίκησης της ΚΕΔΕ στήριξαν μόλις 92 αιρετοί, κάτι που έδειξε αποδυνάμωση της πλειοψηφίας.

Το «μασάζ» έφερε αποτέλεσμα

Η εικόνα, ωστόσο, άλλαξε έναν μήνα μετά, στα μέσα στου Δεκέμβρη, στη διάρκεια της Γενικής Συνέλευσης της ΚΕΔΕ για την ψήφιση του νέου Κώδικα Αυτοδιοίκησης, όπου μετά από πιέσεις του κυβερνώντος κόμματος και το «μασάζ» στελεχών σε «γαλάζιους» δημάρχους επανήλθε η ισορροπία.

Με συντριπτική πλειοψηφία, 67%, η Γενική Συνέλευση της ΚΕΔΕ τάχθηκε υπέρ του νέου Κώδικα Αυτοδιοίκησης με τους αιρετούς να υπερψηφίζουν την εισήγηση της διοίκησης του ανώτατου συλλογικού οργάνου της Αυτοδιοίκησης. Ειδικότερα, η πρόταση της διοίκησης έλαβε 281 ψήφους επί συνόλου 418 εγγεγραμμένων συνέδρων, δηλαδή ποσοστό 67,2%. Από την ψηφοφορία αποχώρησαν τα μέλη της παράταξης της μείζονος μειοψηφίας, με επικεφαλής τον δήμαρχο Αθηναίων Χάρη Δούκα, ενώ καταψήφισαν τα μέλη της Λαϊκής Συσπείρωσης.

Άδειος και πάλι ο «κουμπαράς»

Στο κρίσιμο πεδίο των οικονομικών διεκδικήσεων οι Δήμοι αποδείχθηκαν για άλλη μία φορά οι μεγάλοι χαμένοι. Οι πιεστικές διεκδικήσεις των αιρετών για αύξηση της χρηματοδότησης δεν απέδωσαν, ενώ αρνητικές είναι οι προβλέψεις του προϋπολογισμού του 2026 για τους ΟΤΑ.

Η ΚΕΔΕ, με απόφαση και του συνεδρίου της τον περασμένο μήνα, διεκδικεί για την επιβίωση των Δήμων, το ποσό των 4,5 δισ. ευρώ, οι τελευταίοι θα λάβουν το 2026 τα μισά, δηλαδή 2,8 δισ. ευρώ, ενώ σύμφωνα με το Ν. 3852/2010, οι Δήμοι δικαιούνται πάνω από 8,1 δισ. ευρώ. Τα ποσά αυτά αναφέρονται στην εισηγητική έκθεση του σχεδίου του προϋπολογισμού για το 2026, σύμφωνα με τον οποίο οι πόροι των Δήμων αναμένεται να αυξηθούν κατά 82 εκατ. ευρώ, ενώ των περιφερειών κατά 35 εκατ. ευρώ, με αποτέλεσμα οι ΚΑΠ για τους ΟΤΑ να παρουσιάζουν μειωμένη αύξηση σε σχέση με τα 130 εκατ. ευρώ του περσινού προϋπολογισμού.

Με βάση πάντως τις μεταβιβάσεις προς τους ΟΤΑ Α’ βαθμού στον τακτικό προϋπολογισμό το 2025 εκτιμάται ότι θα κλείσει τελικά στα 2,715 δισ. ευρώ, αν και στον πίνακα εμφανίζονται 2,699 δισ. ευρώ.

Για το 2026 εγγράφονται 2,741 δισ. ευρώ, ενώ στο προσχέδιο, αναφερόταν ποσό 2,795 δισ. ευρώ, γεγονός, που δείχνει μία σαφή υποχώρηση.

Οι μάχες για τα σκουπίδια

Μέσα στο 2026 η πρωτοβάθμια Αυτοδιοίκηση με μπροστάρη την ΚΕΔΕ ετοιμάζεται εκτός των μαχών με την κυβέρνηση, να δώσει μάχες και στα δικαστήρια. Πρώτη μάχη είναι εκείνη για την κατάργηση του Τέλους Ταφής απορριμμάτων και η δεύτερη για τη μεταφορά των Πολεοδομιών από τους Δήμους στο Κτηματολόγιο.

Για την πρώτη περίπτωση ήδη τον περασμένο Οκτώβριο συζητήθηκαν ενώπιον του Ε’ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) τέσσερις κρίσιμες υποθέσεις, οι οποίες αφορούν το Τέλος Ταφής απορριμμάτων που θεσπίστηκε με τον Νόμο 4819/2021. Το τέλος επιβλήθηκε σε βάρος των Δήμων. Το εν λόγω τέλος θεσπίστηκε κατ’ εφαρμογήν ευρωπαϊκής Οδηγίας (2008/98/ΕΚ, όπως τροποποιήθηκε το 2018), ως μέτρο παροχής κινήτρων για την πρόληψη και την ανακύκλωση των αποβλήτων, με σκοπό τη διατήρηση της υγειονομικής ταφής ως τη λιγότερο προτιμώμενη επιλογή διαχείρισης. Σύμφωνα με τον νόμο, από το 2022 επιβάλλεται το Τέλος για τις ποσότητες συγκεκριμένων αποβλήτων που διατίθενται σε Χώρους Υγειονομικής Ταφής (ΧΥΤ). Τα έσοδα αποδίδονται στον Ελληνικό Οργανισμό Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ) για τη χρηματοδότηση δράσεων ανακύκλωσης και περιβαλλοντικής αναβάθμισης.

Στη δίκη, η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδος (ΚΕΔΕ) και ένας πολύ μεγάλος αριθμός Δήμων όλης της χώρας προσέβαλαν αποφάσεις του αναπληρωτή υπουργού Εσωτερικών. Οι αποφάσεις αυτές προσδιόρισαν τα οφειλόμενα ποσά από τη μη καταβολή του Τέλους, προχώρησαν στην παρακράτησή τους από τον λογαριασμό επιχορηγήσεων των Δήμων και ενέκριναν τις σχετικές επιχορηγήσεις του ΕΟΑΝ για την εξόφληση των οφειλόμενων αυτών ποσών.

Το Δικαστήριο καλείται να αποφασίσει επί μείζονων νομικών ζητημάτων, όπως το αν το επίμαχο τέλος συνιστά πράγματι οικονομικό κίνητρο ή υπερβολικά υψηλή διοικητική κύρωση, εάν έχει ενσωματωθεί ορθώς η κοινοτική οδηγία, εάν παραβιάζονται οι συνταγματικές αρχές της ισότητας και της αναλογικότητας, καθώς και η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» (δεδομένου ότι το τέλος δεν επιβάλλεται και σε βάρος των παραγωγών των αποβλήτων).

Κυρίως, το ΣτΕ θα κρίνει εάν με την υποχρεωτική παρακράτηση των ποσών θίγεται η συνταγματικά κατοχυρωμένη διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια των ΟΤΑ, ενώ η απόφαση αναμένεται να είναι καθοριστική για τη διαχείριση των απορριμμάτων στη χώρα.

Για τις Πολεοδομίες

Σύμφωνα με επιβεβαιωμένες πληροφορίες, στις αρχές της νέας χρονιάς, πιθανότατα τον προσεχή Φεβρουάριο, αναμένεται να νομοθετηθεί η μεταφορά των Πολεοδομιών (υπηρεσίες δόμησης-ΥΔΟΜ) στο κεντρικό κράτος από τους Δήμους, με κύρια αρμοδιότητα την έκδοση οικοδομικών αδειών, απόφαση που γνωστοποιήθηκε στα τέλη Νοεμβρίου στο υπουργικό συμβούλιο.

Η κυβέρνηση σχεδιάζει ήδη τη σταδιακή υπαγωγή των πολεοδομιών στο Κτηματολόγιο από τον Ιούνιο του 2026 με στόχο η μεταφορά τους να έχει ολοκληρωθεί στις αρχές του 2027.

Την ίδια ώρα η Αυτοδιοίκηση, που βρίσκεται στα… κάγκελα για την απόφαση αυτή, σχεδιάζει προσφυγή στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ), δηλώνοντας ξεκάθαρα ότι διαφωνεί με τη μεταφορά των αρμοδιοτήτων των ΥΔΟΜ από τους Δήμους στο Κτηματολόγιο.

Μιλώντας για το θέμα ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ, Λάζαρος Κυρίζογλου, επανέλαβε ότι η Κεντρική Ένωση των Δήμων είναι κάθετα αντίθετη με τη μεταφορά της αρμοδιότητας των ΥΔΟΜ, από τους Δήμους στο κεντρικό κράτος, συγκεκριμένα στο Κτηματολόγιο.

«Είμαστε αποφασισμένοι να χρησιμοποιήσουμε κάθε θεσμικό μέσο για να αποτραπεί αυτή η μεταφορά» σχολίασε ο πρόεδρος και υπενθύμισε τόσο την προσφυγή της ΚΕΔΕ για το ΝΟΚ, όσο και για το Τέλος Ταφής απορριμμάτων, επίσης στο ΣτΕ, υπόθεση που αναμένεται να εκδικαστεί πολύ σύντομα.

Για την ΚΕΔΕ, πρόσθεσε ο κ. Κυρίζογλου, αποτελεί συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα και αρμοδιότητα των Δήμων να έχουν τον πρώτο και καθοριστικό ρόλο και λόγο, όσον αφορά τα ζητήματα που αφορούν τη φυσιογνωμία των πόλεων μας, τον τοπικό πολεοδομικό σχεδιασμό καθώς και τον έλεγχο δόμησης για την τήρηση της νομιμότητας, στοιχείο, που όπως είπε, είναι κρίσιμο για την προστασία του περιβάλλοντος και την ποιότητα ζωής των πολιτών των τοπικών κοινωνιών.

Οι άλλες μάχες των δημάρχων

Στο πλαίσιο των διεκδικήσεων τους οι αιρετοί με σύμμαχο την ΚΕΔΕ θα δώσουν τη μάχη και επί του σχεδίου νόμου του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών για το «Νέο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης», καθώς υποστηρίζουν ότι το σχέδιο νόμου δεν προβλέπει θεσμικό ρόλο των δήμων στον σχεδιασμό και την εφαρμογή του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης.

«Η βιώσιμη ανάπτυξη προϋποθέτει τη συμμετοχή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Οι Δήμοι δεν μπορούν να βρίσκονται εκτός του σχεδιασμού έργων που αφορούν τις τοπικές κοινωνίες», δήλωσε ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ, Λάζαρος Κυρίζογλου, για να προσθέσει: «δεν θα αποδεχθούμε να αποφασίζουν άλλοι για τα τοπικά έργα και να καλούμαστε απλώς να υλοποιούμε αποφάσεις που δεν λάβαμε».

Σε αυτό το μήκος κύματος η ΚΕΔΕ θα πιέσει για την ανάγκη ουσιαστικής αναθεώρησης του θεσμικού πλαισίου για τη ναυαγοσωστική κάλυψη. Έχει μάλιστα εκφράσει τη διαφωνία της με το προτεινόμενο σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος και ζητά ουσιαστικό διάλογο για την τροποποίηση του Π.Δ. που αφορά στις «Σχολές Ναυαγοσωστικής εκπαίδευσης, χορήγηση άδειας ναυαγοσώστη, υποχρεωτική πρόσληψη ναυαγοσώστη σε οργανωμένες ή μη παραλίες». Οι δήμαρχοι παραθαλάσσιων περιοχών επισημαίνουν ότι η ναυαγοσωστική κάλυψη είναι πλέον κοστοβόρο «σπορ» και το ισχύον πλαίσιο χρειάζεται ρεαλιστικές προσαρμογές, ώστε να λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές δυνατότητες των Δήμων, τη διαθεσιμότητα προσωπικού και το κόστος εφαρμογής.

«Η ναυαγοσωστική κάλυψη είναι κρίσιμο ζήτημα ασφάλειας και απαιτεί κανόνες εφαρμόσιμους στην πράξη. Για να είναι αποτελεσματικό το πλαίσιο, πρέπει να έχει σχεδιαστεί σε συνεργασία με την αυτοδιοίκηση» σχολίασε ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ.

Επίσης, στο πλαίσιο του νέου Κώδικα Αυτοδιοίκησης η ΚΕΔΕ είναι αποφασισμένη να διεκδικήσει το μείζον ζήτημα των Μητροπολιτικών λειτουργιών. Έχει ήδη προτείνει για θέματα υπερτοπικού και διαδημοτικού χαρακτήρα να καθιερωθεί ένα σύστημα Μητροπολιτικής Διοίκησης τουλάχιστον για τα Πολεοδομικά Συγκροτήματα Αθήνας και Θεσσαλονίκης, πρόταση που έχει καταθέσει επανειλημμένα και ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης, Στέλιος Αγγελούδης.

Η διοίκηση του συλλογικού οργάνου αναμένεται να ανοίξει «μέτωπο» και με το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, με αφορμή την προτεινόμενη μετεξέλιξη των ΚΔΑΠ σε ΚΔΑΠ - STEAM από το 2026 -2027. Η ΚΕΔΕ υποστηρίζει ότι αυτό το project δεν μπορεί να προχωρήσει, εφόσον δεν έχουν διασφαλιστεί οι αναγκαίοι πόροι και οι απαιτούμενες προϋποθέσεις, απαιτώντας σταθερότητα και χρηματοδότηση για τις δημοτικές δομές.

*Δημοσιεύθηκε στη «ΜτΚ» στις 04.01.2025