Σε μια κατάμεστη από πολίτες αίθουσα του Δημοτικού Συμβουλίου, ο Δήμος Θεσσαλονίκης τίμησε σήμερα τον παγκοσμίου φήμης σκηνοθέτη Κώστα Γαβρά, σε μια εκδήλωση υψηλού συμβολισμού αφιερωμένη στη μνήμη, τη δημοκρατία και την ελευθερία.
Η εκδήλωση σχεδιάστηκε σε συνεργασία με το Μουσείο Μίκη Θεοδωράκη Ζάτουνας. Το πρωί, ο Κώστας Γαβράς έφτασε στην πόλη και τιμήθηκε από τον Δήμο στα αποκαλυπτήρια δείκτη μνήμης στο σημείο εκτέλεσης του Γρηγόρη Λαμπράκη, σε έναν τόπο βαθιά χαραγμένο στη συλλογική ιστορική συνείδηση της πόλης.
Ο σκηνοθέτης έφτασε στο Δημαρχείο λίγο πριν τις 20.00, συνοδευόμενος από τη σύζυγό του Μισέλ. Κατά την είσοδό του στην αίθουσα του Δημοτικού Συμβουλίου, δεκάδες πολίτες τον υποδέχθηκαν με θερμό χειροκρότημα. Στη μεγάλη οθόνη της αίθουσας προβάλλονταν πλάνα από την ταινία «Ζ», ενώ από τα ηχεία ακουγόταν η εμβληματική μουσική του Μίκη Θεοδωράκη, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα έντονης συγκίνησης.
Σπύρος Βούγιας: «Μια υψηλού συμβολισμού κίνηση από το Δήμο»
Ο Πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Σπύρος Βούγιας σημείωσε πως «ο Δήμος Θεσσαλονίκης αποφάσισε να κάνει μια υψηλού συμβολισμού κίνηση, προσθέτοντας το πολιτιστικό αποτύπωμα».
Στην τοποθέτησή του αναφέρθηκε στα δραματικά γεγονότα του Μαΐου του 1963.
«Ένας ανθρωπάκος που στέκεται αμήχανος στην αίθουσα του συνεταιριστικού συλλόγου στα πλάνα που θα δείτε, είναι ο παππούς μου, Περικλής Γιαννόπουλος, ο οποίος μετά τη δολοφονία ήρθε με δάκρυα στα μάτια στο σπίτι και εξιστόρησε τα γεγονότα στον πατέρα μου. 100 ώρες του Μάη, έτσι τις έλεγαν τότε. Είναι οι ώρες που μεσολάβησαν από τις 23 του Μάη μέχρι τις 27, δηλαδή από τη στιγμή που χτύπησαν τον Λαμπράκη έως τη στιγμή που έσβησε στο ΑΧΕΠΑ».
Ο κ. Βούγιας περιέγραψε τον κλοιό πολιτών που είχε σχηματιστεί γύρω από το νοσοκομείο, με το πλήθος να απαιτεί ελευθερία και να φωνάζει «Ζει!», δηλαδή «ο Λαμπράκης ζει». Από αυτό το «Ζ», που αντιλαλούσε από τη Θεσσαλονίκη έως την Αθήνα, όπου μεταφέρθηκε η σορός του, προέκυψε και ο τίτλος της ταινίας.
Κατά την έναρξη της εκδήλωσης προβλήθηκε τρίλεπτο φιλμ που εξιστορούσε αναλυτικά τα γεγονότα της δολοφονίας του Γρηγόρη Λαμπράκη, από το πρωί εκείνης της μαύρης ημέρας στη Θεσσαλονίκη έως και την κηδεία του.
Παρασκευάς Παρασκευόπουλος: «Γαβρας και Θεοδωράκης όπλισαν τον ελληνικό λαό με ελπίδα»
Ο πρόεδρος του Μουσείου Μίκη Θεοδωράκη Ζάτουνας, Παρασκευάς Παρασκευόπουλος, αποκάλυψε ότι «ένα ποτήρι κρασί στη Ζάτουνα με τον Κώστα Γαβρά φέτος το καλοκαίρι μάς οδήγησε σήμερα εδώ», ευχαριστώντας τον δήμαρχο Στέλιο Αγγελούδη και τη διοίκηση για τη δύσκολη πολιτική απόφαση να πραγματοποιηθούν οι εκδηλώσεις, καθώς και τον Σπύρο Βούγια για τη συνεργασία.
«Ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Κώστας Γαβράς πέτυχαν το ακατόρθωτο. Όπλισαν τον ελληνικό λαό με ελπίδα και διεθνοποίησαν την κατάσταση που είχε περιέλθει η χώρα. Ο Κώστας είναι παγκόσμιος πρέσβης του πολιτισμού της ελευθερίας και της δημοκρατίας. Σήμερα έχουμε ανάγκη να εμπνευστούμε από τα μηνύματα εκείνης της περιόδου. Τίποτα δεν είναι στατικό και σταθερό», τόνισε.
Αναφέρθηκε επίσης στη σχέση του σκηνοθέτη με τη Ζάτουνα, όπου φοίτησε στο δημοτικό σχολείο για έναν χρόνο, καθώς η οικογένειά του κατάγεται από τα Λουτρά, διπλανό χωριό.
Στην αίθουσα βρέθηκαν μέλη της οικογένειας του Κώστα Γαβρά, μεταξύ των οποίων ο αδελφός του Χαράλαμπος, η κόρη του Τζούλι και άλλα συγγενικά πρόσωπα.
Ο εκπρόσωπος της Γαλλικής Δημοκρατίας στη Θεσσαλονίκη, Ζαν Λικ Λαβό, δήλωσε στη συνέχεια πως νιώθει μεγάλη τιμή που βρέθηκε στην πόλη αυτή τη βραδιά αφιερωμένη στον μεγάλο σκηνοθέτη Κώστα Γαβρά, «τον Έλληνα που τιμά τη χώρα καταγωγής του, τον Γάλλο που τιμά τη χώρα που τον υιοθέτησε», όπως τον περιέγραψε, χαρακτηρίζοντας τον μια από τις πιο εμβληματικές προσωπικότητες που κατάφεραν να γεφυρώσουν τις δύο χώρες. «Ο Κώστας Γαβράς είναι ένας ακάματος εργάτης στην υπηρεσία του κινηματογράφου» είπε.
Στέλιος Αγγελούδης: «Η διαχρονικότητα του “Ζ” είναι δεδομένη»
Ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης Στέλιος Αγγελούδης χαρακτήρισε τον Κώστα Γαβρά «άνθρωπο-μύθο που σηματοδότησε την πρώτη δυνατή πράξη αντίστασης κατά της χούντας των συνταγματαρχών», σημειώνοντας ότι «η υπεράσπιση της δημοκρατίας υπήρξε επιλογή ευθύνης, στάση αλλά και μαρτυρία ζωής».
Αναφέρθηκε στην ταινία «Ζ», με χώρα αναφοράς την Ελλάδα, αλλά και στον «Αγνοούμενο», με αναφορά στη Χιλή, τονίζοντας πως ο σκηνοθέτης ανέδειξε την οικουμενικότητα της ελευθερίας.
«Η διαχρονικότητα του “Ζ” είναι δεδομένη και τα γεγονότα μια γροθιά στο στομάχι», είπε, ευχαριστώντας τον δημιουργό για τη διαχρονική του προσφορά στις τέχνες, τον πολιτισμό και την ανάδειξη της ιστορικής μνήμης.
«Αποθεώνει με το σύνολο του έργου του την Ελλάδα, αλλά παραμένει θιασώτης των ελληνικών αρχών στο εξωτερικό», είπε.
Επικαλέστηκε, μάλιστα, λόγια του Νίκου Καζαντζάκη, λέγοντας πως ο ασυμβίβαστος Κώστας Γαβράς «πήγε εκεί που δεν μπορούσε να πάει, μη ξεχνώντας από πού ήρθε, κουβαλώντας μέσα του την Ελλάδα».
Ο δήμαρχος αναφέρθηκε και στο ήθος του σκηνοθέτη, μεταφέροντας στο κοινό μια προσωπική ιστορία, πριν του παραδώσει τιμητική πλακέτα.
Κώστας Γαβράς: «Η τιμή ανήκει σε όσους φώναξαν “Ζ”»
Λαμβάνοντας τον λόγο, ο Κώστας Γαβράς αναφέρθηκε στον τρόπο με τον οποίο προέκυψε η εκδήλωση, διορθώνοντας χαμογελώντας τον κ. Παρασκευόπουλο: «Το καλοκαίρι δεν ήπιαμε ένα ποτήρι κρασί στη Ζάτουνα, αλλά πολλά περισσότερα».
Υπενθύμισε ότι οι Γαβράδες κατάγονται από τον Πόντο και αναφώνησε: «Η Ρωμανία κι αν πέρασε, ανθεί και φέρει κι άλλο», προκαλώντας παρατεταμένο χειροκρότημα.
Μίλησε για τη διαδρομή που τον οδήγησε στη δημιουργία της ταινίας «Ζ» και για τη βαθιά εντύπωση που του προκάλεσε η ταμπέλα του Λαμπράκη με τη λέξη «Ελλάδα».
«Την Ελλάδα τη γνώρισα στη Γαλλία. Τη θαύμασα, και την αγάπησα. Ανήκα στα παιδιά των αντιστασιακών που δεν μπορούσαν να κάνουν σπουδές, όπως δεν είχα κάνει κι εγώ. Πήγα και γράφτηκα στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης και άρχισα να γνωρίζω την Ελλάδα και να την αγαπώ. Κάθε γαλλική λέξη που μαθαίναμε είχε από πίσω μια ελληνική. Κάθε λέξη είχε έναν Έλληνα φιλόσοφο ή Θεό ή ήρωα» είπε ο σκηνοθέτης.
Στη συνέχεια αιτιολόγησε την αγάπη του για τον κινηματογράφο με το αρχαίο θέατρο. «Οι αρχαίοι έκαναν θέατρα, αίθουσες μεγάλες για να βλέπουν πράγματα όλοι μαζί και μετά όλοι μαζί πάλι να τα συζητούν. Ο κινηματογράφος με ενδιέφερε γιατί μπορούσα να μιλήσω για αυτό που είχα στην καρδιά μου, για την Ελλάδα. Και τι έκαναν στην Ελλάδα; Δολοφόνησαν κάποιον που είχε μια ταμπέλα που έγραφε “Ελλάδα”. Σκότωσαν κάποιον γιατί μίλησε για ελευθερία», είπε
Ο σκηνοθέτης υπογράμμισε πως η τιμή για την ταινία δεν ανήκει ολοκληρωτικά στον ίδιο αλλά στους χιλιάδες Έλληνες που ξεσηκώθηκαν εναντίον του θανάτου. Σε όσους φώναξαν “Ζ”, δηλαδή “Ζει”, έξω από το ΑΧΕΠΑ, που πάλεψαν στη διαδρομή του σώματος του Γρηγόρη Λαμπράκη από τη Θεσσαλονίκη στην Αθήνα με αίτημα την ελευθερία.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον ανακριτή Χρήστο Σαρτζετάκη και στην άκαμπτη στάση του, τονίζοντας πως η βάση της Δημοκρατίας είναι η δικαιοσύνη.
«Ανήκει σε μεγάλο βαθμό η ταινία στον Σαρτζετάκη. Αν ήταν άλλος δικαστικός, θα μπορούσε να γράψει ότι αντί για δολοφονία ο Λαμπράκης πέθανε από τροχαίο ή ότι τον σκότωσαν μεθυσμένοι. Αυτός όμως το πήγε μέχρι το τέλος. Είναι παράδειγμα για όλους όσοι εργάζονται σε αυτόν τον τομέα σήμερα», είπε ο κ. Γαβράς.
Αναφέρθηκε επίσης στον Βασίλη Βασιλικό που έγραψε το βιβλίο, στο Μίκη Θεοδωράκη για τη μουσική, στους ηθοποιούς, όπως η Ειρήνη Παπά, που ανταποκρίθηκαν άμεσα όπως είπε στο κάλεσμα του για τα γυρίσματα, καθώς και στις δυσκολίες χρηματοδότησης που τον οδήγησαν τελικά στο Αλγέρι, τότε αποικία της Γαλλίας, όπου κατάφερε να γυρίσει την ταινία.
Πριν ολοκληρώσει την ομιλία του, ευχαρίστησε τη σύζυγό του. «Σε όλη τη διάρκεια της προσπάθειας είχα μια συμπαραστάτρια που επέμενε να γίνει η ταινία. Ήταν η γυναίκα μου, η Μισέλ», είπε.
Η βραδιά ολοκληρώθηκε με ορχήστρα διακεκριμένων μουσικών που ερμήνευσε τραγούδια της εποχής, ενώ ακολούθησε δεξίωση προς τιμήν του μεγάλου δημιουργού, σε μια Θεσσαλονίκη που απέτισε φόρο τιμής στη μνήμη, την τέχνη και τη δημοκρατία.
