Θεσσαλονίκη: Είναι τελικά η Ελλάδα διακυβερνήσιμη; Η πρόκληση της βιωσιμότητας στο πολιτικό σύστημα

Είναι το ελληνικό κράτος αποτελεσματικό και δίκαιο; Έχουν οι Έλληνες και Ελληνίδες εμπιστοσύνη στους θεσμούς; Τι σημαίνει βιώσιμη διακυβέρνηση και πώς επιτυγχάνεται; Ποια είναι τα δομικά προβλήματα της χώρας στο διεθνές σύστημα;

Όλα αυτά βρέθηκαν στο επίκεντρο της εκδήλωσης με τίτλο «Διάλογος για μία βιώσιμη διακυβέρνηση: Κοινωνία , Οικονομία, Πολιτική», που διοργάνωσε η Demotrust, ένα think tank που ιδρύθηκε από τη νέα γενιά και στοχεύει στην ανάδειξη θεμάτων δημοκρατίας και διαφάνειας, με την υποστήριξη του Friedrich Evert Stifung, την Τετάρτη 25 Φεβρουαρίου 2026, στο κέντρο της Θεσσαλονίκης.

Τον Δήμο Θεσσαλονίκης εκπροσώπησε ο αντιδήμαρχος Προστασίας Δημόσιων Χώρων και Δημοτικής Αστυνομίας Γιώργος Δημαρέλος, τονίζοντας ότι «η εμπιστοσύνη δεν επιβάλλεται, οικοδομείται καθημερινά μέσα από μικρές, απτές πράξεις συνέπειας. Η κοινωνία ζητά αποτελεσματικότητα αλλά όχι σε βάρος της δημοκρατίας».

Όπως ανέφερε, «η τοπική αυτοδιοίκηση βρίσκεται στο σημείο όπου η διακυβέρνηση συναντά την καθημερινότητα και η εμπιστοσύνη κρίνεται από το αν η πόλη λειτουργεί με σεβασμό προς όλους. Αν θέλουμε μια κοινωνία πιο ώριμη, μια οικονομία πιο δίκαιη, ο διάλογος δεν είναι πολυτέλεια αλλά προϋπόθεση».

Εκ μέρους του ιδρύματος Friedrich Evert Stifung, η project manager Μόνικα Μπέργκ υπογράμμισε ότι η συγκεκριμένη εκδήλωση επιχειρεί να συνεισφέρει στη διασύνδεση της κοινωνίας με την ακαδημαϊκή κοινότητα, θέτοντας θεσμικά ερωτήματα απέναντι στις αρχές και τις κυβερνήσεις.

Ο διευθύνων σύμβουλος της Demotrust Φώτης Κυζάκης τόνισε ότι ο οργανισμός ασχολείται από το 2024 με τα μεγάλα θέματα της νέας γενιάς. Αναφορικά με το κομβικό ερώτημα ο κ. Κυζάκης τόνισε πως «Η Ελλάδα δεν είναι διακυβερνήσιμη, όχι επειδή δεν έχει συνταγματική κυβέρνηση, αλλά επειδή δεν υπάρχουν οι συνθήκες και οι προοπτικές για να σταθούν απέναντι στα μεγάλα θέματα που απασχολούν την κοινωνία« Όπως σημείωσε, για την Demotrust η βιώσιμη διακυβέρνηση εδράζεται σε τρεις πυλώνες: χρονική ανθεκτικότητα, κοινωνική νομιμοποίηση και οικονομική ανάπτυξη. «Η βιώσιμη διακυβέρνηση δεν είναι σύνθημα, είναι εθνική ανάγκη και ευθύνη όλων μας να τη διαμορφώσουμε», κατέληξε.

Οικονομία, δημογραφικό και παραγωγικό μοντέλο

Ένα αβέβαιο διεθνές, ευρωπαϊκό και εθνικό τοπίο περιέγραψε ο Τάσος Γιαννίτσης, ομότιμος καθηγητής στο ΕΚΠΑ και πρώην υπουργός Όπως τόνισε ότι το πιο σημαντικό σημείο είναι ο όρος διακυβέρνηση, που αποτελεί μια ευρύτερη έννοια. «Δεν σημαινει κυβέρνηση, κυβερνητική πολιτική, αλλά συνιστά τον τρόποπου λειτουργεί ένα πολιτικό σύστημα, τους θεσμούς, τους φορείς, τους πυλώνες που επηρεάζουν τις πολιτικές εξελίξεις σε μια χώρα. Το δημογραφικό, όπως ανέφερε, ανάγεται σε κρίσιμο παράγοντα για το μέλλον της χώρας «Αν θελήσει κανείς να δει πού βρίσκεται η χώρα το 2026 σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, πρέπει να δούμε τις συγκρίσεις, ξεφεύγοντας από κυβερνήσεις», υπογράμμισε.

Ο Λόης Λαμπριανίδης, εκτελεστικός διευθυντής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και πρώην γενικός γραμματέας Ιδιωτικών Επενδύσεων στο Υπουργείο Οικονομίας και Ανάπτυξης, ανέφερε ότι «ζούμε σε περίοδο πολλαπλών αβεβαιοτήτων που διαμορφώνουν το διεθνές σύστημα» τονίζοντας πως η έννοια της Δύσης επαναπροσδιορίζεται και οι ΗΠΑ εμφανίζονται ως παράγοντας αστάθειας, ενώ κυριαρχούν οικονομικές ελίτ και τεχνολογικοί κολοσσοί.

Για την Ελλάδα, επεσήμανε ότι το δημογραφικό, το brain drain και η χαμηλή παραγωγικότητα εργασίας σε σχέση με την ΕΕ αποτελούν δομικά προβλήματα στο διεθνές πεδίο. «Έχουμε πια ολιγοπωλιακές δομές σχεδόν σε όλους τους κλάδους. Οι νέοι φεύγουν μετανάστες, τόσο προς τα αστικά κέντρα όσο και προς το εξωτερικό», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Γρηγόρης Ζαρωτιάδης: Αποκέντρωση, αποσυγκέντρωση, αποσυγκεντροποίηση

Το ερώτημα της ουσίας της διακυβερνησιμότητας: «Μας ενδιαφέρει το πώς, όχι μόνο το τι», έθεσε ο Γρηγόρης Ζαρωτιάδης, καθηγητής στο τμήμα Οικονομικών Επιστημών του ΑΠΘ. Ανέφερε μάλιστα μια σειρά από στατιστικούς δείκτες οι οποίοι αναδεικνύουν ότι σε συγκριτικούς όρους ως προς τον μέσο όρο της ΕΕ, η Ελλάδα έχει υποχωρήσει σημαντικά. «Το παραγωγικό μοντέλο δεν έχει αλλάξει, συνεχίζουμε να είμαστε μονοκαλλιεργητές, η περιφερειακή ανάπτυξη είναι ανέκδοτο», ανέφερε χαρακτηριστικά, θέτοντας και το ερώτημα: «Είναι υπερβολή να χαρακτηρίσουμε τη χώρα ως “η Κολομβία της Μεσογείου;”».

Ως απάντηση στη συζήτηση περί καλύτερης διακυβερνησιμότητας ο καθηγητής έθεσε έθεσε τρεις άξονες:

•  Αποκέντρωση, δηλαδή ουσιαστική περιφερειακή ανάπτυξη.
• Αποσυγκέντρωση, δηλαδή καταπολέμηση της υπερσυγκέντρωσης πλούτου.
• Αποσυγκεντροποίηση, δηλαδή αντιμετώπιση των καρτέλ και των νέων ολιγοπωλίων σε τράπεζες, ενέργεια, τηλεπικοινωνίες, νέα τεχνολογία, κατασκευές, υγεία και παιδεία.

Πολιτική συναίνεση, διαφθορά και κοινωνικό συμβόλαιο

Η συζήτηση μετατοπίστηκε στον πυρήνα της δημοκρατικής λειτουργίας: την πολιτική συναίνεση, τη θεσμική νομιμοποίηση, τη διαφθορά και το κοινωνικό συμβόλαιο. Ο Γιωργος Ανδρέου, αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ έθεσε το ζήτημα της συμμετοχής και της στήριξης των πολιτών προς το πολιτικό σύστημα. Όπως ανέφερε, «οι πολίτες τείνουν να στηρίζουν και να συμμετέχουν σε ένα πολιτικό σύστημα που τους δίνει φωνή. Πώς θα πλάσουμε λοιπόν δημοκρατικούς πολίτες;». Η υπεράσπιση και υποστήριξη της δημοκρατίας, σημείωσε, συνδέεται στενά με τη διακυβερνησιμότητα: με την αποδοχή του συστήματος, την υποστήριξη από τους πολίτες και τη νομιμοποίησή του. «Η πρόκληση για τα σύγχρονα πολιτικά συστήματα είναι να ενθαρρύνουν την κινητοποίηση των πολιτών και να εξασφαλίσουν τη διαφάνεια και τον έλεγχο», υπογράμμισε, αναδεικνύοντας τη συμμετοχή ως προϋπόθεση βιώσιμης διακυβέρνησης.

Στη σχέση κρίσης και θεσμικής αντοχή στάθηκε η Βέρα Τίκα, επιστημονική συνεργάτις του Κέντρου Πολιτικών Ερευνών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Όπως ανέφερε, «το ζήτημα της διακυβερνησιμότητας σε περιόδους κρίσης αφορά τον πυρήνα ενός κράτους. Η διακυβερνησιμότητα είναι ακριβώς το πρακτικό μέτρο της δημοκρατίας: πώς λειτουργεί, για ποιους λειτουργεί, με ποιο κόστος και με ποια ποιότητα;». Η δυσπιστία στην Ελλάδα, τόνισε, δεν αποτελεί μεμονωμένο επεισόδιο αλλά «μια μακρά ιστορική διαδρομή». Η ελληνική ιδιαιτερότητα, εξήγησε, έγκειται στο ότι η κρίση εμπιστοσύνης εκδηλώνεται σε μια κοινωνία ιστορικά πολιτικοποιημένη και με ισχυρή συλλογική μνήμη, όπου οι προσδοκίες συχνά διαψεύδονται.

Σε εισήγηση για τη διαφθορά προχώρησε η Μαρία Στυλιανίδου δικηγόρος και τακτικό μέλος της Επιτροπής Εποπτείας της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης. Όπως εξήγησε, το γεγονός ότι η διαφθορά καταγράφεται ή αποτυπώνεται σε δείκτες «δεν σημαίνει πως η διαφθορά μετριέται» με απόλυτη ακρίβεια. Σημείωσε ότι η Ελλάδα φαίνεται να βελτιώνεται στους σχετικούς δείκτες από το 2012 και μετά, λόγω της ίδρυσης ελεγκτικών αρχών διαφάνειας. Η διαφθορά, τόνισε, αποτελεί «έναν όρο «ομπρέλα» για ένα πολυδιάστατο φαινόμενο με ποικίλες εκφάνσεις». «Η διαφθορά δεν γνωρίζει ούτε σύνορα ούτε ιδιότητες», ανέφερε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι η πολιτική διαφθορά είναι εκείνη που πιο δύσκολα αποκαλύπτεται, καθώς συχνά «υπάρχουν τοίχοι» που εμποδίζουν τη διερεύνησή της.