Τρία χρόνια μετά την «ευρωκαταδίκη» για την ατμοσφαιρική ρύπανση στη Θεσσαλονίκη, οι κάτοικοι της πόλης εξακολουθούν να αναπνέουν μικροσωματίδια, όπως προκύπτει από τα στοιχεία για το έτος 2025 που παρουσιάζει η «ΜτΚ». Μάλιστα η συγκέντρωσή τους στην ατμόσφαιρα της Θεσσαλονίκης επανήλθε σε υψηλά επίπεδα, μετά από μια χρονιά συμμόρφωσης με τα όρια που θέτει η Ε.Ε., που τελικά αποδείχθηκε πρόσκαιρη. Εξάλλου τα μέτρα που προτάθηκαν για την αντιμετώπιση του προβλήματος εφαρμόστηκαν αποσπασματικά και εκ του αποτελέσματος φάνηκε ότι δεν έφεραν κάποια αισθητή βελτίωση.
Υπερβάσεις στα PM10 για σχεδόν 15 χρόνια
Το όριο που θέτει η Ε.Ε. για αιωρούμενα σωματίδια με διάμετρο 10 μικρόμετρα (ΡΜ10) είναι η μέση ημερήσια τιμή να μην υπερβαίνει τα 50μg/m3 για περισσότερο από 35 φορές το χρόνο (από το 2030 το αποδεκτό όριο της σωματιδιακής ρύπανσης θα μειωθεί περαιτέρω). Σχεδόν κάθε χρόνο από το 2009 μέχρι σήμερα, η συγκέντρωση των ΡΜ10 στους σταθμούς Αγίας Σοφίας και Κορδελιού ξεπερνά μονίμως το θεσμοθετημένο όριο- εξ' ου και υπήρξε παραμποπή και καταδίκη της χώρας μας από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο τον Μάρτιο του 2023.
Το 2024 καταγράφηκαν υπερβάσεις στη συγκέντρωση των μικροσωματιδίων επί 55 ημέρες στο σταθμό Αγίας Σοφίας. Σημειωτέον ότι η ενωσιακή και εθνική νομοθεσία προβλέπει να υπολογίζεται και να αφαιρείται η συνεισφορά της σκόνης από τη Σαχάρα στο μείγμα ατμοσφαιρικών ρύπων. Μετά, λοιπόν, και από την αφαίρεση της συνεισφοράς της σκόνης στο μείγμα, η χρονιά έκλεισε στις 35 ημέρες, δηλαδή ακριβώς «στο νήμα».
Το ΥΠΕΝ υποστηρίζει ότι «κατά την τελευταία δεκαετία ο αριθμός ημερών με υπέρβαση της ημερήσιας οριακής τιμής, μετά από την αφαίρεση της συνεισφοράς σκόνης από τη Σαχάρα, παρουσιάζει μικρή τάση μείωσης». Πάντως τα στοιχεία των ετήσιων εκθέσεων του Υπουργείου δείχνουν ότι ο αριθμός των ημερών με υψηλή σωματιδιακή ρύπανση δεν ακολουθεί μια συνεχόμενη καθοδική πορεία, αλλά αυξομειώνεται από χρονιά σε χρονιά, πράγμα που σημαίνει ότι η συμμόρφωση του 2024 μάλιστα μπορεί να είναι συγκυριακή.
Το κέντρο πνίγεται στα μικροσωματίδια
Τα στοιχεία από τον πιο κεντρικό σταθμό μέτρησης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, στην πλατεία Αγίας Σοφίας δείχνουν ότι την περασμένη δεκαετία σημειώθηκαν υπερβάσεις των μικροσωματιδίων για ένα διάστημα μεταξύ 51 και 65 ημερών κάθε χρόνο, με σκαμπανεβάσματα από χρονιά σε χρονιά. Ακόμα και όταν δεν συνυπολογίζεται η σκόνη, η πόλη έχει υψηλή συγκέντρωση μικροσωματιδίων για περισσότερες από 35 ημέρες, καθ' όλη τη διάρκεια της δεκαετίας, εκτός του 2024.
Σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία από τους σταθμούς μέτρησης της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, το 2025 τα μικροσωματίδια ήταν σε συγκεντρώσεις άνω του αποδεκτού επί 61 ημέρες, εκ των οποίων οι 21 ήταν μόνο τον Ιανουάριο. Να σημειωθεί ότι στις μετρήσεις της Περιφέρειας δεν έχει αφαιρεθεί η συνεισφορά της σκόνης, κάτι που προκύπτει μετά από επεξεργασία από το ΥΠΕΝ. Για να έχουμε μια αίσθηση σε σχέση με τη συνεισφορά της σκόνης, την περασμένη δεκαετία υπολογίστηκε ότι αυτή ήταν η κύρια αιτία σωματιδιακής ρύπανσης για 6-14 ημέρες του έτους, που αφαιρέθηκαν από το σύνολο, για να υπολογιστεί η «καθαρή» επιβάρυνση από τις ανθρωπογενείς δραστηριότητες. Το 2018 και το 2019 η σκόνη συνεισέφερε στην σωματιδιακή ρύπανση κατά 21 και 22 ημέρες αντίστοιχα. Είτε η συνεισφορά της σκόνης ήταν στα μέσα επίπεδα δεκαετίας, είτε στα υψηλά επίπεδα των συγκεκριμένων ετών, το αποτέλεσμα παραμένει το ίδιο: και το 2025 οι ημέρες που η συγκέντρωση των μικροσωματιδίων στο κέντρο της πόλης ήταν περισσότερες από το όριο της Ε.Ε.. Με άλλα λόγια η βελτίωση του 2024 ήταν πρόσκαιρη και το 2025 η σωματιδιακή ρύπανση στο κέντρο επέστρεψε και πάλι τα «κόκκινα».
Αντίστοιχα, στον σταθμό Κορδελιού κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας καταγράφεται υψηλή συγκέντρωση μικροσωματιδίων για διάστημα μεταξύ 46 και 59 ημερών, ενώ από χρονιά σε χρονιά υπάρχουν αυξομειώσεις, χωρίς σαφή τάση μείωσης. Ένα παραμένει σταθερό: σε όλα τα έτη, πλην του 2024, τα όρια που έθεσε η Ε.Ε. ξεπεράστηκαν. Το 2025 οι ημέρες υπέρβασης (συμπεριλαμβανομένης της σκόνης) ήταν 63, δηλαδή πολύ πάνω από το όριο των 35 ημερών.
Υπερβάσεις καταγράφονται κάθε χρόνο και στον σταθμό μέτρησης που βρίσκεται στις εγκαταστάσεις της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, ο οποίος όμως αποτελεί «σταθµό παρακολούθησης» και όχι σταθµό για έλεγχο συµµόρφωσης µε τις οριακές τιµές, λόγω γειτνίασης µε τον χώρο φορτοεκφόρτωσης χύδην φορτίων στο λιμάνι, καθώς θεωρείται ότι οι µετρήσεις ποιότητας περιβάλλοντα αέρα επηρεάζονται από το όµορο µικροπεριβάλλον. Ενδεικτικά για το έτος 2023 καταγράφηκαν 34 ηµέρες υπερβάσεων στα PM10 και το 2024 86 ημέρες (εκ των οποίων οι 13 ήταν λόγω της σκόνης της Σαχάρας).
Καμπανάκι και για το διοξείδιο του αζώτου
Τα τελευταία χρόνια καταγράφονται υπερβάσεις και σε έναν άλλο αέριο ρύπο, που σχετίζεται ευθέως με την κίνηση των οχημάτων, το διοξείδιο του αζώτου. Η ετήσια οριακή τιμή για το διοξείδιο του αζώτου (NO2) που ισχύει σήμερα στην Ε.Ε. είναι 40μg/m3. Στις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας τα επίπεδά του συγκεκριμένου ρύπου ήταν αρκετά πάνω από το όριο στον σταθμό Αγίας Σοφίας, φτάνοντας έως και τα 59 μg/m3.
Τα χρόνια της κρίσης τα επίπεδα του δοξειδίου του αζώτου μειώθηκαν αισθητά (κάτω απο 30 μg/m3) και οι λόγοι ήταν δύο: αφενός μεν η βελτίωση της ποιότητας των καυσίμων και των κινητήρων , αφετέρου η μείωση της κίνησης των αυτοκινήτων σε μια προσπάθεια των πολιτών να περιορίσουν τα έξοδά τους. Η τάση αυτή συνεχίστηκε και τα επόμενα χρόνια, μέχρι που σημειώθηκε μια απότομη αύξηση το 2022 (38 μg/m3). Το 2023 -χρονιά που άρχισαν οι εργασίες κατασκευής του flyover, με αποτέλεσμα μεγάλο μέρος της κυκλοφορίας των οχημάτων να εκτραπεί στον αστικό ιστό- οι συγκεντρώσεις διοξειδίου του αζώτου ξεπέρασαν το αποδεκτό όριο (47μg/m3), το 2024 αν και μειώθηκαν λίγο, παρέμειναν πάνω από το όριο (43μg/m3).
=========================================
Tα μέτρα που δεν εφαρμόστηκαν την περίοδο 2022-2025
Τον Μάρτιο του 2023 η χώρα μας καταδικάστηκε από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για το χρόνιο πρόβλημα ατμοσφαιρικής ρύπανσης από μικροσωματίδια που έχει η Θεσσαλονίκη. Η «ΜτΚ» ζήτησε να πληροφορηθεί από το ΥΠΕΝ αν παραμένει ανοικτή η υπόθεση από πλευράς Κομισιόν, καθώς μια νέα παραπομπή και τυχόν νέα καταδίκη θα συνοδευόταν από πρόστιμο.
«Μετά την καταδίκη της χώρας μας από το Δικαστήριο της ΕΕ για τις υπερβάσεις της μέσης ημερήσιας οριακής τιμής για τα αιωρούμενα σωματίδια, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι ενήμερη για αυτές τις δράσεις που υλοποιούνται για την αντιμετώπιση του προβλήματος στη Θεσσαλονίκη και δεν έχει προχωρήσει σε νέα παραπομπή της χώρας μας» αναφέρεται στο σημείωμα της Γενικής Διεύθυνσης Περιβαλλοντικής Πολιτικής του ΥΠΕΝ, σε απάντηση των ερωτημάτων της «ΜτΚ».
Δύο μελέτες για τα προτεινόμενα μέτρα
Υπενθυμίζεται ότι για τον επακριβή καθορισμό των μέτρων αντιμετώπισης του προβλήματος, όπως ζητούσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ανατέθηκαν και πληρώθηκαν όχι μία, αλλά δύο διαφορετικές μελέτες, συνολικής αξίας άνω των 80.000 ευρώ. To 2017 η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας ανέθεσε την μελέτη «Εκπόνηση επιχειρησιακού σχεδίου αντιμετώπισης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην Π.Κ.Μ.» στο σχήμα Draxis/Paseo. Το επιχειρησιακό σχέδιο όμως κρίθηκε ανεπαρκές, καθώς δαπιστώθηκε ότι δεν πρότεινε λύσεις με μετρήσιμα αποτελέσματα, όπως απαιτούσε η Κομισιόν, για αυτό άλλωστε προσέφυγε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.
Στη συνέχεια, ο ΟΦΥΠΕΚΑ ανάθεσε την εκπόνηση «Μελέτης Εφαρμογής για την αντιμετώπιση των υπερβάσεων των συγκεντρώσεων αιωρούμενων σωματιδίων ΑΣ10 στον οικισμό της Θεσσαλονίκης» στην ΑΞΩΝ Περιβαλλοντική, για να καθοριστούν τα μέτρα που θα πρότεινε η Ελλάδα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την αντιμετώπιση της αέριας ρύπανσης.
Στη μελέτη εφαρμογής υπολογίστηκε ότι το 73% των συγκεντρώσεων ΡΜ10 κατά τη χειμερινή περίοδο συνδέεται με τις εκπομπές ρύπων από τη θέρμανση και προτάθηκαν μέτρα μείωσης της χρήσης βιομάζας για θέρμανση. Το βασικό μέτρο που προτάθηκε ήταν η επιδότηση (75%-100%) για αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης βιομάζας με συστήματα φυσικού αερίου ή αντλίες θερμότητας και η επιβολή περιβαλλοντικού τέλους στην πώληση ξύλων και πέλετ.
Το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής των προτεινόμενων μέτρων ήταν για την περίοδο 2022-2025. Η μελέτη υπολόγιζε ότι αν εφαρμοζόταν τα προτεινόμενα μέτρα, η μείωση των συγκεντρώσεων θα φαινόταν ήδη από την πρώτη χρονιά εφαρμογής (2022) και το 2025 θα είχαμε συμμόρφωση με τα αποδεκτά όρια εκπομπών μικροσωματιδίων, στους δύο σταθμούς μέτρησης (Κορδελιού, Αγίας Σοφίας) όπου καταγράφονται υπερβάσεις.
«Πολύπλοκο εγχείρημα»
Πότε ληφθήκαν τα πρώτα μέτρα; Τη χειμερινή περίοδο 2024- 2025 το ΥΠΕΝ εξαίρεσε ονομαστικά τη μητροπολιτική περιοχή Θεσσαλονίκης από το επίδομα θέρμανσης για καυσόξυλα και πέλετ, εξαίρεση που ισχύει μέχρι και σήμερα. Βέβαια και τα προηγούμενα χρόνια οι πληθυσμιακές προϋποθέσεις για την επιδότηση αγοράς βιομάζας άφηναν εκτός τη Θεσσαλονίκη. Εξάλλου, όσοι είχαν συστήματα βιομάζας το πιθανότερο ήταν ότι θα συνέχιζαν να τα χρησιμοποιούν, με επιδότηση ή χωρίς.
Τον Δεκέμβριο του 2024, προκηρύχτηκε πρόγραμμα επιδότησης για αλλαγή συστήματος θέρμανσης, με προϋπολογισμό 223,2 εκατ. ευρώ που όμως διατέθηκαν για όλη την Ελλάδα (όταν το πιο συντηρητικό σενάριο της μελέτης για την αντιμετώπιση της ρύπανσης προέβλεπε δαπάνη 100 εκατ. ευρώ μόνο για τη Θεσσαλονίκη). Το μόνο επιπλέον κίνητρο που δόθηκε ήταν ότι οι αιτήσεις δικαιούχων από όλες τις περιφερειακές ενότητες της Κεντρικής Μακεδονίας (και όχι ειδικά από το πολεοδομικό συγκρότημα Θεσσαλονίκης που αντιμετωπίζει το πρόβλημα) και της Ηπείρου (λόγω του αντίστοιχου προβλήματος των Ιωαννίνων) θα εντάσσονται κατά προτεραιότητα στο πρόγραμμα.
Ζητήσαμε από το ΥΠΕΝ να μας πληροφορήσει για την αποτελεσματικότητα των δύο μέτρων. Απάντηση μάς δόθηκε μόνο ως το προς το δεύτερο. Στο σύνολο των 11 περιφερειακών ενοτήτων των Περιφερειών Κεντρικής Μακεδονίας και Ηπείρου. την επιπλέον μοριοδότηση έχουν λάβει συνολικά 9.783 αιτήσεις στην 1η απόφαση υπαγωγής και 2.577 στην 2η απόφαση υπαγωγής, ενώ στη Θεσσαλονίκη δόθηκαν 5.667 εγκρίσεις επιδότησης (voucher). Τα όποια αποτελέσματα δεν έχουν φανεί, γιατί μόλις αυτή την περιόδο οι δικαιούχοι προχωρούν στην αγορά των νέων συστημάτων θέρμανσης από τους εγκεκριμένους προμηθευτές, ενώ στο μεταξύ δόθηκε νέα παράταση για την ολοκλήρωση του προγράμματος.
Προς απάντηση των ερωτημάτων της «ΜτΚ» η Γενική Διεύθυνση Περιβαλλοντικής Πολιτικής του ΥΠΕΝ παραδέχεται ότι «το εγχείρημα αντικατάστασης των συστημάτων θέρμανσης βιομάζας, λόγω των ιδιαιτεροτήτων του, είναι πολύπλοκο και με δυσκολία άμεσης εφαρμογής του. Απαιτείται προοδευτική αντικατάσταση των συστημάτων θέρμανσης βιομάζας σε ένα μεγάλο αριθμό κατοικιών (σύμφωνα με τα προτεινόμενα εναλλακτικά σενάρια της μελέτης), που αποτελούν κατά μέγιστο βαθμό νοικοκυριά αφού πρόκειται για ατομικά συστήματα θέρμανσης».
===========================================
Έρευνα: Ανησυχούν εννέα στους δέκα κατοίκους της πόλης
Ανήσυχοι για την επίδραση που έχει στην υγεία τους η ατμοσφαιρική ρύπανση εμφανίζονται εννέα στους δέκα κατοίκους της Θεσσαλονίκης, σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύτηκε στις αρχές Φεβρουαρίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Discover Enviroment. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε δείγμα 245 συμμετεχόντων, το πρώτο τρίμηνο του 2024, από την Σοφία Πινακίδου, μεταπτυχιακή φοιτήτρια του διιδρυματικού προγράμματος μεταπτυχιακών σπουδών «Υγεία και Περιβαλλοντικοί Παράγοντες».
Η ποιότητα του αέρα είναι «κακή/πολύ κακή» απάντησαν περισσότεροι από τους μισούς συμμετέχοντες στην έρευνα. Πάνω από τους μισούς κατοίκους του κέντρου και των Δήμων της δυτικής Θεσσαλονίκης (52,3% και 55,3% αντίστοιχα) αξιολογούν ως «κακή/πολύ κακή» την ποιότητα του αέρα που αναπνέουν, ενώ πολλοί λιγότεροι από όσους ζουν στην ανατολική Θεσσαλονίκη έχουν την ίδια αίσθηση (33,3%).
Έλλειμμα ενημέρωσης
Είναι ενδιαφέρον ότι μόνο το 34% θεωρεί ότι η ποιότητα του αέρα είναι κακή όταν η γνώμη διαμορφώνεται από την προσωπική εμπειρία, ενώ όταν οι ερωτηθέντες έχουν διαβάσει επιπλέον και σχετικές έρευνες δίνουν την ίδια απάντηση σε πόστο 64%. Πάντως, ακόμα και οι απόφοιτοι πανεπιστημίου ή κάτοχοι μεταπτυχιακών ή διδακτορικών σε μεγάλο βαθμό δεν γνωρίζουν (37%-47%) ότι η έκθεση σε αέρα με συγκέντρωση μικροσωματιδίων μεγαλύτερη του αποδεκτού συσχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εγκεφαλικών, εισαγωγών σε νοσοκομείων και μείωση του προσδόκιμου ζωής. Οι μισοι από τους συμμετέχοντες αγνοούσαν ότι η χώρα μας καταδικάστηκε από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για την ποιότητα του αέρα στη Θεσσαλονίκη και επτά στους δέκα δεν ήξεραν ποιος είναι υπεύθυνος για τις μετρήσεις ή ότι υπάρχει η ιστοσελίδα της Περιφέρειας (https://www.pkm.gov.gr/poiotit...) και διάφορες εφαρμογές για κινητό τηλέφωνο όπου μπορούν να έχουν άμεση ενημέρωση.
Δημοσιεύτηκε στη «ΜτΚ» 15/3/2026
