Μπορεί ένα έργο γραμμένο πριν από δεκαετίες να μιλάει σήμερα πιο καθαρά από ποτέ; Οι «Ηλίθιοι» του Νιλ Σάιμον, που παρουσιάζονται στις 12 και 13 Ιανουαρίου στο Θέατρο Αυλαία, έρχονται στη Θεσσαλονίκη με μια ανάγνωση που κοιτά κατάματα το παρόν: την εξάρτηση από το κινητό, την απώλεια της ανθρώπινης επαφής και μια «ηλιθιότητα» που δεν είναι πια αθώα.
Το έργο δεν έχει παρουσιαστεί ξανά στη Θεσσαλονίκη από την ίδια ομάδα, ενώ συγκαταλέγεται στα πιο γνωστά του Νιλ Σάιμον. «Γράφτηκε σε μια πολύ ιδιαίτερη στιγμή της ζωής του, αμέσως μετά τον χωρισμό του. Ο ίδιος πίστευε ότι δεν θα πάει καλά, το έγραψε σχεδόν στο ‘πόδι’ για να φύγει από πάνω του, αφού τα δικαιώματα τα είχε η γυναίκα του. Τελικά παίζεται εδώ και δεκαετίες και κάνει συνεχώς sold out, γιατί είναι ένα εξαιρετικό κείμενο», λέει στο emakedonia ο σκηνοθέτης της παράστασης Πέτρος Μαλιάρας.
Η ιστορία μάς μεταφέρει στο Κουλιέντσικοφ, ένα χωριό που εδώ και 200 χρόνια ζει κάτω από μια κατάρα: όποιος γεννιέται ή ζει εκεί γίνεται αναπόφευκτα ηλίθιος. Όταν ένας δάσκαλος καταφθάνει για να λύσει το ξόρκι, έρχεται αντιμέτωπος με μια πραγματικότητα πιο σύνθετη απ’ όσο περίμενε. «Κάθε φορά, το κρίσιμο δεν είναι η ιστορία αλλά η ανάγνωσή της πάνω στη σκηνή», τονίζει ο σκηνοθέτης.
Στη συγκεκριμένη εκδοχή, η «ηλιθιότητα» μεταφράζεται μέσα από ένα σύγχρονο φίλτρο. «Την παντρέψαμε με το κινητό και με την κάμερα. Υπάρχει live κάμερα επί σκηνής, εικόνα που προβάλλεται σε προτζέκτορα, και οι ήρωες απευθύνονται ο ένας στον άλλο, αλλά και στον δάσκαλο, μέσα από μια οθόνη. Για μένα, η ηλιθιότητα σήμερα ξεκινά και καταλήγει σε ένα κινητό που κρατάμε στο χέρι μας», επισημαίνει ο Μαλιάρας.
Χρειάζεται αυταρχική περιθωριοποίηση του κινητού
Η σκέψη δεν μένει στη σκηνή. Ο σκηνοθέτης δουλεύει εδώ και χρόνια με παιδιά και εφήβους στη Βέροια και βλέπει καθημερινά τις επιπτώσεις. «Πόσες στιγμές, πόσες αγκαλιές χάνουμε μέσα στη μέρα μας; Όταν κάνουμε τον υπολογισμό, όταν προσθέτεις τις ώρες, συνειδητοποιείς ότι μέσα σε δέκα χρόνια μπορεί να έχεις χάσει ενάμιση χρόνο ζωής ακίνητος μπροστά σε μια οθόνη. Αυτό είναι τρομακτικό», υποστηρίζει.
Στα μαθήματά του, τα κινητά μπαίνουν κυριολεκτικά σε κουτί. «Χρειάζεται αυταρχική περιθωριοποίηση του κινητού. Αλλιώς δεν μπορείς να κάνεις τίποτα». Δεν διστάζει μάλιστα να αναφερθεί σε διεθνείς εξελίξεις, όπως την απαγόρευση των social media για παιδιά κάτω των 16 στην Αυστραλία, αλλά και στον νέο φόβο που γεννά η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, ειδικά για τους καλλιτέχνες και τους ανθρώπους του λόγου.
Η παράσταση γεννήθηκε και δέθηκε οργανικά με τη Βέροια. Οι ηθοποιοί είναι όλοι από την πόλη και δουλεύουν χρόνια μαζί, ενώ οι πρόβες έγιναν στο «Εκκοκκιστήριο Ιδεών», έναν παλιό βιομηχανικό χώρο που μετατράπηκε σε καλλιτεχνικό στέκι. «Δέσαμε τόσο πολύ το έργο με τον χώρο, που ήταν σχεδόν αδύνατο να το μεταφέρουμε αλλού. Κι όμως, τώρα έρχεται στη Θεσσαλονίκη».
Οι «Ηλίθιοι» μπορεί να συστήνονται ως κωμωδία, αλλά πίσω από το γέλιο κρύβεται μια ενοχλητική ερώτηση: μήπως η κατάρα δεν ανήκει πια σε κάποιο μακρινό χωριό, αλλά μας ακολουθεί παντού – στην τσέπη μας, στην οθόνη μας, στο χέρι μας;
Οι «Ηλίθιοι» του Νιλ Σάιμον παρουσιάζονται στις 12 και 13 Ιανουαρίου στο Θέατρο Αυλαία. Διάρκεια: 100 λεπτά. Εισιτήρια από 15€.
