Τραγωδία των Τεμπών: Πόσο επηρέασε το πολιτικό σκηνικό

Πριν από ενάμιση μήνα, στις 18 Ιανουαρίου σημειώθηκε στην Ισπανία ένα πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα με απολογισμό 45 νεκρούς και 292 τραυματίες. Συνέβη όταν δύο τρένα κινούμενα σε αντίθετη κατεύθυνση, συγκρούστηκαν μεταξύ τους. Λίγες ημέρες αργότερα σημειώθηκαν άλλα τρία ατυχήματα με τρένα, στο ένα μάλιστα, υπήρξε και ένας ακόμα νεκρός. Τα αίτια και η αναζήτηση ευθυνών για το πολύνεκρο δυστύχημα, όπως και για τα υπόλοιπα τρία περιστατικά, διερευνώνται από τις αρμόδιες αρχές της Ισπανίας. Τα κόμματα, πέρα από κάποιες πρώτες ανακοινώσεις, έμειναν έξω από αυτή την υπόθεση, αφήνοντας τους αρμόδιους να κάνουν τη δουλειά τους.

Η χώρα μας βίωσε αυτή την τραγική στιγμή σχεδόν τρία χρόνια νωρίτερα. Μόνο που η αντιμετώπιση του δυστυχήματος των Τεμπών, με τους 57 νεκρούς και τους περίπου 180 τραυματίες, υπήρξε εντελώς διαφορετική. Η πολιτική πήρε εξ αρχής το πάνω χέρι, υποσκελίζοντας τη Δικαιοσύνη και όλες τις υπόλοιπες αρμόδιες αρχές, δυσχεραίνοντας το έργο τους.

Ακραία τοξικότητα

Οι κομματικές συγκρούσεις ξεκίνησαν ήδη από το ξημέρωμα της μαύρης νύχτας της 28ης Φεβρουαρίου 2023. Η κυβέρνηση επιχείρησε να κλείσει άρον-άρον το «μαύρο» κουτί του δυστυχήματος αποδίδοντάς το σε ανθρώπινο λάθος του σταθμάρχη της Λάρισας. Συγχρόνως, ανέλαβε την πολιτική ευθύνη με την παραίτηση του υπουργού Υποδομών και Μεταφορών, Κώστα Καραμανλή, ο οποίος, ωστόσο, λίγους μήνες μετά, συμπεριλήφθη στο «γαλάζιο» ψηφοδέλτιο των Σερρών και επανεξελέγη βουλευτής.

Σύσσωμη η αντιπολίτευση απέρριψε τον ισχυρισμό του «ανθρώπινου λάθους» χρεώνοντας στην κυβέρνηση, εκτός από το δυστύχημα, και απόπειρα συγκάλυψης των ευθυνών της, δια του περίφημου «μπαζώματος» του σημείου του δυστυχήματος. Συγχρόνως, εμφανίστηκαν θεωρίες για «χαμένα βαγόνια», για «χαμένους νεκρούς», για «μεταφορά λαθραίων καυσίμων», για «ξυλόλια» κ.ο.κ. Όλα αυτά δημιούργησαν ένα κλίμα ακραίας τοξικότητας και μετάθεση της συζήτησης, από τις αιτίες που προκάλεσαν το δυστύχημα, στη μετέπειτα διαχείριση αυτού του τραγικού συμβάντος.

Η συνέχεια είναι γνωστή. Δύο κυβερνητικά στελέχη, ο Κώστας Καραμανλής, ως έχων την αρμοδιότητα των συγκοινωνιών και ο υφυπουργός Χρήστος Τριαντόπουλος ο οποίος ενεπλάκη στην υπόθεση του «μπαζώματος», έχουν παραπεμφθεί στο Δικαστικό Συμβούλιο το οποίο μένει να αποφασίσει εάν θα παραπεμφθούν ή όχι, και για ποια αδικήματα, στο Ειδικό Δικαστήριο.

Οι εκλογές

Σε πρώτο χρόνο το δυστύχημα δεν επηρέασε ιδιαίτερα το πολιτικό σκηνικό. Στις εκλογές που έγιναν τρεις μήνες αργότερα, τον Μάιο του 2023 η Νέα Δημοκρατία αύξησε τα ποσοστά της κοντά στο 41%, ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ, υπό τον Αλέξη Τσίπρα, που είχε επενδύσει πολιτικά στα Τέμπη κατρακύλησε στο 20%, χάνοντας περίπου έντεκα ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2019. Σύμφωνα με πολιτικούς αναλυτές εκείνο το εκλογικό αποτέλεσμα αποδίδονταν στο γεγονός ότι η ελληνική κοινωνία δεν είχε προλάβει να συνέλθει από το σοκ του δυστυχήματος το οποίο έμεινε τελικά έξω από το παραβάν.

Στις ευρωεκλογές οι οποίες έγιναν σχεδόν δυόμισι χρόνια μετά τα Τέμπη το κυβερνών κόμμα υπέστη σημαντική εκλογική υποχώρηση, χάνοντας δεκατρείς μονάδες, υποχωρώντας στο 28%, ενώ περαιτέρω απώλειες σημείωσε και ο ΣΥΡΙΖΑ φτάνοντας στο 15%. Αντιθέτως, το κόμμα του Κυριάκου Βελόπουλου διπλασίασε τα ποσοστά του, από το 4,5% το 2023, στο 9% των ευρωεκλογών. Αυτή ήταν η πρώτη πολιτική παρενέργεια όσων ακολούθησαν μετά το δυστύχημα καθώς ο Βελόπουλος ήταν εκείνος που πρώτος διατύπωσε τις θεωρίες περί χαμένων βαγονιών κ.λπ.

Οι δημοσκοπήσεις

Ωστόσο, εκείνη η οποία κατάφερε να εργαλειοποιήσει με τον πλέον αποτελεσματικό τρόπο την τραγωδία των Τεμπών ήταν η επικεφαλής της «Πλεύσης Ελευθερίας». Η Ζωή Κωνσταντοπούλου, εκμεταλλευόμενη και την ιδιότητα της δικηγόρου, ήρθε πολύ κοντά με ορισμένους από τους συγγενείς των θυμάτων, με γονείς που είχαν χάσει τα παιδιά τους, τους οποίους, μάλιστα, καθοδηγούσε ως προς τις νομικές κινήσεις τους.
Αυτή η ταύτιση της πρώην προέδρου της Βουλής με τους συγγενείς των θυμάτων της απέδωσε τεράστια πολιτικά οφέλη τα οποία άρχισαν να αποτυπώνονται σταδιακά και στις δημοσκοπήσεις. Έτσι, η «Πλεύση Ελευθερίας» η οποία είχε μείνει εκτός Κοινοβουλίου το 2023 (2,89%) και είχε πάρει μόλις 3,4% στις ευρωεκλογές, εμφανίζεται στις δημοσκοπήσεις να κινείται πλέον σε διψήφια ποσοστά, διεκδικώντας ακόμα και τη δεύτερη θέση από το ΠΑΣΟΚ.

Ο χρόνος των εκλογών

Εάν οι εκλογές γίνουν στην ώρα τους, όπως δηλώνει ο Κυριάκος Μητσοτάκης, δηλαδή κάπου τον Μάρτιο με Απρίλιο του 2027, θα συμπέσουν με την τέταρτη επέτειο του μοιραίου δυστυχήματος. Ένα από τα ερωτήματα στα οποία θα κληθεί να απαντήσει η κάλπη θα είναι «ποιος ή ποιοι θα ωφεληθούν, τελικά, από την πολιτική εργαλειοποίηση του δυστυχήματος». Με τα έως πρότινος δεδομένα, τα περισσότερο ευνοημένα κόμματα ήταν αυτά της Κωνσταντοπούλου και του Βελόπουλου. Στο μεταξύ, όμως, εμφανίστηκε στο πολιτικό προσκήνιο η έως και πριν από λίγο καιρό πρόεδρος του Συλλόγου Συγγενών Θυμάτων των Τεμπών, Μαρία Καρυστιανού, η οποία, όπως δήλωσε την περασμένη Πέμπτη, πρόκειται να ανακοινώσει και επισήμως την ίδρυση κόμματος πριν από το καλοκαίρι.

Αρχικά δημιουργήθηκε η εντύπωση ότι η πρωτοβουλία της θα πλήξει κυρίως το επίσης κυοφορούμενο κόμμα του Αλέξη Τσίπρα. Ωστόσο, με τις έως τώρα θέσεις της δείχνει να ταξινομείται πολιτικά εγγύτερα προς το λεγόμενο αντισυστημικό και, κατά περίπτωση, και το ακραία δεξιό μέρος του πολιτικού φάσματος. Εάν συνεχιστεί αυτό τότε οι κύριοι ανταγωνιστές της θα είναι η «Πλεύση Ελευθερίας», η «Ελληνική Λύση» και η «Νίκη». Και βεβαίως, δεδομένης της πολιτικής απειρίας της, τίθεται εν αμφιβόλω κατά πόσο θα αντέξει αυτόν τον σκληρό ανταγωνισμό έως τις εκλογές. Άλλωστε, ήδη, τα ποσοστά αποδοχής της απ’ όταν φόρεσε τον πολιτικό μανδύα, άρχισαν σταδιακά να υποχωρούν.

Το δεύτερο ερώτημα το οποίο επίσης θα απαντηθεί στην κάλπη είναι κατά πόσο το δυστύχημα των Τεμπών και, κυρίως, οι μετέπειτα κυβερνητικοί χειρισμοί, θα πληγώσουν περαιτέρω τη Νέα Δημοκρατία. Ίσως, δε, αυτή η παράμετρος να μετρήσει στην απόφαση του πρωθυπουργού για τον χρόνο των εκλογών. Ενδεχομένως, δηλαδή, να θελήσει ο κ. Μητσοτάκης να τις κάνει νωρίτερα, ώστε να μην συμπέσουν με την τέταρτη επέτειο του δυστυχήματος, που σε συνδυασμό και με την εξέλιξη της δίκης η οποία ξεκινά σε λίγες εβδομάδες, θεωρείται πολύ πιθανό να ανατροφοδοτείται με τοξικότητα το πολιτικό κλίμα.

*Δημοσιεύτηκε στη "ΜτΚ" στις 1/3/26