Τάσος Γιαννίτσης: Το πολιτικό σύστημα πρέπει να θέλει να ξανακερδίσει την εμπιστοσύνη μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας

Για τις πολιτικές εξελίξεις, την κινητικότητα που παρατηρείται στο πολιτικό σκηνικό και την εμφάνιση νέων κομμάτων μιλά στη «ΜτΚ» ο πρώην υπουργός του ΠΑΣΟΚ, υποψήφιος Πρόεδρος της Δημοκρατίας και ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Τάσος Γιαννίτσης. «Έχουμε απελπιστικά ανάγκη από πολλές νέες εξελίξεις -ακόμα και ανατροπές- αλλά όχι από οποιεσδήποτε» σημειώνει ο πρώην υπουργός. Αναφέρεται στους στόχους του ΠΑΣΟΚ, τις επόμενες εκλογές και τις δημοσκοπήσεις.

Σχεδόν όλοι ισχυρίζονται ότι το 2026, πολιτικά, θα είναι μία χρονιά ενδιαφέρουσα, ενδεχομένως και... ανατροπών δεδομένης και της εμφάνισης νέων κομμάτων, της κ. Καρυστιανού και του κ. Τσίπρα στο πολιτικό σκηνικό. Πώς σχολιάζετε εσείς αυτές τις εξελίξεις;

Νέα πρόσωπα ή κόμματα δεν σημαίνουν αναγκαστικά ανατροπές. Αλλά και οι ανατροπές δεν είναι μόνο αρνητικές. Σε ένα κοινωνικο-πολιτικό σύστημα που αρνείται σταθερά να αναμετρηθεί με την πραγματικότητα, ανατροπές μπορεί να είναι θετικές, γιατί προλαμβάνουν ιδιαίτερα δυσάρεστες εξελίξεις. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι: Τι θα φέρουν τόσο τα νέα πρόσωπα ή κόμματα, όσο, όμως, και τα παλαιά. Για τη χώρα, ένα νέο, πολύ κρίσιμο, στοιχείο της επόμενης μετεκλογικής φάσης είναι, ότι η όποια νέα κυβέρνηση θα βρεθεί αντιμέτωπη, ταυτόχρονα, με πολλά σημαντικά εσωτερικά και διεθνή προβλήματα, σε χρόνο παράλληλο. Το ερώτημα, συνεπώς, είναι: Πώς θα πορευτούν μετά τις εκλογές νέα ή παλαιά πρόσωπα και κόμματα; Όπως πριν; Με τι νέες ιεραρχήσεις; Έχουμε απελπιστικά ανάγκη από πολλές νέες εξελίξεις -ακόμα και ανατροπές- αλλά όχι από οποιεσδήποτε.

Σας προβληματίζει μία περίοδος κινητικότητας και ρευστότητας;

Το να ακολουθήσει κάποιο διάστημα ρευστότητας είναι τμήμα της δημοκρατικής διαδικασίας. Και αυτό δεν εξαρτάται από το αν έχουμε μονοκομματικές ή πολυκομματικές κυβερνήσεις. Άλλωστε, και με μονοκομματικές κυβερνήσεις βιώνουμε ισχυρές μορφές ρευστότητας και πολλά προβληματικά φαινόμενα. Ωστόσο, μεγαλύτερα διαστήματα αβεβαιότητας, αναποτελεσματικής ή αδύναμης διακυβέρνησης παράγουν ή εντείνουν κοινωνικά προβλήματα. Με τις πιέσεις που αντιμετωπίζουμε, πρόσωπα και κόμματα έχουμε ευθύνη να δούμε χωρίς ανούσιες ωραιοποιήσεις τα αίτια προβληματικών εξελίξεων, να επεξεργαστούμε και να υλοποιήσουμε παρεμβάσεις που θα ανατρέψουν ένα προβληματικό παρελθόν -και, κυρίως, παρόν και μέλλον- και θα ωθήσουμε σε μία σταθερή και ανοδική νέα πορεία μία ταλαιπωρημένη κοινωνία. Το πολιτικό σύστημα, το ίδιο, πρέπει να θέλει να ξανακερδίσει την εμπιστοσύνη μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας, να ανακτήσει ο πολίτης αυτοπεποίθηση, να αισθανθεί ότι η έννοια του συλλογικού και του εθνικού αποτελούν μείζονα πολιτικά διακυβεύματα.

Θα είναι οι επόμενες εθνικές εκλογές οι κρισιμότερες μεταπολιτευτικά; Ο κ. Ανδρουλάκης πρόσφατα είπε ότι είναι μία ιστορική μάχη για την παράταξη που εμπέδωσε τη Δημοκρατία στην Ελλάδα.

Με τα όσα προανέφερα, βρισκόμαστε σε εξαιρετικά ευαίσθητες εσωτερικές πιέσεις και διεθνείς ανακατατάξεις. Βέβαια, ίδιες λέξεις χρησιμοποιούνται συχνά -και φθείρονται. Αλλά, ας σκεφτούμε, ότι και αν κάποια από αυτά που λέγονται, ηχούν για κάποιους ως υπερβολές, για άλλους εκφράζουν προσδοκίες, στόχους, επιδιώξεις. Επιπλέον, σε προεκλογικές φάσεις, με λεκτικές παραλλαγές, όλοι, ανεξαίρετα, παίζουν την ίδια μουσική. Πολύ πιο προβληματικό θεωρώ, το ότι σε κάθε προεκλογική φάση αναπτύσσεται ένας γενικευμένος και μεθοδευμένος επικοινωνιακός «οδοστρωτήρας», που εξοστρακίζει από το δημόσιο προβληματισμό οτιδήποτε έχει σημασία για τον μέσο πολίτη και τη χώρα και ακυρώνει την προσωπική κρίση του καθενός για κάθε σοβαρό θέμα, προσανατολίζοντάς την, έντεχνα, σε προσωπο-λαγνεία, κομματο-λαγνεία και επικοινωνιακές ατάκες με αξιοθρήνητο περιεχόμενο.

Η αντιπολίτευση είναι κατακερματισμένη. Την ίδια ώρα γίνεται συζήτηση για την ανάγκη σύγκλισης και συνεργασίας των προοδευτικών δυνάμεων ώστε να δημιουργηθεί ένας ισχυρός πόλος απέναντι στη ΝΔ. Πώς τοποθετείστε στο ζήτημα;

Διεθνής και εσωτερική εμπειρία έχουν δείξει και τα δύο: Ότι συνεργασίες μπορούν να λειτουργήσουν θετικά για την πορεία της χώρας, αλλά και το αντίστροφο. Οι συγκλίσεις μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο εφόσον, όμως, συνυπάρχουν ισχυρή προγραμματική βάση, καθαροί κανόνες πολιτικού παιχνιδιού, «τίμια» συνεργασία στο εσωτερικό και μεταξύ κομμάτων, και, πρωταρχικά, αποφασιστική βούληση να αντιμετωπιστούν πράγματι μείζονα προβλήματα, δηλαδή εξωστρέφεια και εθνική οπτική. Με άλλα λόγια, αν οι συλλογικοί στόχοι τεθούν πάνω από προσωπικές φιλοδοξίες. Συνεργασίες, από γεννησιμιού συνδεδεμένες με αμφισβητήσεις δεν είναι ζητούμενες.

Είστε μία από τις κορυφαίες φυσιογνωμίες του ΠΑΣΟΚ. Μάλιστα το κόμμα σας σάς πρότεινε για τη θέση του Προέδρου της Δημοκρατίας. Δεχτήκατε την πρόταση, αν και γνωρίζατε το αποτέλεσμα, κάτι που σημαίνει πως θέλατε να στηρίξετε την προσπάθεια της Χαριλάου Τρικούπη. Το ΠΑΣΟΚ αδικήθηκε; Ποια είναι κατά την άποψή σας τα λάθη που έγιναν τα οποία αν είχαν αποφευχθεί θα υπήρχε άλλη πορεία στο κόμμα;

Προφανώς, γι’ αυτό αποδέχθηκα. Πάντως, δεν θεωρώ ότι οι εκλογικές διαδικασίες μπορεί να «αδικούν» ή να «χαρίζονται» σε ένα κόμμα. Εκφράζουν επιλογές της κοινωνίας, που υπερβαίνουν τη διάκριση σωστό-λάθος. Αντί να θεωρεί κανείς ένα αποτέλεσμα ή μία αλυσίδα αποτελεσμάτων ως «λάθος», χρήσιμο είναι να εκτιμήσει με ψυχρή ματιά για ποιους λόγους αυτό προέκυψε, και πώς, ίσως, θα αντιστραφεί. Αυτό σημαίνει αυτογνωσία και προσπάθεια να πιάσει κανείς «το σφυγμό της κοινωνίας». Εύκολο; Διόλου.

Γιατί η προσπάθεια που γίνεται δεν αποτυπώνεται στις δημοσκοπήσεις; Είναι εφικτός ο στόχος της πρωτιάς;

Όταν είσαι δεύτερος σήμερα, λογικό είναι να θες την πρωτιά αύριο. Σε μία μάχη κανένας στρατηγός δεν πάει για τη δεύτερη θέση. Δεύτερη σημαίνει ήττα. Από την άλλη, η κοινωνία μας βίωσε πρωτόγνωρα πλήγματα στην πορεία της στον 21^ο αιώνα. Ο βαθμός εμπιστοσύνης της στο πολιτικό σύστημα -κυβέρνηση και κόμματα- και στους θεσμούς συνολικά αντανακλά μία μεγάλη απογοήτευση, που έχει οριζόντιο χαρακτήρα. Με τέτοια δεδομένα, πρωταρχική επιδίωξη του μέσου πολίτη είναι επιλογές που χαρακτηρίζονται από ασφάλεια, και όχι απλώς από ελκυστικότητα, που προεξοφλεί ισχυρά ρίσκα και σοβαρές απογοητεύσεις, όπως είδαμε πολλές φορές στο παρελθόν. Όσο για τις δημοσκοπήσεις, σκόπιμο είναι να τους δίνουμε το βάρος που πράγματι έχουν και για ποια στιγμή το έχουν.

Πληροφορίες σας θέλουν υποψήφιο στις επόμενες εκλογές. Τις επιβεβαιώνετε;

Ας αφήσουμε τον χρόνο να απαντήσει στις πληροφορίες.

Αν έπρεπε να συνοψίσετε σε μία επιλογή πολιτικής το μεγαλύτερο «χαμένο στοίχημα» της Ελλάδας από το 1953 έως σήμερα, ποιο θα ήταν και γιατί;

Αυτό που -αντιγράφοντας τον Ζαν Ζορές- αναφέρω στο τελευταίο μου βιβλίο: «Αφήσαμε τη φλόγα και προτιμήσαμε τις στάχτες». Καταρρεύσαμε με πάταγο και, παρά τα όσα λέγονται, είμαστε ακόμα μακριά από το να ξαναβρούμε τη θέση που είχαμε πριν την κρίση. Στη διαδρομή μας, ξεχάσαμε τι σημαίνει να παλεύουμε για ένα πραγματικά καλύτερο αύριο, ότι το μέλλον μας ως άτομα, ως κοινωνία και ως χώρα καθορίζεται από εμάς τους ίδιους, ότι κάναμε τραγικά λάθη, και ότι, ακόμα και αν το πολιτικό σύστημα, η δημοκρατία μας, οι ελίτ της χώρας, πολλοί και λίγοι, έχουν προβληματικές επιλογές ή επίσης κάνουν λάθη, έχουμε και εμείς ευθύνη να τα αποτρέψουμε ή να τα διορθώσουμε. Διαφορετικά, θα τα πληρώσουμε.

*Δημοσιεύθηκε στη «ΜτΚ» στις 25.01.2026