Προχωρά ο διαγωνισμός για την αποκατάσταση και επανάχρηση κτηρίων Β4 και Δ εντός του Μητροπολιτικού Πάρκου (πρώην Στρατοπέδου) Παύλου Μελά, που θα μετατραπούν σε Μουσείο Προσφυγικού Ελληνισμού. Στις 13 Μαΐου 2026 θα κατατεθούν οι προσφορές και την επομένη θα αποσφραγιστούν. Η συνολική προθεσμία εκτέλεσης του έργου ορίζεται σε 22 μήνες από την ημέρα υπογραφής της σύμβασης, επομένως ο χρονικός ορίζοντας για την ολοκλήρωση του Μουσείου τοποθετείται στο 2028. Το υπουργείο Πολιτισμού θα ιδρύσει το μουσείο και στη συνέχεια θα το παραδώσει για τη λειτουργία του στον Δήμο Παύλου Μελά.
Ο προϋπολογισμός του έργου είναι στα 4.898.000,00 ευρώ (3.950.000 ευρώ προ ΦΠΑ) και θα χρηματοδοτηθεί από πιστώσεις του προγράμματος «Κεντρική Μακεδονία 2021-2027, με συγχρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης.
Οι μελέτες εκπονήθηκαν με χρηματοδότηση του υπουργείου Πολιτισμού, μέσω Προγραμματικής Σύμβασης Πολιτιστικής Ανάπτυξης μεταξύ του ΥΠΠΟ, της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, του Δήμου Παύλου Μελά και της Αναπτυξιακή ΜΑΘ ΑΑΕ/ΟΤΑ, για τη δημιουργική επανάχρηση των κτιρίων του στρατοπέδου και την περιβαλλοντική αναβάθμιση του μητροπολιτικού πάρκου Παύλου Μελά, όπως πληροφορεί σχετική ανακοίνωση του υπουργείου Πολιτισμού.
Το «εδώ» και το «εκεί» των προσφύγων
Στο ισόγειο κτίριο Β4, εμβαδού 745 τμ θα ανακατασκευαστεί διατηρώντας τον όγκο και τη βάση του παλαιού κτιρίου και στοιχεία της αρχικής κατασκευής και θα στεγαστεί το Μουσείο Προσφυγικού Ελληνικού. Για την έκθεση επιλέχθηκαν 413 αντικείμενα, τα οποία κατανεμήθηκαν σε έξι θεματικές ενότητες, ενώ έχει ληφθεί υπόψη ότι η συλλογή εκθεμάτων θα εμπλουτιστεί στο μέλλον με αντικείμενα που θα ενσωματωθούν στις υπάρχουσες ενότητες.
Το διώροφο κτίριο Δ (700 τμ) που είναι σε καλύτερη κατάσταση συντήρησης θα αποκατασταθεί, διατηρώντας και σε αυτό προβλέπονται εκθεσιακοί χώροι για τη μόνιμης έκθεση, χώρος περιοδικών εκθέσεων και χώρος συντήρησης εκθεμάτων. Για την έκθεση στο κτίριο Δ επιλέχθηκαν 30 αντικείμενα, τα οποία κατανεμήθηκαν σε τρεις θεματικές ενότητες. Επίσης, περιλαμβάνεται φωτογραφικό και αρχειακό υλικό.
Σύμφωνα με παλαιότερη ανακοίνωση του υπουργείου Πολιτισμού η κεντρική μουσειολογική ιδέα της έκθεσης αναλύει το προσφυγικό ζήτημα από τα χρόνια πριν από τη Μικρασιατική Καταστροφή έως σήμερα, υπό το πρίσμα της έννοιας του «ανήκειν» σε έναν τόπο και της έννοιας της πατρίδας και του πώς αυτές οι έννοιες επηρεάζονται και διαμορφώνονται από τις ιστορικές και κοινωνικοπολιτικές συνθήκες της εποχής. Στο πλαίσιο αυτό διαμορφώνονται δύο «τόποι» που αντιπροσωπεύουν το «εδώ» και το «εκεί» των προσφύγων: Από τη μια οι γειτονιές τους στην Ανατολή και από την άλλη οι συνοικίες της Θεσσαλονίκης.
Στον πυρήνα της έκθεσης βρίσκεται η συλλογή αντικειμένων και κειμηλίων της Ιεράς Μητροπόλεως Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως. Συνολικά καταγράφηκαν, τεκμηριώθηκαν και ψηφιοποιήθηκαν 2.718 αντικείμενα από τα οποία τα 1.955 αντικείμενα καταχωρήθηκαν στο Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα (ΟΠΣ) του Υπουργείου Πολιτισμού με σκοπό τον εμπλουτισμό των ψηφιακών συλλογών και κινητών μνημείων. Από αυτά τα 2.718 αντικείμενα, για την έκθεση στο κτήριο Β4 επιλέχθηκαν συνολικά 413 και για την έκθεση στο κτήριο Δ επιλέχθηκαν συνολικά 30. Πρόκειται για αντικείμενα Ελλήνων προσφύγων, όπως βιβλία, εικόνες, ενδύματα, εργαλεία, εργόχειρα, μαγειρικά σκεύη, εκκλησιαστικά είδη, οικοσκευές, κειμήλια και ενθυμήματα, αναθήματα, μουσικά όργανα, προσωπικές σημειώσεις και χειρόγραφα, νομίσματα και σφραγίδες. Η πλειονότητα των αντικειμένων είναι από την Καππαδοκία και την ευρύτερη περιοχή του Πόντου, αλλά και από πάρα πολλές περιοχές της Μικράς Ασίας και της Ανατολικής Θράκης. Το φωτογραφικό υλικό της έκθεσης προέρχεται από τη συλλογή της Μητρόπολης Νεαπόλως και Σταυρουπόλεως, το Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού (ΙΑΠΕ) και το αρχείο του Μουσείου Φωτογραφίας «Χρήστος Καλεμκερής».
