Τραμπ: Επιβάλλω άμεσα δασμούς σε όσες χώρες διατηρούν εμπορικές σχέσεις με το Ιράν
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ αυξάνει την πίεση στην Τεχεράνη αλλά και σε χώρες που έχουν οικονομικές συναλλαγές με την Ουάσινγκτον και την ασιατική χώρα
- Newsroom
Το ερώτημα για το αν και πώς μπορεί να ανατραπεί το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν επανέρχεται με ένταση, καθώς η χώρα βιώνει νέο κύμα μαζικών διαδηλώσεων με βαρύ ανθρώπινο κόστος, ενώ ταυτόχρονα επανεμφανίζονται σενάρια για πιθανή στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ, εφόσον ο Ντόναλντ Τραμπ προχωρήσει σε επίθεση.
Σύμφωνα με ανάλυση του BBC, παρόμοιες κρίσεις έχουν ξεσπάσει επανειλημμένα τα τελευταία 17 χρόνια, χωρίς όμως να έχει πλησιάσει ουσιαστικά η κατάρρευση του καθεστώτος.
Τι θα χρειαζόταν για να απειληθεί πραγματικά το καθεστώς
Κάθε φορά που ξεσπούν μεγάλες κινητοποιήσεις, επανέρχονται τα ίδια κρίσιμα ερωτήματα: πότε ένα καθεστώς φτάνει στο σημείο καμπής και ποια σημάδια δείχνουν ότι κινδυνεύει πραγματικά.
Όπως επισημαίνει το BBC, καθοριστικό παράγοντα θα αποτελούσε μια μαζική αποστασιοποίηση των δυνάμεων ασφαλείας από την ηγεσία, με τμήματα του μηχανισμού καταστολής να αρνούνται να εκτελέσουν εντολές και να συντάσσονται με τους διαδηλωτές. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, κάτι τέτοιο δεν έχει παρατηρηθεί σε κλίμακα ικανή να απειλήσει τη συνοχή του συστήματος.
Ο μηχανισμός καταστολής της Ισλαμικής Δημοκρατίας
Το ιρανικό καθεστώς διαθέτει έναν από τους πιο οργανωμένους και ανθεκτικούς μηχανισμούς ασφάλειας παγκοσμίως. Περιλαμβάνει:
- Δίκτυα πληροφοριοδοτών
- Εκτεταμένη παρακολούθηση επικοινωνιών
- Έλεγχο του διαδικτυακού περιεχομένου
- Τον παραστρατιωτικό μηχανισμό Basij
Ο μηχανισμός αυτός έχει επανειλημμένα καταφέρει να καταστείλει προηγούμενα κύματα διαμαρτυρίας μέσω μαζικών συλλήψεων, ακραίας βίας και – σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων – βασανιστηρίων. Πολλοί κρατούμενοι αφήνονται ελεύθεροι σε κακή σωματική και ψυχολογική κατάσταση, λειτουργώντας αποτρεπτικά για την υπόλοιπη κοινωνία.
Η στρατηγική αυτή περιγράφεται ως πολιτική «αποτροπής μέσω φόβου» και μέχρι σήμερα έχει αποδειχθεί αποτελεσματική για τη διατήρηση της εξουσίας.
Ο ρόλος των ΗΠΑ και τα σενάρια στρατιωτικής επέμβασης
Την ίδια στιγμή, ο Ντόναλντ Τραμπ διαθέτει μια ευρεία γκάμα στρατιωτικών επιλογών για ενδεχόμενη αμερικανική επέμβαση στο Ιράν, με την Τεχεράνη να έχει ήδη προειδοποιήσει ότι θα απαντήσει σε περίπτωση επίθεσης.
Υπάρχει μάλιστα πρόσφατο προηγούμενο: τον Ιούνιο του περασμένου έτους, Ισραήλ και Ιράν ενεπλάκησαν σε έναν σύντομο αλλά έντονο πόλεμο διάρκειας 12 ημερών, με την αμερικανική αεροπορία να παρεμβαίνει στο τέλος, πλήττοντας πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν σε τρεις τοποθεσίες.
Ποιοι θα ήταν οι στόχοι μιας νέας επίθεσης
Αναλυτές εκτιμούν ότι ενδεχόμενες νέες αμερικανικές επιθέσεις θα στόχευαν:
- Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC)
- Τις δυνάμεις Basij
- Και, σε ακραίο σενάριο, ακόμη και τον ίδιο τον ανώτατο ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ
Ωστόσο, επισημαίνεται ότι μια τέτοια στρατηγική ενέχει σοβαρό κίνδυνο να έχει αντίθετα αποτελέσματα. Το καθεστώς ήδη χαρακτηρίζει τους διαδηλωτές ως «τρομοκράτες που προσπαθούν να ευχαριστήσουν τον Ντόναλντ Τραμπ». Μια αεροπορική επιδρομή με απώλειες αμάχων θα μπορούσε να ενισχύσει αυτό το αφήγημα και να οδηγήσει σε συσπείρωση γύρω από την ηγεσία.
Η στρατιωτική ισχύς που εξακολουθεί να διαθέτει το Ιράν
Παρά τη φθορά των τελευταίων μηνών, το Ιράν διατηρεί ακόμη σημαντικές δυνατότητες:
- Βαλλιστικούς πυραύλους
- Συμμαχικές δυνάμεις, όπως οι Χούθι στην Υεμένη
- Τη δυνατότητα να πλήξει τη διεθνή ναυσιπλοΐα
- Το ενδεχόμενο ναρκοθέτησης των Στενών του Ορμούζ, κρίσιμου κόμβου για την παγκόσμια ενέργεια
Παράλληλα, όμως, η γεωπολιτική του θέση έχει αποδυναμωθεί σε σύγκριση με το πρόσφατο παρελθόν: έχει χάσει τον βασικό του σύμμαχο στη Συρία, ενώ το Ισραήλ έχει καταφέρει να πλήξει στόχους ακόμη και εντός ιρανικού εδάφους.
Από εκατοντάδες έως χιλιάδες οι νεκροί στις διαδηλώσεις
Το ανθρώπινο κόστος των κινητοποιήσεων παραμένει αντικείμενο έντονης διαφωνίας.
Επίσημα ιρανικά μέσα αναφέρουν ότι δεκάδες μέλη των δυνάμεων ασφαλείας έχουν σκοτωθεί από την έναρξη των διαδηλώσεων στις 28 Δεκεμβρίου. Ωστόσο, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων παρουσιάζουν πολύ βαρύτερους απολογισμούς.
Η ΜΚΟ Iran Human Rights (IHR) ανακοίνωσε ότι έχει επιβεβαιώσει τον θάνατο τουλάχιστον 192 διαδηλωτών, προειδοποιώντας ωστόσο ότι ο πραγματικός αριθμός ενδέχεται να είναι πολύ μεγαλύτερος. Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά:
«Μη επιβεβαιωμένες πληροφορίες αναφέρουν πως τουλάχιστον πολλές εκατοντάδες, ήτοι περισσότεροι από 2.000 άνθρωποι, βάσει ορισμένων πηγών, έχουν σκοτωθεί».
Παράλληλα, η αμερικανική οργάνωση HRANA δηλώνει ότι έχει επαληθεύσει 554 θανάτους (496 διαδηλωτές και 48 μέλη των δυνάμεων ασφαλείας), ενώ πάνω από 10.600 άτομα έχουν συλληφθεί.
Οι Μουτζαχεντίν του Λαού υποστηρίζουν ότι οι νεκροί ξεπερνούν τους 3.000, επικαλούμενοι πηγές από το εσωτερικό της χώρας.
Το ερώτημα παραμένει
Το κατά πόσο η συνδυασμένη πίεση από τις εσωτερικές εξεγέρσεις και την εξωτερική στρατιωτική απειλή μπορεί να οδηγήσει σε πραγματική ανατροπή του καθεστώτος στο Ιράν παραμένει ανοιχτό ερώτημα.
Όπως επισημαίνει το BBC, μέχρι σήμερα το καθεστώς έχει αποδειχθεί εξαιρετικά ανθεκτικό. Ωστόσο, η κλιμάκωση της κοινωνικής δυσαρέσκειας και η αβεβαιότητα στο διεθνές περιβάλλον δημιουργούν ένα σκηνικό που καθιστά τις εξελίξεις απρόβλεπτες.
