- Newsroom
Σημαντικά στοιχεία για τη ζωή και την ιστορία των εγκλείστων στο στρατόπεδο Παύλου Μελά κατά την περίοδο της Kατοχής αναδείχθηκαν, απόψε, στη διάρκεια ημερίδας παρουσίασης των αποτελεσμάτων του επιστημονικού προγράμματος : «Στρατόπεδο συγκέντρωσης Παύλου Μελά: Έρευνα, Εκπαίδευση και Μνήμη». Η ημερίδα πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα συνεδριάσεων του Δημοτικού Συμβουλίου, στο Κέντρο Πολιτισμού «Χρήστος Τσακίρης», στη Σταυρούπολη.
Η εκδήλωση κατέδειξε με αριθμούς, τεκμήρια και μαρτυρίες τη λειτουργία του στρατοπέδου ως τόπου κράτησης, βασανισμού και εκτελέσεων κρατουμένων εκτός του στρατοπέδου, αλλά και ως πεδίου σύγχρονης επιστημονικής έρευνας.
«101 εκτελέστηκαν του Ιούνιο...»
Ο δημοτικός σύμβουλος Κοσμάς Κοραΐδης άνοιξε τον κύκλο των παρεμβάσεων με μια προσωπική αναφορά που έδωσε αμέσως το μέτρο της ιστορικής βαρύτητας:«101 άνθρωποι εκτελέστηκαν τον Ιούνιο του 1944. Ένας από αυτούς ήταν συγχωριανός μου». Όπως τόνισε, «αυτό που κάνουμε σήμερα δεν είναι το τέλος ενός προγράμματος, αλλά ένα βήμα συνεργασίας του Δήμου Παύλου Μελά με τα πανεπιστήμια, τα μουσεία και την ακαδημαϊκή κοινότητα» και υπογράμμισε τη σημασία του συλλογικού καθήκοντος απέναντι στη μνήμη.
Η Γενική Πρόξενος της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας στη Θεσσαλονίκη Μόνικα Φρανκ στάθηκε στη συμβολική διάσταση της έρευνας και απευθυνόμενη προς τους ερευνητές, τόνισε :
«Είναι τιμή μας να μπορούμε να στηρίζουμε τη δουλειά σας. Είναι πολύ σημαντική, γιατί υψώνεται το πέπλο της λήθης και επιστρέφεται ένα κομμάτι της αξιοπρέπειας στους ανθρώπους που υπέφεραν στο στρατόπεδο». Όπως σημείωσε, «μας δίδεται το παρελθόν για να κατανοήσουμε καλύτερα τι συνέβη εδώ, ποιοι ήταν υπεύθυνοι και τι πρέπει να καθοδηγεί τις πράξεις μας σήμερα» ενώ επεσήμανε ότι η γνώση του παρελθόντος έχει άμεση πολιτική σημασία για τις αξίες του μέλλοντος. Δήλωσε, τέλος, ότι το Γενικό Προξενείο της ΟΔΓ θα συνεχίσει να υποστηρίζει «στο μέτρο του δυνατού» τέτοιες πρωτοβουλίες.
Ο αναπληρωτής καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Στράτος Δορδανάς, παρουσίασε τα αποτελέσματα της δεύτερης φάσης του προγράμματος. «Δημιουργήσαμε μια νέα, δυναμική ιστοσελίδα του ερευνητικού προγράμματος : kzpavlosmelas@hist.auth.gr.
Δύο είναι οι βασικές λίστες με περίπου 1.500 εγγραφές χριστιανών κρατουμένων και 99 εγγραφές εβραίων», ανέφερε, εξηγώντας ότι για κάθε εγγραφή καταγράφονται, όπου είναι δυνατόν, ημερομηνία γέννησης, θανάτου, εισόδου και εξόδου από το στρατόπεδο, καθώς και οι λόγοι σύλληψης. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο γεγονός ότι το στρατόπεδο λειτούργησε συχνά ως «διαμετακομιστικό κέντρο», με κρατουμένους να μεταφέρονται στη Γερμανία για καταναγκαστική εργασία, ή, στην περίπτωση των Εβραίων, στα στρατόπεδα εξόντωσης.
«Θέλουμε να εμπλουτίσουμε τα ονόματα με φωτογραφικό υλικό και νέα στοιχεία. Η ίδια η κοινωνία μπορεί και πρέπει να συμβάλει», τόνισε ο κ. Δορδανάς. Ο ίδιος υπενθύμισε ότι το πρόγραμμα αποτελεί συνέχεια προηγούμενης έρευνας και ότι «πλέον αντιμετωπίζουμε για πρώτη φορά συστηματικά τη διαθρησκευτικότητα του στρατοπέδου». Το πρόγραμμα, όπως σημείωσε, χρηματοδοτήθηκε εκ νέου από το γερμανικό Υπουργείο Εξωτερικών, και το Ελληνογερμανικό Ταμείο για τη Μνήμη, με τη διοικητική υποστήριξη από τον Δήμο Παύλου Μελά και σε συνεργασία με το Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης.
«...Τον Δεκέμβριο συνελήφθησαν 51 Πόντιοι, ανάμεσα τους και ανήλικοι, από το Κιλκίς...»
Η υποψήφια διδάκτωρ Παρθενόπη Βέργου παρουσίασε τον «οδηγό διοίκησης και επιβίωσης» στο στρατόπεδο και τα ποσοτικά δεδομένα της κράτησης. «Συνολικά, η έρευνα ανέδειξε περίπου 800 νέα ονόματα, ανεβάζοντας με βεβαιότητα τον συνολικό αριθμό πάνω από τους 2.000» είπε και αναφέρθηκε και σε συγκεκριμένα κύματα συλλήψεων. "Τον Νοέμβριο του 1943 , συνελήφθησαν 185 κρατούμενοι από τα Γιαννιτσά, τον Δεκέμβριο 51 Πόντιοι, ανάμεσα τους και ανήλικοι, από το Κιλκίς, μετά από ενέδρα σε γερμανικό όχημα.
Η κ. Βέργου περιέγραψε αναλυτικά τις συνθήκες κράτησης: υπερπληθυσμός, ελάχιστα αποχωρητήρια, έλλειψη νερού, τροφή κακής ποιότητας, σχεδόν ανύπαρκτη φαρμακευτική περίθαλψη και πρόσθεσε : «Ο υποσιτισμός λειτουργούσε και ως μέσο πειθαρχίας». Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στο ημερολόγιο του Λεωνίδα Γιασημακόπουλου, που συνελήφθη ως οργανωτής του ΕΑΜ και βίωσε και ο ίδιος τα μαρτύρια της κράτησης στο στρατόπεδο. Στα 53 τετράδια, που έγραψε εντός του στρατοπέδου και κατάφερε να διασώσει και να δώσει σε μέλη της οικογένειας του, καταγράφεται από πρώτο χέρι η ζωή, με τις ανακρίσεις και τις εκτελέσεις. «Οι εκτελέσεις ήταν εκατοντάδες, αλλά ακριβή αριθμό δεν μπορούμε να δώσουμε, λόγω έλλειψης στοιχείων. Κάποιες έγιναν και απέναντι από το στρατόπεδο και οι κρατούμενοι παρακολούθησαν», κατέληξε η κ. Βέργου.
Η ιστορική ερευνήτρια Εύη Μιχαλούδη μίλησε για τη μεθοδολογία της έρευνας μέσα από τα αρχεία, λέγοντας : «Αποδελτιώσαμε 1.061 νέα ονόματα, κυρίως ανδρών, περίπου 30 ετών, μέσα από ελληνικά αρχεία των ΓΑΚ Αθήνας και Θεσσαλονίκης, αλλά και γερμανικές πηγές». Τόνισε, ότι ακολούθησε η κατηγοριοποίηση και η διασταύρωση τους με άλλα στοιχεία.
Η ιστορική ερευνήτρια Άννα Καράμπελα έκανε την επιτόπια έρευνα σε Επανομή και Μηχανιώνα: «Από 14-15 οικογένειες, καταφέραμε να μιλήσουμε με επτά και τρεις δέχτηκαν να μας δώσουν συνεντεύξεις» είπε, προσθέτοντας ότι από την έρευνα προέκυψε και φωτογραφικό υλικό της εποχής. Όπως είπε, οι περισσότεροι κρατούμενοι μεταφέρθηκαν στη συνέχεια στη Γερμανία, ως όμηροι για καταναγκαστική εργασία, μια εξίσου τραυματική για αυτούς εμπειρία.
«...το Παύλου Μελά είναι κοινός τόπος μαρτυρίου Ελλήνων χριστιανών και Εβραίων»
Η ιστορική ερευνήτρια Φαίη Μαμουνή παρουσίασε τα αρχεία αιτήσεων αποζημιώσεων Εβραίων της Θεσσαλονίκης εστιάζοντας στα ονόματα των Εβραίων εγκλείστων στο Παύλου Μελά και τις ψηφιακές συλλογές προφορικών μαρτυριών, επισημαίνοντας ότι «στις αιτήσεις φαίνεται καθαρά πως πολλοί Εβραίοι υπήρξαν κρατούμενοι στο Παύλου Μελά». Στάθηκε στη σημασία των βιογραφικών στοιχείων που πλέον, μE τη διασταύρωση των στοιχείων, συνοδεύουν τα ονόματα, ηλικία, επάγγελμα, τόπος καταγωγής, ημερομηνία εκτέλεσης, ή απελευθέρωσης.
Τέλος, η επιστημονική υπεύθυνη του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης Ξένια Ελευθερίου ανέδειξε τη διάσταση του εγκλεισμού του εβραϊκού στοιχείου, που δεν ήταν μόνο από τη Θεσσαλονίκη, όπως πχ από την Καστοριά από όπου μεταφέρθηκε το σύνολο των Εβραίων γυναικών και ανδρών της τοπικής κοινότητας. «Έχουμε καταγράψει 106 ονόματα ισραηλιτών από όλη την Ελλάδα. Όλοι μεταφέρθηκαν το 1944 στο στρατόπεδο Βαρόνου Χιρς και από εκεί στο 'Αουσβιτς». Υπενθύμισε ότι ο πρώτος εγκλεισμός Εβραίων καταγράφεται τον Σεπτέμβριο του 1941 και ο τελευταίος τον Μάρτιο του 1944, ενώ τόνισε ότι «το Παύλου Μελά είναι κοινός τόπος μαρτυρίου Ελλήνων χριστιανών και Εβραίων».
Χαιρετισμό απέστειλε ο υφυπουργός Ανάπτυξης Σταύρος Καλαφάτης, ενώ παραβρέθηκε η βουλευτής Κυριακή Μάλαμα. Τη συζήτηση συντόνισε η υποψήφια διδάκτορας του ΠΑΜΑΚ Παναγιώτα Γκάτσιου, οποία έκανε και παρουσίαση της ιστοσελίδας του ερευνητικού προγράμματος.
Η ημερίδα έκλεισε με τη βεβαιότητα ότι «η έρευνα δεν ολοκληρώνεται εδώ, γιατί οι αριθμοί αυξάνονται, τα ονόματα αποκτούν πρόσωπο και η μνήμη μετατρέπεται σε εργαλείο γνώσης και ευθύνης». Οι διοργανωτές εξέφρασαν την ελπίδα μαζί με τη ολοκλήρωση του Μουσείου Εθνικής Αντίστασης εντός του πρώην στρατοπέδου Παύλου Μελά να ιδρυθεί και Κέντρο Έρευνας και Τεκμηρίωσης για τα σημαντικά ιστορικά ευρήματα που προέκυψαν και θα προκύψουν από την μελλοντική έρευνα.
