Πού «σκάλωσαν» τα ηλεκτρονικά διόδια

Παρότι είναι αναγκαίος ο... εξευρωπαϊσμός του οδικού δικτύου της χώρας με ηλεκτρονικά διόδια για να αποφεύγονται καθυστερήσεις, ταλαιπωρίες, ουρές και τροχαία ατυχήματα, σήμερα δεν υπάρχει κανένα μεσοπρόθεσμο ή έστω μακροπρόθεσμο σχέδιο για τη δημιουργία αυτού του συστήματος. Κατά καιρούς είχαν γίνει απόπειρες για να εγκατασταθεί ένα ενιαίο σύστημα ηλεκτρονικών διοδίων σε όλη τη χώρα, που όμως δεν υλοποιήθηκαν ποτέ.

Οι προσπάθειες που δεν ευοδώθηκαν

Στην περίπτωση της Εγνατίας Οδού, υπήρχε μία αυτόνομη πρωτοβουλία, από το 2010, για ηλεκτρονικά διόδια στο οδικό δίκτυο της. Συγκεκριμένα, τον Δεκέμβριο του 2010 συντάχθηκε από την «Εγνατία Οδός ΑΕ» το τεύχος με την περιγραφή της διαδικασίας του Ανταγωνιστικού Διαλόγου για τη σύμβαση µε τίτλο «Προµήθεια, Εγκατάσταση, Προσωρινή Λειτουργία και Συντήρηση Συστήµατος Ηλεκτρονικών ∆ιοδίων (ΣΗ∆) απρόσκοπτης διέλευσης από πολλαπλές λωρίδες κυκλοφορίας (Multi-lane Free Flow) στην Εγνατία Οδό». Το 2011 προκηρύχτηκε ο ανταγωνιστικός διάλογος, πολλές και μεγάλες εταιρείες δήλωσαν ενδιαφέρον για το αντικείμενο της σύμβασης, ωστόσο, δεν προχώρησαν ποτέ οι διαδικασίες. Όλα σταμάτησαν όταν η εταιρεία πέρασε στο ΤΑΙΠΕΔ, με σκοπό να προχωρήσει ο διαγωνισμός για την παραχώρησης του αυτοκινητόδρομου σε ιδιώτη. Έτσι, ναυάγησε η προσπάθεια της «Εγνατία Οδός ΑΕ» για ηλεκτρονικά διόδια στο δίκτυο της.

Η δεύτερη προσπάθεια έγινε το 2018, όταν ο τότε υπουργός Μεταφορών και Υποδομών Χρήστος Σπίρτζης έκανε γνωστή την πρόθεση της κυβέρνησης να εγκαταστήσεις ηλεκτρονικά διόδια σε όλη τη χώρα, συμπεριλαμβάνοντας και το οδικό δίκτυο της Εγνατίας Οδού. Ο διεθνής διαγωνισμός προϋπολογισμού 400,63 εκατ. ευρώ προχώρησε, κατατέθηκαν προσφορές από πολλές εγχώριες και διεθνείς εταιρείες και λίγο πριν τις εκλογές του 2019 είχε ανακηρυχθεί ως προσωρινός ανάδοχος η κοινοπραξίας «ΑΚΤΩΡ - Intrakat - Ιntrasoft Inl- Autostrade Tech». Τελικά όμως ο διαγωνισμός ακυρώθηκε, μετά από προσφυγή στο ΣτΕ του εταιρικού σχήματος της Μυτιληναίος με την ουγγρική Nusz. Μετά τις εκλογές του 2019, όταν άρχισε να μελετάται εκ νέου το ενδεχόμενο ηλεκτρονικών διοδίων από την κυβέρνηση της ΝΔ, διαπιστώθηκε ότι το κόστος ήταν μεγάλο και για αυτό το έργο εντάχθηκε στο Ταμείο Ανάκαμψης. Στη συνέχεια όμως το έργο απεντάχθηκε και πλέον θεωρείται δύσκολο να βρεθεί ένα τόσο μεγάλο κονδύλιο για την υλοποίηση του συγκεκριμένου συστήματος.

Ο λόγος που δεν μπορεί να υλοποιηθεί ενιαία

Οι αυτοκινητόδρομοι της Ελλάδας είναι υπό τη διαχείριση διαφορετικών παραχωρησιούχων. Στην περίπτωση που εφαρμοζόταν ενιαίο σύστημα ηλεκτρονικών διοδίων θα έπρεπε να βρεθεί πώς θα εισπράττονται τα διόδια, όταν ένας οδηγός διασχίζει διαφορετικούς αυτοκινητόδρομους. Για παράδειγμα, σήμερα ένας οδηγός που ξεκινάει από τη Θεσσαλονίκη με προορισμό την Αθήνα, θα περάσει από δύο έως τρεις αυτοκινητόδρομους που ανήκουν σε διαφορετικούς παραχωρησιούχους και σε κάθε έναν από αυτούς θα πληρώσει διόδια που αντιστοιχούν στο τμήμα του δρόμου που έχει διασχίζει. Στην περίπτωση ηλεκτρονικών διοδίων θα έπρεπε να υπάρχει κάποιος τρίτος, που θα εισπράττει το σύνολο του ποσού και θα κάνει την εκκαθάριση, δηλαδή θα αποδίδει τα χρήματα που αναλογούν στον κάθε παραχωρησιούχο. «Δεν μπορεί να λαμβάνει τα χρήματα το κράτος και στη συνέχεια να κάνει εκκαθάριση» ξεκαθαρίζουν πηγές στη «ΜτΚ» αρμόδιες πηγές.

Τα αναλογικά και υβριδικά διόδια

Για να εφαρμοστεί ένα κλειστό σύστημα, χωρίς μετωπικά διόδια και ο οδηγός να εισέρχεται στον αυτοκινητόδρομο και να πληρώνει κατά την έξοδο, ανάλογα τα χιλιόμετρα που διένυσε, θα χρειαζόταν πλευρικά διόδια σε κάθε έξοδο και κάθε κλάδο. Ωστόσο, πηγές από το αρμόδιο υπουργείο, αναφέρουν στη «ΜτΚ» ότι ούτε αυτό δεν είναι απλό, καθώς θα πρέπει να υπάρχουν παρά πολλοί ειδικοί χώροι στους αυτοκινητόδρομους για να τιμολογηθεί σωστά η είσοδος και η έξοδος των οδηγών, να γίνουν απαλλοτριώσεις, νέες κατασκευές και νέες προμήθειες, γεγονός που απαιτεί να βρεθούν μεγάλα κονδύλια.

Με τα μετωπικά διόδια και στη συνέχεια την προσθήκη κάποιων πλευρικών, επιχειρήθηκε να επιτευχθεί ο στόχος της αναλογικότητας -δηλαδή τα ποσά που καταβάλλουν οι οδηγοί να είναι ανάλογα με τη χιλιομετρική απόσταση που διένυσαν. Για να γίνει η χρέωση πιο αναλογική, και άρα πιο δίκαιη, τα επόμενα δύο χρόνια αναμένεται να προστεθούν πέντε νέοι «υβριδικοί» σταθμοί διοδίων, αντίστοιχοι με αυτούς που υπάρχουν στην Ολύμπια Οδό. Είναι ένα σύστημα ένα σύστημα αναλογικής, χιλιομετρικής χρέωσης, που ο οδηγός αντί για σταθερό αντίτιμο ανά σταθμό, πληρώνει το ακριβές κόστος των χιλιομέτρων που διένυσε, το οποίο υπολογίζεται μέσω του πομποδέκτη που έχουν οι οδηγοί.

Σύμφωνα με τα σχέδια, σε δύο χρόνια αναμένεται να υπάρχουν υβριδικά διόδια μεταξύ Καλοχωρίου και Ευκαρπίας στη Θεσσαλονίκη, μεταξύ του κόμβου Αγίου Ανδρέα και του κόμβου των Άσπρων Χωμάτων στην Καβάλα και μεταξύ του ανισόπεδου Κόμβου Δωδώνης και Παμβώτιδας στα Γιάννενα. Επίσης, στην Αλεξανδρούπολη σχεδιάζονται μεταξύ του ανισόπεδου κόμβου Μάκρης έως το Μεθοριακό Σταθμό των Κήπων και μεταξύ του ανισόπεδου κόμβου Ταξιάρχη και του ανισόπεδου κόμβου Καλαμιάς στη Σιάτιστα.

---------------------------------------------------------------------------------

Τι ισχύει εκτός Ελλάδας: «Με έναν πομποδέκτη διασχίζω όλες τις ευρωπαϊκές χώρες»

«Η μοναδική χώρα που έχει μετωπικά διόδια είναι η Ελλάδα, κάτι που είναι και επικίνδυνο, όπως είδαμε στον Πολύμυλο και σε άλλα διόδια. Όλοι οι ξένοι οδηγοί απορούν γιατί το σύστημά μας δεν συνδέεται με όλα τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά συστήματα, γιατί οι ελληνικοί πομποδέκτες δεν συνεργάζονται με αυτούς όλων των ευρωπαϊκών αυτοκινητοδρόμων» λέει ο Απόστολος Κενανίδης, γενικός γραμματέας της ΟΦΑΕ, της Ομοσπονδίας που εκπροσωπεί οδηγούς φορτηγών και λεωφορείων. Τι ισχύει στην υπόλοιπη Ευρώπη; «Εγώ με έναν πομποδέκτη διασχίζω όλες τις ευρωπαϊκές χώρες» αναφέρει ο κ. Κενανίδης. Όπως περιγράφει οι επαγγελματίες οδηγοί πιστώνουν έναν λογαριασμό τύπου telepass με χρήματα και από… αυτόν αφαιρείται το ποσό των διοδίων. Οι χώρες που δεν έχουν ηλεκτρονικά διόδια έχουν το σύστημα της βινιέτας: Ο οδηγός παίρνει ένα χαρτάκι στην είσοδο και πληρώνεις στην έξοδο, με βάση τα χιλιόμετρα που έχεις διανύσει. Ακόμα και αυτό το σύστημα με τις βινιέτες είναι σαφώς πιο απλό και λιγότερο χρονοβόρο από το σταμάτημα μπροστά από το ταμείο διοδίων για την πληρωμή και το άνοιγμα της μπάρας. Αυτή τη στιγμή υπάρχουν τέσσερα συστήματα:

01. Σταθμοί Διοδίων: Ο οδηγός πληρώνει όταν περάσει από έναν σταθμό διοδίων, βάσει της χιλιομετρικής απόστασης που έχει διανύσει και τον τύπο του οχήματος.

02. Κλειστό Σύστημα Διοδίων: Ο οδηγός παίρνει ένα εισιτήριο στην είσοδο του αυτοκινητοδρόμου και πληρώνει το αντίτιμο μόνο μία φορά, κατά την έξοδό του, ανάλογα με την απόσταση που διήνυσε. Το χρησιμοποιούν η Ιταλία, η Γαλλία, η Ισπανία, η Πολωνία, η Κροατία, η Σερβία.

03. Βινιέτες: Δεν υπάρχουν σταθμοί διοδίων στον δρόμο. Ο οδηγός αγοράζει μία κάρτα (πλέον κυρίως ηλεκτρονική) που του επιτρέπει να χρησιμοποιεί όλο το δίκτυο για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα (π.χ. 10 ημέρες, 1 μήνα ή 1 χρόνο). Εφαρμόζεται σε Αυστρία, Ελβετία, Τσεχία, Βουλγαρία, Ρουμανία. Ουγγαρία και Σλοβενία έχουν ψηφιακή βινιέτα, οι οδηγοί προπληρώνουν online και οι κάμερες ελέγχουν την πινακίδα. Υπάρχει και η ευρωβινιέτα, για τα βαρέα οχήματα, που αναγνωρίζεται σε Σουηδία, Δανία, Ολλανδία και Λουξεμβούργο

04. Ελεύθερης ροής (Free Flow): Οι οδηγοί δεν σταματούν σε μπάρες. Οι χρεώσεις γίνονται μέσω αισθητήρων (πομπών) ή καμερών που αναγνωρίζουν τις πινακίδες. Εφαρμόζεται στη Νορβηγία, σε κύριες αρτηρίες στην Πορτογαλία, την Ιρλανδία, την βόρεια Ιταλία.

Δορυφορικό σύστημα

H πιο εξελιγμένη μορφή Free-Flow διοδίων είναι το δορυφορικό σύστημα, που χρησιμοποιεί μια συσκευή στο όχημα (OBU) η οποία επικοινωνεί με δορυφόρους (GPS ή Galileo) για να καταγράφει το ακριβές στίγμα και τα χιλιόμετρα που διανύθηκαν. Η Γερμανία ήταν η πρώτη χώρα που εφάρμοσε σε μεγάλη κλίμακα το δορυφορικό σύστημα για φορτηγά άνω των 7,5 τόνων (και πλέον άνω των 3,5 τόνων). Πλέον, δορυφορική χρέωση διοδίων για τα βαρέα οχήματα χρησιμοποιούν επίσης το Βέλγιο, η Ουγγαρία, η Σλοβακία, η Τσεχία, η Βουλγαρία, η Ρωσία. Η Λιθουανία ετοιμάζεται να θέσει σε εφαρμογή δορυφορική χρέωση διοδίων σε 2.851 χιλιόμετρα αυτοκινητόδρομου, μέσω εφαρμογής smartphone, αντικαθιστώντας το προηγούμενο σύστημα βινιέτας. Το σύστημα θα χρησιμοποιεί δορυφορική τεχνολογία για να αντιστοιχίσει δεδομένα τοποθεσίας από smartphones με έναν χάρτη του οδικού δικτύου της Λιθουανίας, υπολογίζοντας τα διόδια με βάση την πραγματική διανυθείσα απόσταση. Από το 2027 οι χρήστες θα πληρώνουν διόδια μέσω εφαρμογής, η οποία δέχεται Google Pay, Apple Pay, πιστωτικές και χρεωστικές κάρτες και κάρτες καυσίμων.

ΣΟΦΙΑ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΙΔΟΥ

Δημοσιεύθηκε στη "ΜτΚ" στις 19.04.2026