Τέμπη: Αυλαία για τη δίκη της δεκαετίας

Με 36 κατηγορούμενους, 56 οικογένειες θυμάτων προς υποστήριξη της κατηγορίας, σχεδόν 300 συνηγόρους και από τις δύο πλευρές και 70.000 σελίδες δικογραφίας, αρχίζει αύριο η δίκη για μία από τις μεγαλύτερες τραγωδίες που συντάραξαν τη σύγχρονη Ελλάδα.

Τρία χρόνια μετά το σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη, όπου σκοτώθηκαν 57 άνθρωποι, οι συγγενείς τους περιμένουν τη δικαίωση, απαιτώντας την απόδοση ευθυνών για κάθε πράξη ή παράλειψη που είχε ως αποτέλεσμα να κινούνται δύο τρένα στην ίδια γραμμή επί 12 λεπτά, χωρίς κανείς να το αντιληφθεί, καθώς επίσης σε όσους αποφάσισαν και εκτέλεσαν τη διαμόρφωση του χώρου μετά το δυστύχημα, με αποτέλεσμα να διασκορπιστούν τα μέλη των θυμάτων και πιθανώς να χαθούν πολύτιμα στοιχεία.

Η υπόθεση έχει κατακερματιστεί σε πολλές επιμέρους δικογραφίες, κάτι που κατά τους συγγενείς αποσυνδέει τις πράξεις και θολώνει τη μεγάλη εικόνα, αλλά δεν αποκλείεται από αυτές τις δίκες-δορυφόρους να προκύψουν νέα στοιχεία που θα αποδειχθούν χρήσιμα στην κύρια δίκη. Λόγω του μεγάλου αριθμού των κατηγορουμένων και των μαρτύρων, αλλά και της πολυπλοκότητας, εκτιμάται ότι η δίκη σε πρώτο βαθμό ενδέχεται να διαρκέσει έως και πάνω από δύο χρόνια, ενώ μέχρι να τελεσιδικήσει δεν αποκλείεται να συμπληρωθεί δεκαετία (όπως είχε συμβεί με τις πολύκροτες υποθέσεις για τη Χρυσή Αυγή και το Μάτι). Καθώς δε η υπόθεση αυτή έχει αφήσει ανεξίτηλο σημάδι στην ελληνική κοινωνία, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα αποτελέσει τη «δίκη της δεκαετίας».

Η κύρια δίκη

Αύριο, έξω από την ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα του πρώην ΤΕΙ Λάρισας αναμένεται να πραγματοποιηθούν συγκεντρώσεις από το εργατικό κέντρο Λάρισας και φοιτητικούς συλλόγους, προς υποστήριξη των οικογενειών των θυμάτων. Ευρύ κάλεσμα στήριξης προς όλους τους πολίτες απηύθυνε ο σύλλογος των οικογενειών, ενώ και οι ομάδες της κίνησης Τ57 σχεδιάζουν οργανωμένη μετάβαση στη Λάρισα με πούλμαν. Οι δικάσιμοι του Μαρτίου και του Απριλίου αναμένεται να αναλωθούν σε διαδικαστικά θέματα (παραστάσεις δικηγόρων, ενστάσεις επί της διαδικασίας). Η δίκη θα μπει στην ουσία της υπόθεσης πιθανώς από τον Μάιο, καθώς οι δικάσιμοι έχουν οριστεί μόνο για τις Δεύτερες και τις Τρίτες κάθε εβδομάδας και μεσολαβούν οι αργίες του Πάσχα.

Το τριμελές εφετείο Λάρισας θα εξετάσει τα λάθη που έγιναν τη μοιραία βραδιά, αλλά και το αν η ύπαρξη συστημάτων ασφαλείας θα μπορούσε να είχε αποτρέψει το δυστύχημα. Στο κατηγορητήριο αναφέρεται ως αιτία θανάτου η μετωπική σύγκρουση και όχι η φωτιά (παρότι σχεδόν οι μισοί από τους 57 ήταν ζωντανοί μετά τη σύγκρουση) επομένως το δικαστήριο δύσκολα θα υπεισέλθει σε λεπτομέρειες για την πυρόσφαιρα και το τι την προκάλεσε.

Στο εδώλιο του κατηγορούμενο θα καθίσουν 36 άτομα. Μεταξύ αυτών ο 60χρονος σταθμάρχης Λάρισας, ο οποίος είχε βάρδια το βράδυ της 28ης Φεβρουαρίου 2023, οι δύο σταθμάρχες, που αποχώρησαν νωρίτερα από τη βάρδια τους καθώς και ο προϊστάμενος του Τμήματος Επιθεώρησης Λάρισας ΟΣΕ. Για την απουσία των συστημάτων ασφαλείας (σύμβαση 717) θα κληθούν να λογοδοτήσουν 11 στελέχη και προϊστάμενοι τμημάτων του ΟΣΕ και 16 στελέχη της ΕΡΓΟΣΕ, ανάμεσά τους πρώην πρόεδροι και διευθύνοντες σύμβουλοι της εταιρείας. Μεταξύ των κατηγορουμένων είναι επίσης ο τότε διευθύνων σύμβουλος και ο τεχνικός διευθυντής της Hellenic Train Α.Ε., ο γενικός διευθυντής Μεταφορών του υπουργείου Υποδομών, η προϊσταμένη της Διεύθυνσης Σιδηροδρομικών Μεταφορών του υπουργείου και η πρώην πρόεδρος της Ρυθμιστικής Αρχής Σιδηροδρόμων, για παραλείψεις σχετικά με την αδειοδότηση και την εποπτεία της λειτουργίας του σιδηροδρομικού δικτύου της χώρας.

Οι περισσότεροι κατηγορούνται για το κακούργημα της διατάραξης συγκοινωνιών (291ΠΚ), που επισύρει ποινή ακόμη και ισόβιας κάθειρξης. Κάποιοι αντιμετωπίζουν κατηγορίες όπως η ανθρωποκτονία από αμέλεια κατά συρροή, η βαριά σωματική βλάβη από αμέλεια, από υπόχρεο κατά συρροή και η απλή σωματική βλάβη από αμέλεια, από υπόχρεο κατά συρροή, που όμως θεωρούνται πλημμελήματα. Τα στελέχη της Hellenic Train βαρύνονται μόνο με κατηγορίες πλημμεληματικού χαρακτήρα.

Τέλος, μία κατηγορουμένη, μέλος της Τριμελούς Επιτροπής Μετατάξεων του ΟΣΕ, αντιμετωπίζει το πλημμέλημα της παράβασης καθήκοντος.

Οι επόμενες δίκες

Οι συγγενείς προσδοκούν ότι από τα στοιχεία που θα προκύψουν στην κύρια δίκη θα σχηματιστεί μία νέα δικογραφία για μία επόμενη δίκη, που πιθανώς να εξετάσει το ζήτημα της πυρόσφαιρας.

Παράλληλα με την ποινική διαδικασία, έχουν κατατεθεί και αγωγές αστικών αξιώσεων. Από αυτές ξεχωρίζει η αγωγή που κατατέθηκε από την πλευρά της οικογένειας Τηλκερίδη κατά των εταιρειών Bayern και Siemens, που προμήθευσαν τα έλαια σιλικόνης των μετασχηματιστών των τρένων, καθώς σε αυτά απέδιδε την ανάφλεξη της πυρόσφαιρας η διάταξη του εφέτη ανακριτή Σωτήρη Μπακαϊμη. Αφού κατατέθηκαν τα σχετικά υπομνήματα, στα μέσα Απριλίου κλείνει ο φάκελος της υπόθεσης, η οποία στη συνέχεια θα χρεωθεί σε δικαστή. Οι συνήγοροι της οικογένειας εκτιμούν ότι μέχρι τον Ιούνιο θα οριστεί δικάσιμος και μέχρι τον Φεβρουάριο του 2027 μπορεί να έχει εκδοθεί η πρωτόδικη απόφαση.

Επίσης σε εκκρεμότητα βρίσκονται δεκάδες μηνύσεις από πλευράς συγγενών κατά των δικαστικών λειτουργών που χειρίστηκαν μέχρι σήμερα την υπόθεση, κατά δικαστικών πραγματογνωμώνων για πράξεις και παραλείψεις τους κ.ά.

Οι δικογραφίες για τα συστήματα ασφαλείας

Οι λόγοι για τους οποίους δεν είχαν εγκατασταθεί εγκαίρως τα συστήματα ασφαλείας που προέβλεπε η σύμβαση 717 (που είχε υπογραφεί το 2014 με ορίζοντα υλοποίησης το 2016) και το ποιοι ευθύνονται για αυτό διερευνώνται από τρεις διαφορετικές διαδικασίες της δικαιοσύνης: Της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας και του δικαστικού συμβουλίου του Αρείου Πάγου.

01. Η έρευνα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας. Το 2023 απαγγέλθηκαν κατηγορίες σε 23 μη πολιτικά πρόσωπα (μέλη του ΔΣ και στελέχη της ΕΡΓΟΣΕ, που είναι κατηγορούμενοι και στην κύρια δίκη) αναφορικά με πράξεις και παραλείψεις τους. Στην ίδια υπόθεση ενσωματώθηκε και δεύτερη δικογραφία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας εις βάρος 16 προσώπων, η οποία αφορά τη χορήγηση αποζημίωσης περίπου 3 εκατ. ευρώ προς την κοινοπραξία που είχε αναλάβει το έργο. Πιθανόν εντός του Απριλίου αναμένεται η αξιολόγηση του υλικού και η απόφαση για την παραπομπή ή μη των κατηγορουμένων σε δίκη. Η δικογραφία αφορά οικονομικά εγκλήματα, καθώς τα έργα της σύμβασης 717 χρηματοδοτούνταν από κοινοτικά κονδύλια. Κατά περίπτωση οι κατηγορούμενοι αντιμετωπίζουν τα αδικήματα της ηθικής αυτουργίας σε απάτη σχετική με τις επιχορηγήσεις και της ηθικής αυτουργίας σε ψευδή βεβαίωση με σκοπό τον προσπορισμό αθέμιτου οφέλους σε άλλον.

02. Η δίκη των ελεγκτών. Δύο επιθεωρητές-ελεγκτές της Ενιαίας Αρχής Διαφάνειας βαρύνονται με τις κατηγορίες της παράβασης καθήκοντος γιατί σε έλεγχο που διενήργησαν το 2021 δεν εντόπισαν καμία ευθύνη για τις καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση της σύμβασης 717, με αποτέλεσμα η υπόθεση να αρχειοθετηθεί για την ελληνική δικαιοσύνη, πριν ανασυρθεί και πάλι από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Η δίκη έχει αρχίσει από τον περασμένο Νοέμβριο στο Τριμελές Πλημμελειοδικείο Αθήνας και η επόμενη δικάσιμος είναι στις 24 Απριλίου 2026. Οι συγγενείς των θυμάτων του σιδηροδρομικού δυστυχήματος έχουν δηλώσει παράσταση υποστήριξη της κατηγορίας, ενώ το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους έχει αναλάβει την υπεράσπιση ενός εκ των κατηγορουμένων.

03. Η περίπτωση Καραμανλή. Η έρευνα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας «σκόνταψε» και στις ευθύνες πολιτικών προσώπων και παρέπεμψε το θέμα τη Βουλή, η οποία με τη σειρά της παρέπεμψε το θέμα στο δικαστικό συμβούλιο του Αρείου Πάγου. Η διαδικασία της ανάκρισης άρχισε από τον περασμένο Σεπτέμβριο, για να διερευνηθούν οι ευθύνες του πρώην υπουργού Υποδομών και Μεταφορών Κώστα Καραμανλή. Οι συγγενείς των θυμάτων έχουν δηλώσει παράσταση προς υποστήριξης της κατηγορίας. Επί του παρόντος η υπόθεση βρίσκεται στο στάδιο της λήψης μαρτυρικών καταθέσεων και στη συνέχεια η δικογραφία θα διαβιβαστεί στο δικαστικό συμβούλιο του Αρείου Πάγου για την έκδοση βουλεύματος, από το οποίο θα εξαρτηθεί η περαιτέρω ποινική μεταχείριση των ελεγχόμενων προσώπων. Είτε η υπόθεση θα τεθεί στο αρχείο, είτε θα επιστρέψει στη Βουλή η οποία θα αποφασίσει για την συγκρότηση Ειδικού Δικαστηρίου. Στην ίδια υπόθεση αναμένεται να εξεταστούν και οι πιθανές ευθύνες των τότε γενικών γραμματέων του υπουργείου.

Οι υποθέσεις που σχετίζονται με την αλλοίωση του χώρου

Αμέσως μετά το δυστύχημα έγιναν εκτεταμένες παρεμβάσεις στον χώρο, με μεταφορά δεκάδων τόνων χώματος που όμως περιείχαν μέλη και βιολογικό υλικό των θυμάτων, ενώ στον χώρο έπεσε χαλίκι και τσιμέντο για να σταθεροποιηθεί. Πολλοί συγγενείς υποστηρίζουν ότι με το άρον άρον μπάζωμα του χώρου χάθηκαν στοιχεία, κυρίως ουσίες που είχαν ποτίσει το χώμα και θα μπορούσαν να δώσουν απαντήσεις στο τι προκάλεσε την πυρόσφαιρα. Για όσους δεν ενστερνίζονται τη θεωρία του παράνομου φορτίου, αρκεί και μόνο το γεγονός ότι τα μέλη των αγαπημένων τους πετάχτηκαν σαν να ήταν σκουπίδια, για να «καθαρίσει» ο χώρος του δυστυχήματος για επικοινωνιακούς λόγους. Είναι χαρακτηριστικό ότι μετά από μήνες βρέθηκε βιολογικό υλικό από έξι διαφορετικά θύματα από τρία διαφορετικά σημεία του τρένου, σε δύο διαφορετικά σημεία της Λάρισας, στο Κουλούρι και στο οικόπεδο των αδελφών Πανδρεμμένου, ενώ βιολογικό υλικό από ένα θύμα, την Εριέττα Μόλχο δεν βρέθηκε ποτέ μέχρι και σήμερα.

01. Η υπόθεση Τριαντοπούλου. Στην υπόθεση αλλοίωσης του τόπου του δυστυχήματος κατηγορήθηκαν επτά μη πολιτικά πρόσωπα (μεταξύ των οποίων και ο πρώην περιφερειάρχης Θεσσαλίας, Κώστας Αγοραστός) που συμμετείχαν σε συσκέψεις και έλαβαν αποφάσεις για τις ενέργειες των πρώτων ωρών. Σε κάποιες αυτές τις συσκέψεις συμμετείχε και ο τότε υφυπουργός Χρήστος Τριαντοπούλος. Μετά τις συνοπτικές διαδικασίες της Βουλής, η δικογραφία Τριαντοπούλου πέρασε στο δικαστικό συμβούλιο. Με την υπόθεση συσχετίστηκε και η δικογραφία των επτά μη πολιτικών προσώπων, που θα κριθούν από το ίδιο δικαιοδοτικό όργανο. Σε αυτή τη φάση ολοκληρώθηκε η ανάκριση και αναμένεται το βούλευμα για το αν οι κατηγορούμενοι θα παραπεμφθούν στο Ειδικό Δικαστήριο ή υπόθεση θα τεθεί στο αρχείο.

02. Η νέα δικογραφία. Την περασμένη εβδομάδα ο αντιεισαγγελέας Πρωτοδικών Λάρισας διέταξε συμπληρωματική προκαταρκτική έρευνα για αδικήματα κακουργηματικού χαρακτήρα, για μία ακόμη υπόθεση που σχετίζεται με όσα έγιναν τις πρώτες ώρες μετά το δυστύχημα. Συγκεκριμένα η εταιρεία που μετέφερε τα συντρίμμια της αμαξοστοιχίας στο Κουλούρι και τα χώματα σε ιδιωτικό οικόπεδο πληρώθηκε με τιμολόγιο που κόπηκε τον Μάρτιο, ενώ εκείνη την περίοδο φαίνεται να μην είχε συσταθεί καν. Επειδή το ποσό της σύμβασης υπερβαίνει τις 120.000 ευρώ, η κατηγορία θεωρείται κακουργηματικού χαρακτήρα. Καλούνται για εξηγήσεις συνολικά 17 πρόσωπα, μεταξύ των οποίων και ο κ. Αγοραστός, για τον οποίο εξετάζεται το ενδεχόμενο ηθικής αυτουργίας στην πράξη της ψευδούς βεβαίωσης και της χρήσης αυτής από κοινού, με συνολικό όφελος άλλου σε βάρος οργανισμού τοπικής αυτοδιοίκησης.

Τα βίντεο και τα ηχητικά

Μετά το δυστύχημα ο ανακριτής ζήτησε από τον ΟΣΕ όλα τα βίντεο από τους σταθμούς, μεταξύ αυτών και από τον σιδηροδρομικό σταθμό Θεσσαλονίκης. Παρότι στο δυστύχημα εμπλεκόταν η εμπορική αμαξοστοιχία, η οποία ξεκίνησε από τον εμπορευματικό σταθμό, ο ΟΣΕ απέστειλε το βιντεοληπτικό υλικό από τον επιβατικό σταθμό Θεσσαλονίκης. Στη συνέχεια, μετά από μήνες καθυστερήσεων διαπιστώθηκε ότι το βίντεο από τον εμπορευματικό σταθμό χάθηκε, καθώς επανεγγράφηκε ο δίσκος εγγραφής.

01. Τα χαμένα βίντεο. Στο εδώλιο των κατηγορουμένων του Μονομελούς Πλημμελειοδικείου Λάρισας βρίσκονται στελέχη του ΟΣΕ, καθώς και ο διευθύνων σύμβουλος της INTERSTAR που παρείχε την υπηρεσία βιντεοεπητήρησης, κατηγορούμενοι για τα αδικήματα της απείθειας και της υπεξαγωγής εγγράφων, κατηγορίες πλημελημματικού χαρακτήρα. Έχουν ήδη πραγματοποιηθεί είκοσι συνεδριάσεις. Απομένει η εξέταση άλλων πέντε μαρτύρων και στη συνέχεια των κατηγορουμένων. Κατά την εξέταση των δικαστικών πραγματογνωμόνων ως μαρτύρων προέκυψε ότι δεν παρέδωσαν το σύνολο των φωτογραφιών και βίντεο που τράβηξαν οι ίδιοι μετά κινητά τους, λίγες ώρες μετά το δυστύχημα. Το δικαστήριο ζήτησε την κατάσχεση του υλικού. Οι εικόνες και τα βίντεο ενδεχομένως να προσθέσουν κάποιες ψηφίδες στη μεγάλη εικόνα του τι συνέβη με τη διαμόρφωση του χώρου μετά το δυστύχημα, υπόθεση που εξετάζεται ξεχωριστά, σε άλλες δύο δικογραφίες.

Η δίκη θα είχε σημασία για την κύρια υπόθεση, στο βαθμό που θα αποδεικνύονταν η ύπαρξη παράνομου φορτίου και άρα η απώλεια των βίντεο θα μπορούσε να θεωρηθεί ως δόλια πράξη.

02. Τα μονταρισμένα ηχητικά. Ένα άλλο παρακλάδι της υπόθεσης, που σχετίζεται με την επικοινωνιακή διαχείριση της υπόθεσης και συγκεκριμένα τη διαρροή στα ΜΜΕ την επομένη του δυστυχήματος μονταρισμένων ηχητικών ντοκουμέντων των συνομιλιών του μοιραίου σταθμάρχη με άλλον μηχανοδηγό και όχι με τον οδηγό της επιβατικής που σκοτώθηκε στα Τέμπη. Σημειώνεται ότι τα ηχητικά αρχεία των συνομιλιών του σταθμάρχη με τους μηχανοδηγούς παρελήφθησαν επισήμως από την ΕΛ.ΑΣ. και τις δικαστικές αρχές δύο ημέρες μετά από τη μετάδοση τους από τα ΜΜΕ. Η δίκη για αυτή την υπόθεση, που έμεινε γνωστή ως «μονταζιέρα», άρχισε στα μέσα Μαρτίου στο τριμελές πλημμελειοδικείο Αθηνών και η επόμενη δικάσιμος είναι τον προσεχή Οκτώβριο, με κατηγορούμενους για το αδίκημα της παραβίασης του υπηρεσιακού απορρήτου από κοινού επτά στελέχη του ΟΣΕ και τον πρώην πρόεδρο του Οργανισμού.

*Δημοσιεύτηκε στη "ΜτΚ" στις 22 Μαρτίου 2026