Του Θανάση Παππά
Αποτελεί κοινό τόπο.
Το υδροκέφαλο-συγκεντρωτικό κράτος εξουσιάζει τα πάντα.
Η γενική -μεγάλη- κυβέρνηση και η βουλή-μεγάλη για τα μέτρα της χώρας- ελέγχουν τα πάντα.
Η νομοθεσία είναι περίπλοκη και αντιφατική, ο υπουργός εκδίδει αποφάσεις και για τα ελάσσονα. Οι όποιες αποφάσεις για αποκέντρωση είναι κολοβές, ο καμβάς αυτών ενέχει τον συγκεντρωτισμό για την διατήρηση της εξουσίας από τους λειτουργούς του αδηφάγου κράτους.
Τα παραδείγματα πλείστα.
*Από το 2010 οι πολεοδομίες πέρασαν στην αυτοδιοίκηση, χωρίς πόρους, χωρίς προσωπικό το οποίο συρρικνώθηκε στην πορεία, με αποτέλεσμα να παραπαίουν. Η επιλεγείσα λύση είναι να προσαρτηθούν στο ΚΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ, όπου θα λάβουν προσωπικό, πόρους και ίσως νέες αρμοδιότητες. Γιατί δεν ενίσχυσαν τόσα χρόνια την αυτοδιοίκηση?
*Η πολεοδομική νομοθεσία είναι …χάος για να φωλιάζει η πολυνομία, οι αντιφατικές ερμηνείες και η απευθείας νομοθέτηση των πάντων από την γενική κυβέρνηση. Ας θυμηθούμε την προσπάθεια της Βάσως Παπανδρέου για την απλούστευση και κωδικοποίηση της πολεοδομικής νομοθεσίας!
Η νομοθέτηση τύπου ΓΟΚ, η ύπαρξη άκαμπτων γραφειοκρατικών δομών στα Υπουργεία, η πολεοδομική αγκύλωση μνημειωδών καθυστερήσεων για πολεοδομικές μελέτες, πράξεις εφαρμογής κ.α. και η ταυτόχρονη ‘’επίσπευση’’ μέσω ειδικών χωρικών σχεδίων κ.α. που αλλοιώνουν τον πολεοδομικό σχεδιασμό, οι ρυθμίσεις για τον καθορισμό ύψους των κτιρίων σε επιλεγμένες περιοχές συνιστούν όχι παραδείγματα αλλά την μανιέρα άσκησης εξουσίας από τα υπουργεία …απευθείας.
*Να θυμίσω την δημιουργία της Περιφέρειας με ταυτόχρονη κατάργηση της Νομαρχίας, όπου έκδηλη ήταν η ανησυχία το πως θα καταφέρουν οι νέες Περιφέρειες να τα φέρουν βόλτα και να διαχειριστούν ΕΣΠΑ και Κοινοτικά προγράμματα?
Αλλά και σε αυτή τη δομή εμφιλοχώρησαν δομές του τύπου ‘’μητροπολιτική ενότητα’’ για να ακυρώσουν την δημιουργία μητροπολιτικής αυτοδιοίκησης, από την πρωτοβάθμια αυτοδιοίκηση των μητροπολιτικών περιοχών Αθήνας και Θεσσαλονίκης.
*Δεν έφτανε μόνο αυτό. Κοτσάρισαν και μια ενδιάμεση δομή, αυτή της ‘’αποκεντρωμένης διοίκησης’’ για να δέσουν στα σίγουρα την αυτοδιοίκηση στα γρανάζια μιας νέας γραφειοκρατικής δομής. Ο Γραμματέας της αποκεντρωμένης, είναι μετακλητός και λογοδοτεί απευθείας στον υπουργό εσωτερικών. Τι καλύτερο από τον απόλυτο έλεγχο της τοπικής αυτοδιοίκησης, και στις ελάχιστες αρμοδιότητες που έχουν ουσιαστικά.
*Οι όποιες πρωτοβουλίες για διαφάνεια του τύπου ‘’πόθεν έσχες’’ ουσιαστικά συνιστούν χαρτιά ανακύκλωσης στα υπόγεια κάποιου κτιρίου. Κανείς δεν έχει ελέγξει το πόθεν έσχες κανενός δημοσίου προσώπου. Είναι για το θεαθήναι.
Το Σύνταγμα κατοχυρώνει μεν την αυτοτέλεια της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, αλλά δεν αποκεντρώνει το κράτος. Γι’ αυτό υπάρχει τριπλό σχήμα.
Κεντρικό κράτος – Αποκεντρωμένη Διοίκηση – Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Έτσι η αποκεντρωμένη λειτουργεί ως εκπρόσωπος του κράτους, λες και δεν αρκεί όλο το υδροκέφαλο κράτος με την ατέλειωτη γραφειοκρατία, έρχεται η αποκεντρωμένη και καθίσταται ελεγκτής όλων των αποφάσεων της Τ.Α. Ουσιαστικά το δημοτικό συμβούλιο δεν μπορεί να αποφασίσει οτιδήποτε και να λογοδοτήσει στους πολίτες. Όλα ελέγχονται από το κράτος και τις παραφυάδες αυτού!
Είναι γνωστό πως ιστορικά, θεσμικά και πολιτικά το κράτος χτίστηκε συγκεντρωτικά, σε αντίθεση με τις ευρωπαϊκές χώρες όπου οι πόλεις και οι κοινότητες είχαν αρμοδιότητες, πόρους και εξουσίες που διατήρησαν και ενίσχυσαν.
Με αυτά τα δεδομένα οι ΟΤΑ εξαρτώνται από κρατικές επιχορηγήσεις, άρα έχουν περιορισμένη πραγματική εξουσία.
Ενώ οι ευρωπαϊκές χώρες εμπιστεύονται τους πολίτες και τους θεσμούς, έχουν ισχυρούς ελεγκτικούς μηχανισμούς εκ των υστέρων, στη χώρα μας κυριαρχεί ο προληπτικός έλεγχος και ο ασφυκτικός συγκεντρωτισμός.
Ενώ πολλά ευρωπαϊκά συντάγματα κατοχυρώνουν σαφείς και αποκλειστικές αρμοδιότητες , προστατεύουν την οικονομική αυτοτέλεια των ΟΤΑ, δεν υπάρχει ισχυρή αποκεντρωμένη κρατική διοίκηση, στη χώρα μας το σύνταγμα βάζει φραγμούς.
Ενώ υφίσταται ο Ευρωπαϊκός χάρτης τοπικής αυτονομίας, στο Συμβούλιο της Ευρώπης, η χώρα μας τον εφαρμόζει κατά το δοκούν!
Ενώ στην Ευρώπη υπάρχει πραγματική αυτοδιοίκηση, στη χώρα μας υπάρχει συγκεντρωτικό κράτος που διατηρεί όλη την εξουσία και μεταχειρίζεται την αποκεντρωμένη διοίκηση ως πρόσθετο φίλτρο ανάμεσα στο κράτος και τους ΟΤΑ.
Μπορούμε άραγε να γίνουμε κι εμείς κανονική ευρωπαϊκή χώρα? Το ελληνικό σύνταγμα δεν απαγορεύει την ισχυρή αυτοδιοίκηση. Το άρθρο 102 την κατοχυρώνει και αναφέρει την διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια των ΟΤΑ.
Εδώ είμαστε…Και επειδή στο προσκήνιο βρίσκεται η συνταγματική αναθεώρηση, αντί να ‘’εμβαθύνουμε’’ στην αξιολόγηση των δημοσίων υπαλλήλων και να μετατρέψουμε το σύνταγμα σε προσάρτημα νόμων, είναι προτιμότερο να ασχοληθούμε με ουσιαστικά θέματα που άπτονται της ίδιας της ύπαρξης της χώρας.
Ζητήματα περιφερειακής δομής, αποκέντρωσης, αλλαγής του πολεοδομικού μοντέλου, δημιουργίας αναχωμάτων στην αστυφιλία, απελευθέρωση των παραγωγικών δυνάμεων, με ουσιαστική αναθεώρηση, έπρεπε να είναι στο προσκήνιο.
-Μεταφορά αποκλειστικών αρμοδιοτήτων στους ΟΤΑ
-Κατάργηση της αποκεντρωμένης διοίκησης
-κατοχύρωση ίδιων εσόδων και δυνατότητα άσκησης πολιτικών από τα δημοτικά συμβούλια, που είναι κυρίαρχα να αποφασίζουν για όλα τα θέματα του δήμου η της Περιφέρειας.
-κρατικός έλεγχος εκ των υστέρων και όχι προληπτικός, όπως συμβαίνει στην Ευρώπη. Η εμπειρία ευρωπαϊκών κρατών, όπως η Γερμανία, η Ισπανία, η Ιταλία και η Γαλλία, καταδεικνύει ότι ο χωροταξικός και πολεοδομικός σχεδιασμός δύναται να ασκείται αποτελεσματικά από την τοπική αυτοδιοίκηση, υπό την προϋπόθεση ύπαρξης ενιαίων εθνικών πλαισίων προστασίας του περιβάλλοντος και ελέγχου νομιμότητας.
Ειδικότερα για τον σχεδιασμό, το άρθρο 24 αναθέτει στο Κράτος την προστασία του περιβάλλοντος, τον χωροταξικό-πολεοδομικό σχεδιασμό, τις ρυθμίσεις για τη δόμηση. Επίσης το ΣτΕ έχει γνωμοδοτήσει πως ο γενικός κανονιστικός σχεδιασμός (χωροταξικά-τοπικά πολεοδομικά σχέδια-χρήσεις γης) είναι κρατική αρμοδιότητα εθνικού ενδιαφέροντος και δεν μπορεί να εκχωρηθεί στους ΟΤΑ.
Παρά ταύτα χωρίς αναθεώρηση έχουν ή μπορεί να δοθούν ως δημοτικές αρμοδιότητες: οικοδομικές άδειες (με ενιαία εθνικά πρότυπα), έλεγχοι δόμησης, εφαρμογή σχεδίων πόλης, πράξεις εφαρμογής, μικρές πολεοδομικές ρυθμίσεις.
Αντίθετα για τον στρατηγικό χωροταξικό σχεδιασμό, τις χρήσεις γης, τις βασικές πολεοδομικές ντιρεκτίβες, απαιτείται συνταγματική αναθεώρηση.
Είτε να τροποποιηθεί το άρθρο 24, είτε να γίνει ρητή πρόβλεψη στο άρθρο 102 για τις πολεοδομικές αρμοδιότητες των ΟΤΑ, του τύπου ‘’Ο χωροταξικός και πολεοδομικός σχεδιασμός ασκείται από τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης πρώτου και δεύτερου βαθμού, σύμφωνα με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης και της προστασίας του περιβάλλοντος. Το Κράτος καθορίζει το γενικό πλαίσιο, τις εθνικές κατευθύνσεις και τα ελάχιστα πρότυπα προστασίας και ασκεί έλεγχο νομιμότητας εκ των υστέρων. Οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης διαθέτουν τους αναγκαίους οικονομικούς και διοικητικούς πόρους για την άσκηση των αρμοδιοτήτων αυτών.’’
Με αυτές τις ρυθμίσεις οι Δήμοι απελευθερώνονται από τα δεσμά της κρατικής ‘’προστασίας‘’.
Τι καλύτερο ο Δήμος να είναι υποχρεωμένος να φέρει για ψήφιση-μετά από διαβούλευση- στο δημοτικό συμβούλιο την έγκριση του Γενικού πολεοδομικού σχεδίου, την πολεοδομική μελέτη, την πράξη εφαρμογής, την τροποποίηση ισχύοντος ρυμοτομικού σχεδίου και οι αποφάσεις να γίνονται άμεσα εκτελεστέες?
Δεν είναι καλύτερα από το να λιμνάζουν όλα αυτά για χρόνια στα δάπεδα των γραφείων των Υπουργείων και να ανεβοκατεβαίνουν οι δημοτικές αρχές για να τα ξεμπλοκάρουν?
Αντί να γνωμοδοτούν 50 Φορείς και να απαιτούνται υπουργικές εγκρίσεις για να οριστεί ένας δρόμος βασικού οδικού δικτύου, για να μεταφερθεί το φεγγαράκι στη θάλασσα της νέας παραλίας, αντί+ αντί … δεν είναι ωφελιμότερο να γίνουμε κανονικό Κράτος, κανονική ευρωπαϊκή χώρα?
Συμπερασματικά η συνταγματική αναθεώρηση των άρθρων 24 ή/και 102 κρίνεται αναγκαία προκειμένου να μεταβληθεί ο χαρακτήρας του πολεοδομικού σχεδιασμού από αποκλειστικά κρατική σε κατά λόγο αυτοδιοικητική αρμοδιότητα, ενισχύοντας την αρχή της εγγύτητας και την πολυεπίπεδη διακυβέρνηση (χωρίς αποκεντρωμένη διοίκηση και άλλους φραγμούς).
Ταυτόχρονα η μείωση του αριθμού βουλευτών σε 200 και η ουσιαστική μεταρρύθμιση του Κράτους- για ένα μικρό και ευέλικτο κράτος- μέσω της συνταγματικής αναθεώρησης είναι κομβικής σημασίας για τη χώρα. Συνταγματολόγοι για να προβούν σε τέτοιες τομές υπάρχουν. Πολιτική βούληση και πολιτικό υποκείμενο για την αναγκαία αυτή μεταρρύθμιση υπάρχει?
