Γράφει
Νίκος Ηλιάδης
Οι αγροτικές κινητοποιήσεις, με τη μορφή που εκδηλώθηκαν και φέτος, έχουν πίσω τους ιστορία περίπου τριάντα χρόνων. Άλλοτε δυναμικές και πολυήμερες, όπως τώρα, άλλοτε ολιγοήμερες, ξέπνοες, οι οποίες γίνονταν για λόγους... παράδοσης, όπως γίνονταν για αρκετά χρόνια και οι μαθητικές καταλήψεις τον μήνα Δεκέμβριο. Και σχεδόν πάντα εξελίσσονταν με τον ίδιο τρόπο· αποκλεισμοί κεντρικών δρόμων, κορύφωση, αποκοπή της Ελλάδας στα δύο, συνάντηση με τον πρωθυπουργό, εκτόνωση, αποχώρηση. Πότε με λιγοστά, πότε με περισσότερα κέρδη. Αλλά χωρίς ποτέ να τίθεται το δάκτυλο “επί τον τύπον των ήλων”· χωρίς να γίνεται δηλαδή συζήτηση για τον πυρήνα του αγροτικού προβλήματος. Τα μόνα που αλλάζουν όλες αυτές τις τελευταίες δεκαετίες είναι τα πρόσωπα και τα “τοπόσημα”. Από τους μακαρίτες Πατάκη και Μπούτα στους τωρινούς Ανεστίδη και Μαρούδα, και από τη Βιοκαρπέτ και τις Μικροθήβες, στη Νίκαια και στα Μάλγαρα.
Και κάθε φορά οι ίδιες συζητήσεις. Οι μεν να τάσσονται στο πλευρό των αγροτών “οι οποίοι δεν έχουν άλλο τρόπο για να πιέσουν, παρά μόνο με τα μπλόκα”, οι δε να μιλούν “για τα χαϊδεμένα παιδιά όλων των κυβερνήσεων” και “για κατάχρηση συνδικαλιστικού δικαιώματος”. Οι μεν να κατηγορούν τις κυβερνήσεις για αδιαλλαξία και μόχλευση του “κοινωνικού αυτοματισμού”, οι δε να μετρούν ταλαιπωρία και οικονομικές ζημιές. Και στο τέλος της ημέρας, κυβέρνηση και αγροτοσυνδικαλιστές να αναζητούν τρόπο ώστε να διαλυθούν τα μπλόκα, χωρίς όμως να ταπεινωθούν οι αγρότες. Να φύγουν, δηλαδή, αλλά όχι με άδεια χέρια.
Τι από τα παραπάνω ισχύουν και ποιος απ' όλους έχει δίκιο; Θα έλεγα ότι κάθε επιχείρημα έχει βάση, μικρότερη ή μεγαλύτερη. “Έχουν άλλο τρόπο διαμαρτυρίας οι αγρότες εκτός από τα μπλόκα;”. Θεωρητικά, ναι, πρακτικά δύσκολο. Για παράδειγμα, θα μπορούσαν, αντί να κλείνουν το οδικό δίκτυο σε όλη την επικράτεια, να κατέβουν με τα τρακτέρ τους στην Αθήνα, όπως κάνουν οι συνάδελφοί τους στις Βρυξέλλες και στο Παρίσι, χτυπώντας την “καρδιά του συστήματος”. Ή θα μπορούσαν να διακόψουν την τροφοδοσία της αγοράς με τρόφιμα, δηλαδή να πάψουν να παρέχουν τις υπηρεσίες τους, όπως γίνεται σε κάθε απεργία οποιουδήποτε άλλου κλάδου. Μόνο που η ιδιομορφία του αγροτικού επαγγέλματος δεν παρέχει τέτοια δυνατότητα. Δεν παράγουν όλοι το ίδιο και δεν πλήττονται όλοι οι αγρότες στον ίδιο βαθμό. Απόδειξη ότι, πέραν των γενικών, το κάθε μπλόκο έχει τα δικά του, ιδιαίτερα αιτήματα.
Υπάρχει “κοινωνικός αυτοματισμός;”. Ασφαλώς και υπάρχει, μόνο που έχει δύο όψεις. Η πρώτη, είναι αυτή που διακινείται από την εκάστοτε κυβερνητική προπαγάνδα, με στόχο να στραφούν οι αγανακτισμένοι ταξιδιώτες, έμποροι κ.ά. κατά των αγροτών, για την ταλαιπωρία και τις ζημιές που υφίστανται. Η δεύτερη έχει ως αυτουργούς τους ίδιους τους αγρότες οι οποίοι υποβάλλουν τον κόσμο σε ταλαιπωρία για να διευρύνουν τη βάση της κοινωνικής δυσαρέσκειας προκειμένου να πιεστεί η κυβέρνηση να δώσει κάτι παραπάνω.
“Επιφέρουν οικονομική ζημία τα μπλόκα;”. Τεράστια. Αρκεί να έβλεπε κανείς τη χθεσινή εικόνα στους βασικούς οδικούς άξονες οι οποίοι ήταν άδειοι από νταλίκες, υπεραστικά και τουριστικά λεωφορεία, ακόμη και από ΙΧ αυτοκίνητα. Επιπλέον, καταγράφονται σημαντικές αυξήσεις στα μεταφορικά κόστη, αρκετές από τις οποίες περνούν και στον καταναλωτή, ακυρώσεις σε τουριστικούς προορισμούς κατά την περίοδο των εορτών, χαμηλότερος τζίρος στην αγορά κ.ο.κ.
Γιατί οι φετινές κινητοποιήσεις ήταν μεγαλύτερης διάρκειας και δυναμικότερες; Κυρίως για δύο λόγους. Πρώτον, διότι δίπλα στα διαχρονικά αιτήματα των αγροτών προστέθηκαν και αυτά των απελπισμένων κτηνοτρόφων οι οποίοι υπέστησαν ολοκληρωτική καταστροφή λόγω της ευλογιάς. Ο δεύτερος λόγος είναι το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ το οποίο εξόργισε τους τίμιους αγρότες, που είναι και η πλειονότητα, καθώς διαπίστωσαν ότι μέρος των “δικών τους” κοινοτικών επιδοτήσεων κατέληγαν σε τσέπες αεριτζήδων.
Έπειτα από σχεδόν έξι εβδομάδες με τα τρακτέρ στους δρόμους, έρχεται, όπως όλα δείχνουν, η ώρα της τελευταίας πράξης· η συνάντηση της προσεχούς Τρίτης με τον πρωθυπουργό με στόχο το “κάτι παραπάνω” που θα οδηγήσει στην εκτόνωση και στην αποχώρηση από τα μπλόκα. Εάν μείνουμε, όμως, μόνο σε αυτό, θα είναι μεγάλο λάθος.
Η ένταση των φετινών κινητοποιήσεων επιβάλλει να οργανωθεί μια σε βάθος, ειλικρινής συζήτηση που θα αφορά τις δομικές παθογένειες αυτού που λέγεται “αγροτικό ζήτημα”. Την εξάρτηση από επιδοτήσεις με αποτέλεσμα οι αγρότες να είναι ευάλωτοι σε κάθε αλλαγή της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, τη γήρανση του αγροτικού πληθυσμού που δυσχεραίνει την εισαγωγή νέων τεχνολογιών και κρατά σε χαμηλά επίπεδα την παραγωγικότητα, τον μικρό και κατακερματισμένο κλήρο, σε συνδυασμό με την απουσία υποδομών άρδευσης που αυξάνουν το κόστος παραγωγής, την έλλειψη συλλογικών οργανώσεων παραγωγών (συνεταιρισμοί), τη χαμηλή προστιθέμενη αξία των προϊόντων τα οποία διατίθενται χύμα, χωρίς τυποποίηση, το ανεξέλεγκτο κύκλωμα των κάθε λογής μεσαζόντων από το χωράφι έως το ράφι κ.ο.κ.
Η συζήτηση αυτή θα πρέπει να οργανωθεί σωστά, με τη συμμετοχή ει δυνατόν και όλων των κομμάτων ώστε να είναι περισσότερο παραγωγική και να καταλήξει σε προτάσεις και λύσεις οι οποίες θα μπορούσαν να αποτελέσουν το πλαίσιο ενός “εθνικού σχεδίου” για την αναδιάρθρωση της αγροτικής οικονομίας. Σε αυτή τη βάση, η πρόταση της κυβέρνησης για σύσταση ειδικής κοινοβουλευτικής επιτροπής η οποία θα συζητήσει προτάσεις για την ενίσχυση του πρωτογενούς τομέα μακάρι να προχωρήσει και να καταλήξει κάπου.