Κοζάνη: Τίτλοι τέλους για τον ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου, το μεγαλύτερο λιγνιτικό σταθμό της χώρας

- Newsroom

Μετά από 42 χρόνια συνεχούς λειτουργίας, ο ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου στην Κοζάνη κατέβασε διακόπτες οριστικά.

Ο μεγαλύτερος λιγνιτικός σταθμός της Ελλάδας και δεύτερος μεγαλύτερος στα Βαλκάνια —μετά τον Maritsa East 2 στη Βουλγαρία— πέρασε πλέο στην ιστορία.

Με 1595 ΜW μικτής ονομαστικής ισχύος, αποτέλεσε τη «ναυαρχίδα» της λιγνιτικής ΔΕΗ και βασικό πυλώνα του ηλεκτρικού συστήματος της χώρας από τη δεκαετία του 1980.

Η πρώτη μονάδα τέθηκε σε λειτουργία το 1984, ενώ ακολούθησαν νέες μονάδες το 1985, το 1988, το 1991 και το 1997.

Η συνολική εγκατεστημένη ισχύς του σταθμού ξεπέρασε τα 1.500 MW, καλύπτοντας επί χρόνια σημαντικό μέρος των ενεργειακών αναγκών της χώρας.

Από το 1993 ο σταθμός αποτέλεσε και βασικό τροφοδότη της τηλεθέρμανσης Κοζάνης, συνδέοντας τη λειτουργία του άμεσα με την καθημερινότητα χιλιάδων κατοίκων της περιοχής.

Κατά τη διάρκεια της λειτουργίας του, ο ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου συνδέθηκε με την οικονομική ανάπτυξη της Δυτικής Μακεδονίας, δίνοντας εργασία σε χιλιάδες εργαζόμενους και στηρίζοντας την τοπική οικονομία.

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό της ΔΕΗ, οι μονάδες του σταθμού δεν αποξηλώνονται άμεσα, αλλά θα παραμείνουν έως τον Μάρτιο του 2027 σε καθεστώς ψυχρής εφεδρείας, διατηρώντας τη δυνατότητα επανενεργοποίησης σε περίπτωση ανάγκης για την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας.

Αντιδράσεις και ανησυχία

Η εξέλιξη προκαλεί έντονες αντιδράσεις στη Δυτική Μακεδονία, όπως γράφει το kozanilife.gr, με εργαζόμενους, συνδικάτα και αυτοδιοικητικούς φορείς να εκφράζουν ανησυχία για τις θέσεις εργασίας και το μέλλον της περιοχής στη μεταλιγνιτική εποχή.

Το συνδικάτο «Σπάρτακος» ζητά σαφές σχέδιο μετάβασης, διασφάλιση της απασχόλησης και νέες επενδύσεις πριν ολοκληρωθεί η οριστική απόσυρση των λιγνιτικών μονάδων.

Ανησυχία για την τηλεθέρμανση

Ιδιαίτερος προβληματισμός επικρατεί και για τη λειτουργία της τηλεθέρμανσης στην Κοζάνη, η οποία για δεκαετίες συνδεόταν άμεσα με τη λειτουργία του ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου. Η ΔΕΗ εξετάζει εναλλακτικές λύσεις για τη συνέχιση της τροφοδοσίας του συστήματος μέσω νέων ενεργειακών υποδομών, μονάδων φυσικού αερίου και έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ωστόσο οι τοπικοί φορείς ζητούν σαφή χρονοδιαγράμματα και εγγυήσεις για την απρόσκοπτη θέρμανση νοικοκυριών και επιχειρήσεων.

Στο επίκεντρο και για περιβαλλοντικά ζητήματα

Ο ΑΗΣ όμως βρέθηκε πολλές φορές στο επίκεντρο κινητοποιήσεων για εργασιακά ζητήματα, αλλά και για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της λιγνιτικής δραστηριότητας.

Η συνεισφορά αυτή, ωστόσο, συνοδεύτηκε από ένα ιδιαίτερα «βαρύ» περιβαλλοντικό τίμημα, όπως γράφει ο Νίκος Μάντζαρης, επικεφαλής αναλυτή πολιτικής & συνιδρυτή του Green Tank: 

• Από το 2005, που ξεκίνησε το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ΣΕΔΕ), έως σήμερα, ο σταθμός εξέπεμψε στην ατμόσφαιρα περίπου 200 εκατ. τόνους CO₂, σχεδόν όσο οι συνολικές εκπομπές της Ελλάδας από όλους τους τομείς της οικονομίας τα τελευταία τρία χρόνια.
• Για μεγάλο μέρος των δύο προηγούμενων δεκαετιών, ο σταθμός συγκαταλεγόταν στις δέκα πιο ρυπογόνες εγκαταστάσεις της Ευρώπης. Το 2012 καταγράφηκε η χειρότερη επίδοσή του, με 14.7 εκατ. τόνους CO2 — σχεδόν όσους εκπέμπει σήμερα ολόκληρος ο τομέας παραγωγής ηλεκτρισμού και θερμότητας της χώρας. Την ίδια χρονιά ήταν ο 7ος μεγαλύτερος ρυπαντής στην ΕΕ-27. 
• Η επιβάρυνση δεν περιορίστηκε στο κλίμα. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 2007-2024, ο ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου εξέπεμψε 366,177 τόνους οξειδίων του θείου (SOx), 207,626 τόνους οξειδίων του αζώτου (NOx) και 14,363 τόνους αιωρούμενων σωματιδίων, επιδεινώνοντας σημαντικά την ποιότητα της ατμόσφαιρας στη Δυτική Μακεδονία και ευρύτερα. 
• Αντίστοιχα ζοφερή ήταν και η εικόνα στις εκπομπές βαρέων μετάλλων. Την περίοδο 2007-2024, ο σταθμός εξέπεμψε 7,963 τόνους υδραργύρου, ενώ για χρόνια βρισκόταν στις  πέντε πρώτες θέσεις πανευρωπαϊκά στις εκπομπές χαλκού, χρωμίου και αρσενικού.  
• Παράλληλα, από το 2013 έως το 2025, εκτιμάται ότι κατανάλωσε περίπου 204 εκατ. κυβικά μέτρα νερού — ποσότητα που θα μπορούσε να καλύψει πλήρως τις ανάγκες ύδρευσης 87,500 πολιτών για την ίδια περίοδο.

Αναπάντητα ερωτήματα

Όμως υπάρχουν κρίσιμα ερωτήματα που εξακολουθούν να παραμένουν αναπάντητα. 

Πρώτα απ’ όλα, η πρόκληση του μετασχηματισμού του οικονομικού μοντέλου της Δυτικής Μακεδονίας και της αναπλήρωσης των χαμένων θέσεων εργασίας παραμένει ακόμη πολύ μακριά από την ουσιαστική αντιμετώπισή της. Τι μέλλει γενέσθαι δεδομένου ότι η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για τη Δίκαιη Μετάβαση προβλέπεται να διακοπεί την επόμενη προγραμματική περίοδο 2028-2034, ενώ η κυβέρνηση τα τελευταία χρόνια διοχετεύει όλο και μικρότερο μερίδιο από τα έσοδα δημοπράτησης δικαιωμάτων εκπομπών CO₂ για τη μετάβαση των λιγνιτικών περιοχών;  

Σε εθνικό επίπεδο, το κρίσιμο ερώτημα είναι: ποια μορφή ηλεκτροπαραγωγής θα καλύψει το κενό που αφήνει ο ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου; Θα αντικατασταθεί από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ή η απόσυρσή του, θα δώσει νέα ώθηση στο ορυκτό αέριο το οποίο ανεβάζει τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ έχει ήδη εκτροχιάσει τη χώρα από τους κλιματικούς της στόχους;