Του Λευτέρη Τζιόλα
O Aνδρέας Παπανδρέου κατόρθωσε ορισμένες πολύ μεγάλες τομές στο ιδεολογικό πεδίο, οι οποίες, εν συνεχεία, έχοντας τη ''δύναμη των μαζών'', γιατί έγιναν κτήμα τους, προσέφεραν ένα, εξίσου, τεράστιο κινητήριο έργο, -ιστορικών, μπορώ να πω, διαστάσεων-, μέσω του Κινήματος (πολιτικού = ΠΑΣΟΚ και κοινωνικού = δημοκρατικό-λαϊκό), μετασχηματίζοντας βαθιά τη σκέψη εκείνης της εποχής, ανατρέποντας, σχεδόν σαρώνοντας, τα κατεστημένα πρότυπα, φέρνοντας σε κίνηση και εφαρμογή κυριολεκτικά νέες Οπτικές, νέες Πολιτικές, νέα Προτάγματα, δημιουργώντας ένα νέο, απολύτως διαφορετικό Σκηνικό από το προϋπάρχον (προδικατορικά) ιδιαίτερα στον δημοκρατικό χώρο, με νέες Ιδέες και νέους Φορείς!
Ιδέες, όχι καρικατούρες. Φορείς ιδεών και πολιτικής, όχι πλασαρισμένο πολιτικό προσωπικό. Ο Ανδρέας Παπανδρέου, απέδειξε στη σύγχρονη, μεταπολιτευτική Ελλάδα, ότι αυτό που οι Κλασσικοί είχαν πριν από ένα και πλέον αιώνα ρητά διατυπώσει: πως οι Ιδέες μπορούν να αποτελέσουν Υλική δύναμη Αλλαγών όταν γίνουν κτήμα της κοινωνίας, ήταν αλήθεια. Σταχυολογώ ορισμένες από τις σημαντικές τομές, επιγραμματικά, και με αφαιρετική οικονομία για τις ανάγκες ενός σύντομου κειμένου, προσφέροντας συνοπτικά και ορισμένες επεξηγήσεις :
-- Μίλησε για την παγκόσμια καπιταλιστική συσσώρευση, με την ταυτόχρονη περιφερειοποίηση στον καπιταλιστικό καταμερισμό και την συγκρότηση των μεγάλων αντιθέσεων και, κατά συνέπεια, των αντιπαλοτήτων. Ανιχνεύοντας ένας ''τρίτο δρόμο'' για τον σοσιαλισμό κι όχι για τον καπιταλισμό (τύπου Τόνυ Μπλερ) και διαμορφώνοντας ένα αδρό, αντίστοιχο πλαίσιο συνεργασιών, συμμαχιών σε περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο, όπου μέσα, εκεί, η ειρήνη, η διεθνιστική αλληλεγγύη και η δημοκρατία εύρισκαν το βαθύτερο και διαρκές νόημα τους.
(Ας πω, για να γίνει πιο απτό ότι: πίσω από τις φωτογραφίες με τον Γ. Αραφάτ, που κυκλοφορούν με το συναισθηματικό τους φορτίο στο Internet, πίσω από τη σχέση με τον Ο. Πάλμε ή την ''πρωτοβουλία των 4'', πίσω από τις σχέσεις με τα κινήματα των αραβικών ή των λατινοαμερικάνικων χωρών, πίσω από τις σχέσεις με τμήματα της ευρωπαϊκής αριστεράς, του προοδευτικού τμήματος της σοσιαλδημοκρατίας και της διανόησης κλπ, υπήρχε μία ανάλογη θεώρηση, μία οπτική ανάλυσης και σκέψης -δηλαδή, ένα σύστημα ιδεολογικών αναφορών).
-- Μίλησε για Σοσιαλισμό με βάση τον Μαρξισμό, με βαθιά διαφοροποίηση από το σοβιετικό, τότε, πρότυπο, και με συνεχή κριτική, - ακόμα κι όταν σχετικά αποκλιμακώθηκε την τελευταία του περίοδο (μετά το 1990)- προς την ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία, με επιμονή στον δημοκρατικό δρόμο και τη συμμετοχή. Επί πλέον, έδωσε ώθηση στον προβληματισμό, τη μελέτη, στις αναζητήσεις του Μαρξισμού -ορισμένοι το ρεύμα αυτό το ονόμασαν νεο-μαρξισμό (εννοώντας, κατά βάση την οπτική του ανανεωμένου μαρξισμού, του μή δογματικού).
Η πολύμορφη, τότε, μαρξιστική σκέψη υπήρξε, λόγω του Ανδρέα Παπανδρέου και του ρεύματος που ξετυλίχθηκε, καταλυτική, μαζική, επηρεάζοντας τον τρόπο σκέψης μέχρι τις μέρες μας.
-- Μίλησε για Έθνος και Πατρίδα, φέρνοντας στην καρδιά του λόγου της Αριστεράς δύο απαγορευμένες μέχρι τότε έννοιες. Και όρισε τα εθνικά θέματα ύψιστο τομέα της στρατηγικής του ελληνικού Σοσιαλιστικού Κινήματος. Ακόμα - πιο καίριο και καθοριστικό - όρισε την Πατριωτική διάσταση της Σοσιαλιστικής στρατηγικής (της στρατηγικής μετάβασης) ως κεντρικό στοιχείο εφάμιλλο και ισοδύναμο με τα οικονομικά, παραγωγικά και κοινωνικά μέρη της.
-- Mίλησε για τα Εθνικά Θέματα και τα ''αδιαπραγμάτευτα εθνικά δικαιώματα'', την εθνικοποίηση του Κυπριακού ζητήματος και όρισε το Κυπριακό ζήτημα ως ζήτημα κατοχής, προσδιορίζοντας τη λύση του ως λύση αποχώρησης των ξένων στρατευμάτων, αυτοδιάθεσης και ομοσπονδίας με τέτοιες προϋποθέσεις, χαράζοντας, ταυτόχρονα το Ενιαίο Εθνικό Αμυντικό Δόγμα.
-- Μίλησε για Κίνημα, αντί για το τριτοδιεθνιστικό Κόμμα. Η κατοπινή έννοια της Παράταξης ποτέ δεν αλλοίωσε την επιμονή του στην έννοια, το ρόλο και τη σημασία του Κινήματος. Το ΠΑΣΟΚ ήταν πάντα Κίνημα. Ο ευρύς πολιτικός προοδευτικός συσχετισμός ήταν Παράταξη.
-- Μίλησε για Αποκέντρωση, Περιφερειακή Ανάπτυξη και Αυτοδιοίκηση, σε συνάφεια με νέα μοντέλα Κοινωνικής οργάνωσης, δημοκρατικής διοίκησης και παραγωγικής διαχείρισης κοντά στη λαϊκή/και από τη λαϊκή βάση με σκοπό την παραγωγική ανασυγκρότηση, τη συμμετοχή και το μετασχηματισμό της κοινωνίας. Ενώ έθετε ως κεντρική προϋπόθεση για κάθε σημαντική αλλαγή και ανεπίστροφη κατάκτηση τη Συμμετοχή (την κοινωνική και πολιτική συμμετοχή). Τη Συμμετοχή της κοινωνίας/του λαού ως εγγύηση για την διαρκή, σταθερή κατοχύρωση των κατακτήσεων σε κάθε τομέα και του μόνου αποτελεσματικού φράγματος απέναντι σε συντηρητικά πισωγυρίσματα και αντεπιθέσεις.
-- Μίλησε για τις μεγάλες κοινωνικές συμμαχίες, εισάγοντας το στερεότυπο ''των μη προνομιούχων'', προσφέροντας, τελικά, την ιδέα της μεγάλης Συμμαχίας για Αλλαγή με πατριωτικά, κοινωνικά, παραγωγικά, αναπτυξιακά και νέα δομικά-θεσμικά χαρακτηριστικά που ονόμασε Εθνική Λαϊκή Ενότητα. Προσέδωσε στην έννοια της Αριστεράς, αυτό που προορίζεται να είναι, μια διαρκής προωθητική κοινωνική -πολιτική διεργασία, ένα Κίνημα αλλαγών και μετασχηματισμού, μια ενεργητική ενότητα του Λαού πάνω στους στόχους και για την πραγμάτωση των στόχων της πατριωτικής αξιοπρέπειας, της κοινωνικής δικαιοσύνης και της ισόρροπης/βιώσιμης ανάπτυξης. Αναλαμβάνοντας για αυτά και ανάλογες, αλληλοσυνδεόμενες πρωτοβουλίες σε όλα τα πεδία.Το σημείωμα αυτό δεν έχει σκοπό να πραγματοποιήσει απολογισμό του έργου του Ανδρέα Παπανδρέου, έστω και στο αρχειακό επίπεδο των ιδεολογικών του τομών. Αυτό, πράγματι, λείπει!
- Λείπει: ένας πολύπλευρος, συστηματικός διάλογος και η ανάλογη υπεύθυνη έρευνα πάνω στο έργο του Ανδρέα Παπανδρέου και την πολυκύμαντη διαδρομή του, αλλά και πάνω στις (μετ)αλλαγές των πολιτικών-ιδεολογικών συστημάτων του, ταυτόχρονα με την πολυεπίπεδη ουσιώδη συνεισφορά του.
Οι ετήσιες, ως επί το πλείστον, συναισθηματικά φορτισμένες, επετειακές εκδηλώσεις δεν έχουν την οφειλόμενη σχέση με το καθήκον αυτό, το οποίο έχει άλλες απαιτήσεις (πολιτικές, επιστημονικές, έρευνας, (δι)οργάνωσης κλπ) και άλλη, ουσιαστική, και χρηστική αξία, εκτός από του ότι αποτελεί κι ένα ανεκτέλεστο καθήκον...Ο Ανδρέας Παπανδρέου για να ζει ως Ηγέτης μέσα στις αναζητήσεις μας και στις τωρινές, πιεστικές μας ανάγκες, -κι όχι μόνο ως Μύθος (του οποίου καθόλου δεν υποτιμώ την αξία και την λειτουργική χρησιμότητα του ως σημείο αναφοράς και σύμβολο) - οφείλουμε ''να κατεβούμε στα βαθύτερα διαμερίσματα της σκέψης του, των προβληματισμών του και των αποφάσεων του, εκεί, όπου βρίσκονται οι διαχρονικοί θησαυροί του''.
- ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΩ: κι όλα αυτά στη σύγχρονη εκδοχή τους είναι ξανά ζητούμενα σήμερα και για τη νέα περίοδο (σε αντιδιαστολή, ασφαλώς, και με τις κακές αντιγραφές).
