Ξανά στο στόχαστρο η αναθηματική πλάκα για την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης από τα ναζιστικά στρατεύματα

Στο στόχαστρο συγκεκριμένης ευάριθμης ομάδας πολιτών συνεχίζει να παραμένει η αναθηματική πλάκα η οποία τοποθετήθηκε πριν από περίπου δέκα χρόνια, στην αρχή της οδού «30ης Οκτωβρίου», στο χώρο μεταξύ του Λευκού Πύργου και του Βασιλικού Θεάτρου, για την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής στις 30 Οκτωβρίου 1944.

Στη διάρκεια αυτής της δεκαετίας η αναθηματική πλάκα έχει υποστεί βανδαλισμούς ενώ υπήρξαν και πρωτοβουλίες για την αλλαγή του αναγραφόμενου κειμένου στο οποίο αναφέρεται: «Μνήμη των μαχητών του ΕΛΑΣ που απελευθέρωσαν τη Θεσσαλονίκη από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής στις 30 Οκτωβρίου 1944».

Οι προσπάθειες οι οποίες έγιναν τα προηγούμενα χρόνια από τη συγκεκριμένη ομάδα πολιτών για να αλλάξει η επιγραφή στην αναθηματική πλάκα δεν απέφερε καρπούς.

Για το λόγο αυτό το θέμα έρχεται σήμερα στο δημοτικό συμβούλιο, έπειτα από αίτημα το οποίο υπογράφεται από 31 πολίτες. Ζητούν το Σώμα να πάρει απόφαση για να αλλάξει το κείμενο της αναθηματικής πλάκας ώστε να είναι «σύμφωνο με την ιστορική πραγματικότητα».

Οι βανδαλισμοί

Τη διετία 2018 και 2019 σημειώθηκαν τρία περιστατικά βανδαλισμού της αναθηματικής πλάκας στην οποία άγνωστοι πέταξαν μαύρες μπογιές, έσβησαν το κείμενο που αναγράφεται εκεί, γράφοντας από πάνω τις βρισιές «προδότες» και «ανιστόρητοι». Παράλληλα, είχε σημειωθεί βανδαλισμός και στην είσοδο της οικίας τού τότε δημάρχου Γιάννη Μπουτάρη γράφοντας με κόκκινη μπογιά «προδότη».

Ακολούθως, ο αποκαλούμενος «Σύνδεσμος Προάσπισης Μακεδονίας Θράκης» κατέθεσε καταγγελία στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας ζητώντας να ελέγξει τις συνθήκες και τις αποφάσεις που ελήφθησαν από τον δήμο Θεσσαλονίκης σχετικά με την τοποθέτηση και την επιγραφή της επίμαχης αναθηματικής πλάκας.

Η ΕΑΔ, έπειτα από έρευνα που έκανε εξέδωσε μία εισήγηση τον Μάιο του 2022 με την οποία πρότεινε να τεθεί υπόψη του δημοτικού συμβουλίου ή άλλου εξουσιοδοτημένου οργάνου του δήμου Θεσσαλονίκης το κείμενο της επιγραφής της αναθηματικής πλάκας.

Η τότε διοίκηση του Κωνσταντίνου Ζέρβα, όπως και η σημερινή του Στέλιου Αγγελούδη δεν προχώρησαν σε καμία ενέργεια. Έπειτα από αυτό ο «Σύνδεσμος Προάσπισης Μακεδονίας Θράκης» κατέθεσε καταγγελία προς την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Μακεδονίας Θράκης ζητώντας να ελεγχθεί πειθαρχικά ο δήμος.

Η Αποκεντρωμένη

Σε απάντησή της προς τον Σύνδεσμο, τον Οκτώβριο του 2025 η ΑΔΜΘ αναφέρει, μεταξύ άλλων, ότι «σύμφωνα με όσα προεκτέθηκαν, η μέχρι σήμερα παράλειψη του Δήμου Θεσσαλονίκης να συμμορφωθεί με την ανωτέρω πρόταση της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, δεν συνιστά παράλειψη νόμιμης οφειλόμενης ενέργειας εκ μέρους του Δήμου, με συνέπεια η Υπηρεσίας μας, στα πλαίσια του ελέγχου νομιμότητας των πράξεων και παραλείψεων των Ο.Τ.Α., να μην έχει εξουσία να επιβάλει στον άνω Δήμο την, κατά τα προαναφερόμενα, συμμόρφωσή του με την πρόταση της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας».

Περαιτέρω, στο ίδιο έγγραφο αναφέρεται ότι «καίτοι η σχετική απόφαση λήφθηκε από αναρμόδιο όργανο (σ.σ. από επιτροπή την οποία είχε ορίσει το δημοτικό συμβούλιο), έχει παρέλθει ο εύλογος χρόνος για την ανάκλησή της, καλυπτόμενη αυτή από το τεκμήριο νομιμότητας. Ακολούθως, λαμβανομένου υπόψη αφενός ότι το περιεχόμενο της αναθηματικής πλάκας κατέστη γνωστό σε όλες τις μετέπειτα Διοικήσεις του Δήμου Θεσσαλονίκης, χωρίς ποτέ να εγερθεί από αυτές ζήτημα σχετικά με την ιστορική ακρίβειά του και τη νομιμότητα της σχετικής με την αναγραφή του απόφασης και αφετέρου ότι υποστηρίζεται από μερίδα ιστορικών ότι είναι ιστορικά ακριβή τα αναγραφόμενα στην πλάκα στοιχεία -για τα οποία η Υπηρεσία μας δεν δύναται να εκφέρει γνώμη, καθόσον η εξέταση ζητημάτων που ανάγονται σε ιστορικά γεγονότα, καθώς και στην ερμηνεία αυτών, δεν εντάσσεται στον κύκλο των αρμοδιοτήτων της- σε συνδυασμό με το γεγονός ότι οι καταγγέλλοντες, δεν επικαλείστε, κατά τρόπο ορισμένο, πόρισμα αρμοδίων θεσμικών οργάνων προς επίρρωση των αντίθετων ισχυρισμών σας, παρά θέσεις έτερης μερίδας ιστορικών, δεν συγκροτείται εν προκειμένω συνθήκη ικανή για την ανάκληση της σχετικής απόφασης από τη Διοίκηση εντός εύλογου χρόνου».

Μετά την απόφαση της ΑΔΜΘ η συγκεκριμένη ομάδα πολιτών φέρνουν το θέμα προς συζήτηση στο δημοτικό συμβούλιο, με βάση τη δυνατότητα που τους δίνει ο νόμος.

Ο Σπύρος Βούγιας

Σε απαντητική επιστολή του προς την ΑΔΜΘ πριν από ένα χρόνο ο πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου, Σπύρος Βούγιας αναφέρει ότι η αναθηματική πλάκα με το ίδιο περιεχόμενο βρίσκεται στο συγκεκριμένο σημείο για τουλάχιστον εννέα χρόνια.

Κατά την ίδια περίοδο, σημειώνει ο κ. Βούγιας, η σύνθεση του δημοτικού συμβουλίου έχει αλλάξει τρεις φορές και «ουδέποτε κάποιο μέλος αυτού υπέβαλε αίτημα ή αναφορά για την συζήτηση ή την μεταβολή της επετειακής πλάκας ή του περιεχομένου της».

Καταλήγοντας, στο απαντητικό έγγραφό του προς την ΑΔΜΘ ο πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου επισημαίνει ότι «Αν και εφόσον υπάρξει στο μέλλον πόρισμα αρμοδίων θεσμικών οργάνων (Βουλή – Ιστορικό Αρχείο) ότι τα
γεγονότα που αναφέρονται στην αναθηματική πλάκα, δεν εμπίπτουν στις προϋποθέσεις του άρθρου 1 παρ.2 Ν.198/67, στο οποίο προβλέπεται: «2. Εθνικά ή ιστορικά γεγονότα είναι τα ιστορικώς αποδεδειγμένα, εξόχως σημαντικά, ασκήσαντα αποφασιστικήν επίδρασιν εις την αισίαν έκβασιν των εθνικών αγώνων ή διακρινόμενα επί πνεύματι ασυνήθους πατριωτικής εξάρσεως ή αυτοθυσίας ή αποτελούσα εν γένει σταθμόν εν τη ιστορική εξελίξει και τω βίω του έθνους», τότε η διοίκηση του δήμου θα προβεί στις κατά νόμο προβλεπόμενες ενέργειες».

Το ιστορικό της υπόθεσης

Την απόφαση για καθιέρωση της 30ης Οκτωβρίου ως ημέρας εορτασμού της απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής έλαβε το δημοτικό συμβούλιο με απόφασή του επί θητείας του Γιάννη Μπουτάρη στις 3 Νοεμβρίου 2014. Στην ίδια συνεδρίαση αποφασίστηκε η σύσταση επιτροπής για τη διεξαγωγή του εορτασμού της 30ης Οκτωβρίου 1944, για το 2015, η κοινοποίηση της απόφασης του δημοτικού συμβουλίου προς την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, προκειμένου να ενταχθεί ο εορτασμός στο πλαίσιο των ετήσιων εκδηλώσεων της 26ης και 28ης Οκτωβρίου, καθώς και να δρομολογηθούν οι διαδικασίες για τη σύσταση επιτροπής ονοματοθεσίας, που θα εξετάσει την ονοματοδοσία μίας οδού της Θεσσαλονίκης σε «30η Οκτωβρίου».

Η επιτροπή για τη διεξαγωγή του εορτασμού ορίστηκε τελικά έπειτα από δύο χρόνια, τον Ιούνιο του 2016 με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου. Παράλληλα εκδόθηκε και Προεδρικό Διάταγμα με το οποίο καθιερώθηκε η 30η Οκτωβρίου ως επέτειος απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης από τα στρατεύματα κατοχής. Στη συνέχεια έγινε η τοποθέτηση της αναθηματικής πλάκας στο σημείο δίπλα από το Βασιλικό Θέατρο όπου βρίσκεται έως και σήμερα.

Οι αντιδράσεις

Η πρώτη αντίδραση κατά αυτών των πρωτοβουλιών ήρθε από τον τότε εκπρόσωπο της Χρυσής Αυγής στο δημοτικό συμβούλιο, Αρτέμη Ματθαιόπουλο ο οποίος είχε καταψηφίσει τη σχετική πρόταση λέγοντας πως με αυτήν «παραχαράσσεται η ιστορική αλήθεια, η οποία για κάποιους είναι μονόπλευρη και κομματική».

Τη σκυτάλη των αντιδράσεων πήρε στη συνέχεια μία ομάδα πολιτών με την επωνυμία «Ομάδα προβληματισμού για θέματα που αφορούν την ιστορία της πόλης μας». Τα μέλη της με διαδοχικές επιστολές στον τότε δήμαρχο Γιάννη Μπουτάρη, αλλά και στον μετέπειτα, Κωνσταντίνο Ζέρβα, εξέφραζαν τη διαφωνία τους με την τοποθέτηση της αναθηματικής πλάκας και ειδικότερα με το περιεχόμενο της επιγραφής της: «Μνήμη των μαχητών του ΕΛΑΣ που απελευθέρωσαν τη Θεσσαλονίκη από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής στις 30 Οκτωβρίου 1944». Η διαφωνία τους εστιαζόταν τόσο στην αναφορά στους μαχητές του ΕΛΑΣ, όσο και στο χαρακτηρισμό των στρατευμάτων κατοχής ως «ναζιστικά».

Ανάλογες επιστολές από μέλη της Ομάδας εστάλησαν προς τότε υπουργούς (Βορίδη, Πέτσα, Καλαφάτη) και προς τον περιφερειάρχη Απόστολο Τζιτζικώστα.

Ακολούθησαν συναντήσεις εκπροσώπων της Ομάδας με τον κ. Ζέρβα, όπως και με τον τότε υφυπουργό Εσωτερικών (Μακεδονίας Θράκης), Σταύρο Καλαφάτη χωρίς κάποιο αποτέλεσμα. Έτσι, στράφηκαν με επιστολή προς την ΑΔΜΘ με την οποία της ζητούσαν να παρέμβει για να απομακρυνθεί η αναθηματική πλάκα και να αντικατασταθεί από άλλη η οποία να αναφέρει ότι «στις 30 Οκτωβρίου γιορτάζει η Θεσσαλονίκη την απελευθέρωσή της από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής το 1944».