Στον κόσμο του βιβλίου, όπου οι θεσμοί συχνά συνυπάρχουν με μια υπόγεια ανταγωνιστικότητα, βρίσκουμε και στιγμές που λειτουργούν ως αντίβαρο με συνεργασίες που δεν ακυρώνουν, αλλά ενισχύουν. Η φετινή παρουσία του 5ου Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων στην 22η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης δεν είναι απλώς μια συμμετοχή, αλλά αποτελεί σαφώς μια δήλωση εκατέρωθεν εξωστρέφειας. Με αφορμή την εκδήλωση «Εντοπιότητα, κοσμοπολιτισμός και λογοτεχνική ταυτότητα», που διοργανώνει το φεστιβάλ, ο διευθυντής του, Μανώλης Πιμπλής, μιλά στη «ΜτΚ» για το στοίχημα της συνύπαρξης, τη σημασία της μνήμης και τη θέση του βιβλίου σήμερα.
Είναι η πρώτη φορά που το Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων συμμετέχει στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης. «Η ΔΕΒΘ είναι η επίσημη κρατική έκθεση βιβλίου, ο θεσμός που πρέπει όλοι να σεβόμαστε και ταυτόχρονα να υποστηρίζουμε», σημειώνει, τονίζοντας πως «η φετινή συμμετοχή είναι μια φυσιολογική αλλά και επιβεβλημένη εξέλιξη στη διαδικασία συνεχούς ανάπτυξης των δραστηριοτήτων του Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων».
Η έξαρση των πολέμων και της συγκρουσιακής ρητορικής
Η παρουσία αυτή δεν προέκυψε τυχαία. Όπως εξηγεί, «αφού πρώτα πάτησε γερά στα πόδια του, το φεστιβάλ ξεκίνησε μια πορεία μεγαλύτερης εξωστρέφειας», ενώ οι συνεργασίες με διεθνείς φορείς και η περσινή επαφή με τον οργανισμό της Έκθεσης άνοιξαν τον δρόμο. Σε προσωπικό επίπεδο, η σχέση του με τον θεσμό παραμένει ισχυρή, αφού στο παρελθόν διετέλεσε καλλιτεχνικός διευθυντής της διοργάνωσης: «η παλαιότερη σύνδεσή μου με τη ΔΕΒΘ αποτέλεσε μια κομβική εμπειρία και δημιούργησε μέσα μου μια σχέση ζωής», τονίζει.
Η εκδήλωση που συντόνισε, με τη συμμετοχή των συγγραφέων Γιάννας Μπούκοβα, Θεόδωρου Γρηγοριάδη, Δανάης Σιώζιου και Μιχάλη Αλμπάτη, εντάσσεται στην κεντρική θεματική «Κόσμοι σε σύγκρουση» του φεστιβάλ Χανίων. «Η θεματική αυτή αντανακλά πραγματικότητες της εποχής μας», εξηγεί. «Υπάρχει έξαρση πολεμικών συρράξεων… έξαρση της συγκρουσιακής ρητορικής… και στο κοινωνικό πεδίο μια αναδυόμενη ακροδεξιά που αμφισβητεί κατακτήσεις». Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, «το ζήτημα του κοσμοπολιτισμού τίθεται και αυτό υπό αμφισβήτηση», ενώ η λογοτεχνία καταγράφει αυτές τις εντάσεις, όπως υπογραμμίζει.
Αν όμως οι συγκρούσεις καθορίζουν το παρόν, η μνήμη και ο τόπος παραμένουν η πρώτη ύλη της γραφής. «Οι τόποι καταγωγής είναι τόποι μνήμης και η μνήμη παίζει οπωσδήποτε σπουδαίο ρόλο στην ολοκλήρωση της συγγραφικής προσωπικότητας», σημειώνει. Και συνεχίζει: «Το άνοιγμα στο βλέμμα και η ζύμωση των εμπειριών μπορούν να καταστήσουν παγκόσμιο κάτι που είναι τοπικό». Δεν είναι τυχαία, άλλωστε, η επιλογή των συγγραφέων: διαφορετικές αφετηρίες, κοινή αγωνία για το πώς ο τόπος μετασχηματίζεται σε αφήγηση.
Το Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων, ένα στοίχημα
Το ίδιο το Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων, που φέτος συμπληρώνει πέντε χρόνια, υπήρξε ένα στοίχημα. «Παρόλο που είχα από την αρχή ένα καλό προαίσθημα, επρόκειτο για ένα ανοιχτό στοίχημα με πολλαπλές μεταβλητές», παραδέχεται. Η επιτυχία του, ωστόσο, ανέδειξε κάτι ευρύτερο: «οι τοπικές κοινωνίες έχουν απόλυτη ανάγκη δημιουργικών δράσεων», ενώ «οι δημόσιες πολιτικές με σχεδιασμό είναι οι μόνες που μπορούν να πραγματοποιήσουν τομές». Σε μια χώρα όπου «ο σύγχρονος πολιτισμός είναι δυστυχώς ο τελευταίος τροχός της αμάξης», τέτοιες πρωτοβουλίες αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, συμπληρώνει ο Μανώλης Πιμπλής.
Γνωστός δημοσιογράφος, άλλοτε πολιτιστικός συντάκτης πάντα με προσανατολισμό το βιβλίο, κριτικός βιβλίου, επικεφαλής στο παρελθόν δημοφιλούς εντύπου για το βιβλίο στο πλαίσιο αθηναϊκής εφημερίδας, αλλά και μεταφραστής, διατηρεί τα τελευταία χρόνια στο κανάλι της Βουλής την εκπομπή «Βιβλιοβούλιο», ενώ έχει μια ποικιλότροπη σχέση με τον εκδοτικό χώρο, αφού στο βιογραφικό του υπάρχουν και συγγραφικές απόπειρες. Έτσι, μέσα από αυτή την πλούσια εμπειρία ασκεί την κριτική του για τη συρρικνωμένη τηλεοπτική παρουσία του βιβλίου στην ελληνική τηλεόραση: «Αυτό είναι μία ακόμη ένδειξη έλλειψης εμπεδωμένης αντίληψης για την υψηλή πολιτισμική και παιδευτική αξία του βιβλίου. Δείχνει μια γενικότερη πενία που δεν προμηνύει τίποτα καλό για τη χώρα».
Και η ίδια η Έκθεση Θεσσαλονίκης; Ο Πιμπλής, που, όπως προαναφέρθηκε, διετέλεσε καλλιτεχνικός διευθυντής της για αρκετά χρόνια, την παρακολουθεί με ενδιαφέρον: «Η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης πέρασε ξανά σε φάση ζωτικότητας μετά από μια περίοδο κάμψης, αυτό είναι βέβαιο», επισημαίνει, προσθέτοντας πως «ορισμένες κινήσεις περαιτέρω ανάπτυξής της στο μέλλον είναι απαραίτητες».
Σε μια εποχή που οι «κόσμοι σε σύγκρουση» μοιάζουν να κυριαρχούν, ίσως το πιο ενδιαφέρον δεν είναι οι αντιπαλότητες, αλλά οι γέφυρες. Και η παρουσία ενός φεστιβάλ μέσα σε μια έκθεση, όχι ως ανταγωνιστή, αλλά ως συνομιλητή, δείχνει ότι το βιβλίο εξακολουθεί να βρίσκει τρόπους να ενώνει εκεί όπου όλα μοιάζουν να χωρίζουν.
Δημοσιεύτηκε στη "ΜτΚ" της 10/5/2026
