Η αυλαία ανοίγει σήμερα, Πέμπτη 7 Μαΐου, για το κοινό της 22ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης, με την πόλη να μετατρέπεται για ακόμη μία χρονιά σε σημείο συνάντησης συγγραφέων, εκδοτών και αναγνωστών. Μετά τα χθεσινά επίσημα εγκαίνια, το αναγνωστικό κοινό ετοιμάζεται να περιηγηθεί σε έναν κόσμο γεμάτο ιστορίες, ιδέες και νέες εκδόσεις.
Με αφορμή τη φετινή διοργάνωση, συνομιλούμε με τον συγγραφέα αστυνομικής λογοτεχνίας Βαγγέλη Γιαννίση, στο πλαίσιο της κυκλοφορίας του νέου του βιβλίου Block Delete που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο και θα παρουσιαστεί στη διοργάνωση. Πρόκειται για ένα σύγχρονο ψυχολογικό θρίλερ που ακουμπά μια από τις πιο καίριες πλευρές της εποχής μας: την ταυτότητα στον ψηφιακό κόσμο και τις μάσκες που υιοθετούμε καθημερινά.
Ένα καθημερινό ψηφιακό στιγμιότυπο μετατράπηκε σε μυθοπλασία
Η αφετηρία της ιστορίας δεν θα μπορούσε να είναι πιο σύγχρονη και ταυτόχρονα πιο ανησυχητικά οικεία. Ο ίδιος ο συγγραφέας εξηγεί πώς ένα καθημερινό ψηφιακό στιγμιότυπο μετατράπηκε σε μυθοπλασία:
«Πιστεύω πως τα πιο καθημερινά είναι αυτά που μας δίνουν την καλύτερη μαγιά στο είδος. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, πως motto της ιστορίας είναι το “Θα μπορούσε να συμβεί και σε εσένα”. Όπως και συνέβη σε μία φίλη μου στο Instagram, άλλωστε, περιστατικό που με παρακίνησε να σκεφτώ κι έπειτα να γράψω αυτή την ιστορία. Στην πραγματικότητα κρύβονται οι μεγαλύτεροι τρόμοι. Ο πιο τρομακτικός “κακός” δεν είναι ο… ψυχοπαθής serial killer, τον οποίο κυνηγάει ο τάδε ή ο δείνα πράκτορας του FBI, αλλά ένα άγνωστο προφίλ που βλέπει το στόρι σου και σου στέλνει μήνυμα στις 3 τα ξημερώματα και δεν ξέρεις από πού σε βρήκε ή τι σκοπό έχει».
Η παρατήρηση αυτή λειτουργεί σχεδόν ως κεντρικός άξονας του βιβλίου: ο φόβος δεν βρίσκεται πια στο «μακρινό», αλλά στο απολύτως καθημερινό και προσβάσιμο.
Ψηφιακές ταυτότητες και ρευστή πραγματικότητα
Στο Block Delete, η ηρωίδα Χριστίνα επιδιώκει να χτίσει μια τέλεια εικόνα στα social media. Ωστόσο, η σχέση ανάμεσα στο «είναι» και το «φαίνεσθαι» έχει πλέον σχεδόν καταρρεύσει.
«Πιστεύω πως η διάκριση έχει γίνει σχεδόν ανύπαρκτη σήμερα. Ας πάρουμε τη Χριστίνα, για παράδειγμα. Είναι μία καθημερινή twenty-something πωλήτρια σε κατάστημα ρούχων. Το προφίλ που έχει δημιουργήσει στο Instagram δεν είναι ένα manifesting. Πιστεύει πως αυτό το τέλειο προφίλ που έχει δημιουργήσει με επιμονή, κόπο και χρόνο είναι η ζωή της. Η πραγματικότητα και η ταυτότητα σήμερα είναι πράγματα ρευστά. Τα δημιουργείς, τα αλλάζεις και τα διαγράφεις κατά βούληση. Εξάλλου, αυτή είναι η σκέψη πίσω από τον τίτλο «Block Delete»: η δυνατότητα να μπλοκάρεις και να σβήσεις κάποιον (ακόμα και τον ίδιο σου τον εαυτό) με ένα κλικ».
Το σχόλιο αυτό αγγίζει ένα από τα πιο επίκαιρα ζητήματα της εποχής: πόσο «πραγματικοί» είμαστε τελικά στον ψηφιακό χώρο και τι σημαίνει αυτό για την ίδια μας την ταυτότητα.
Η εμμονή ως κινητήριος δύναμη
Οι χαρακτήρες του βιβλίου δεν καθορίζονται απλώς από τις πράξεις τους, αλλά από τις εμμονές τους. Η ανάγκη για αναγνώριση μετατρέπεται σταδιακά σε κάτι πιο σκοτεινό:
«Η ανάγκη για αναγνώριση είναι ανθρώπινη. Είναι κάτι που νιώθουμε όλοι ανεξαιρέτως. Αυτό που με ενδιέφερε κυρίως ήταν η λεπτή γραμμή πέρα από την οποία η φυσιολογική επιθυμία να αναγνωριστείς μετατρέπεται σε εμμονή και η εμμονή με τη σειρά της μεταμορφώνεται σε κάτι καταστροφικό. Κανείς δεν ξεκινάει ως ‘κακός’. Απλά ορισμένοι δεν κατάφεραν να πατήσουν εγκαίρως το φρένο».
Η προσέγγιση αυτή απομακρύνεται από τα στερεότυπα του «κακού» και φωτίζει πιο σύνθετες, ανθρώπινες διαδρομές.
Ένα παιχνίδι γάτας-ποντικιού χωρίς βεβαιότητες
Η σχέση ανάμεσα στη Χριστίνα και τον αστυνόμο Μιχαηλίδη εξελίσσεται σε ένα παιχνίδι αλληλεξάρτησης και εμμονής, που αποτυπώνεται και στη δομή του βιβλίου:
«Το βιβλίο χωρίζεται σε έξι μέρη, τρία για τον κάθε πρωταγωνιστή. Κάποια από αυτά τα μέρη εξελίσσονται παράλληλα, άλλα όχι, οπότε ο χρόνος μπλέκεται. Ήθελα ο αναγνώστης μέσα από την αφήγηση να βιώσει αυτή τη σύγχυση που επικρατεί στο μυαλό και τη ζωή των χαρακτήρων. Η αφήγηση από τα κομμάτια του ενός πρωταγωνιστή συμπληρώνει αυτά του άλλου ή δημιουργεί ερωτήματα, αφού όλοι οι χαρακτήρες είναι αναξιόπιστοι: ο αναγνώστης δεν θέλω και ούτε πρέπει να πιστέψει κανέναν τους».
Η επιλογή αυτή ενισχύει την αίσθηση αβεβαιότητας και εμπλέκει ενεργά τον αναγνώστη στην αποκωδικοποίηση της ιστορίας.
Επιρροές από την Ασία και αφηγηματική ελευθερία
Ο συγγραφέας δεν κρύβει την επιρροή του από κορεατικές και ιαπωνικές παραγωγές, που φαίνεται να του προσφέρουν μια διαφορετική οπτική:
«Ό,τι μου προσέφερε η σκανδιναβική λογοτεχνική παράδοση στα πρώτα μου συγγραφικά βήματα, τώρα μου προσφέρει η ασιατική μυθοπλασία. Πρώτα απ’ όλα μια αμείλικτη τιμιότητα απέναντι στους χαρακτήρες της. Δεν τους λυπάται, αλλά ταυτόχρονα δεν τους στερεί την ανθρωπιά τους. Έπειτα, τολμούν αφηγηματικές δομές που στη Δύση θεωρούνται ριψοκίνδυνες. Αναφέρομαι σε απότομες αλλαγές στον ρυθμό, σε ηθικά αδιέξοδα δίχως την κάθαρση στο τέλος και χρονικά άλματα. Αυτό είναι κάτι που με απελευθερώνει ως δημιουργό».
Η παραδοχή αυτή εξηγεί και την πιο τολμηρή δομή του βιβλίου, αλλά και τη διάθεση να ξεφύγει από τα καθιερωμένα μοτίβα.
Περισσότερο από ένα αστυνομικό μυθιστόρημα
Παρά την ένταξή του στην αστυνομική λογοτεχνία, το Block Delete δεν περιορίζεται στο έγκλημα:
«Ας ξεκινήσουμε με μια παραδοχή: κανένα βιβλίο δεν είναι ένα βιβλίο για το έγκλημα. Το ‘Block Delete’ χρησιμοποιεί τη δομή του ψυχολογικού θρίλερ για να θέσει ένα ουσιαστικό ερώτημα: ποιοι είμαστε στην πραγματικότητα, αν αφαιρέσουμε τα φίλτρα, τα likes και τους ακόλουθους; Τι απομένει πίσω από τις μάσκες που φοράμε; Και τι συμβαίνει όταν αυτές οι μάσκες πέσουν;».
Ερωτήματα που, όπως φαίνεται, ξεπερνούν τη μυθοπλασία και επιστρέφουν στον ίδιο τον αναγνώστη.
Ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της συζήτησης είναι η ίδια η αφετηρία του βιβλίου: ένα απλό Instagram story. Σε μια εποχή όπου η καθημερινότητα καταγράφεται σχεδόν μηχανικά και μετατρέπεται σε δημόσιο αφήγημα, το γεγονός ότι ένα τέτοιο στιγμιότυπο μπορεί να οδηγήσει σε μια σκοτεινή ιστορία δείχνει πόσο λεπτές είναι οι γραμμές ανάμεσα στο «αθώο» και το επικίνδυνο.
Αυτή η μετατροπή του οικείου σε απειλητικό είναι μάλλον το πιο εύστοχο σχόλιο του βιβλίου. Γιατί τελικά, όπως υπαινίσσεται και ο ίδιος ο συγγραφέας, δεν είναι οι ακραίες ιστορίες που μας τρομάζουν περισσότερο, αλλά εκείνες που μοιάζει να μπορούν να συμβούν σε εμάς.
Ποιος είναι ο Βαγγέλης Γιαννίσης
Ο Βαγγέλης Γιαννίσης είναι συγγραφέας αστυνομικής λογοτεχνίας, σεναριογράφος και μεταφραστής. Το έργο του έχει μελετηθεί στο πρόγραμμα DETECt της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ το 2024 επιλέχθηκε να εκπροσωπήσει την Ελευσίνα με συμμετοχή στην ανθολογία ULYSSES European Odyssey. Παράλληλα, έχει αφήσει το αποτύπωμά του και στην τηλεόραση, με τη σειρά Το δίχτυ (σε δικό του σενάριο) να προβάλλεται σε δύο κύκλους από την ΕΡΤ.
Το αναλυτικό πρόγραμμα της διοργάνωσης παρουσιάζεται εδώ: https://thessalonikibookfair.g...
