Ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης ανήκει στη γενιά των συγγραφέων που έχουν ταυτίσει το έργο τους με τη Θεσσαλονίκη αντλώντας έμπνευση από τις σκοτεινές, και εν πολλοίς άγνωστες, πτυχές της ιστορίας της. Στο τελευταίο του μυθιστόρημα «Ήλιος με Ξιφολόγχες», η πολυπολιτισμική Θεσσαλονίκη του μεσοπολέμου γίνεται το σκηνικό ενός νουάρ πολιτικού δράματος με έντονα στοιχεία αστυνομικού μυθιστορήματος, σε μία εποχή γεμάτη συγκρούσεις και κρίσιμες ιστορικές μετατοπίσεις, λίγο πριν τα ιστορικά γεγονότα οδηγήσουν στο πογκρόμ και τον εμπρησμό του εβραϊκού συνοικισμού Κάμπελ.
Πρωταγωνιστής της ιστορίας είναι ο ταγματάρχης Γόρδιος Κλήμεντος, επικεφαλής της αντικατασκοπίας στη Θεσσαλονίκη, ο οποίος προσπαθεί να εξιχνιάσει τα αίτια μίας πυρκαγιάς και να «ενοποιήσει τις πεποιθήσεις» στην σπαρασσόμενη πόλη, ενώ παράλληλα καλείται να αντιμετωπίσει το ερωτικό του πάθος για την Ντανιέλ, μία μοιραία κοκκινομάλλα με προχωρημένες αντιλήψεις για την ηθική της εποχής.
Τρία χρόνια μετά την κυκλοφορία του βιβλίου, το έργο ανεβαίνει στο ΚΘΒΕ σε σκηνοθεσία Ελένης Ευθυμίου με τον συγγραφέα, την σκηνοθέτιδα και τον Δημήτρη Ζάχο να υπογράφουν τη θεατρική διασκευή. Με αυτή την αφορμή, ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης, μιλάει στη «ΜτΚ» για το έργο, την ιστορία και την «ατελεύτητη μυθιστορηματικά και ανεξάντλητη» Θεσσαλονίκη.
Τι σας ενέπνευσε να γράψετε το μυθιστόρημα «Ήλιος με Ξιφολόγχες»; Ποια ήταν η αφορμή για την συγκεκριμένη ιστορία;
Μελετώντας τις εφημερίδες του μεσοπολέμου, διαπίστωσα πως είχανε συμβεί αδιανόητα γεγονότα στη Θεσσαλονίκη, ειδικά στη Θεσσαλονίκη των πολλών μειονοτήτων και των προσφύγων: Καθημερινές συγκρούσεις, φοβερές, που προανήγγειλαν τι θα συμβεί στο μέλλον όλης της ανθρωπότητας. Ταυτόχρονα με γοήτευσε η ομορφιά, η μαγεία της πόλης του μεσοπολέμου, με τις επαύλεις, τον πλούτο και τις ποικιλίες των απολαύσεων.
Η ιστορία της Θεσσαλονίκης συνεχίζει να σας εμπνέει. Τι είναι αυτό που κάνει την πόλη αυτή τόσο γόνιμο έδαφος για λογοτεχνικές ιστορίες; Υπάρχουν ακόμη πτυχές της ιστορίας της που νιώθετε ότι δεν έχουν φωτιστεί αρκετά;
Οι περισσότερες. Η πόλη βρίθει άπειρων αφηγήσεων που προκύπτουν από τις ιστορικές της περιπέτειες και τους διάφορους πολιτισμούς που έχει αναχωνεύσει εντός της στη διαδρομή των αιώνων. Πρέπει να έχεις δέκα ζωές για να γράφεις διηγήσεις και μυθιστορήματα εμπνευσμένα από τη Θεσσαλονίκη διαφόρων εποχών και τέλος να μην βρίσκεις. Να θυμίσω πως είναι μία πόλη περίπου 2.500 ετών. Ατελεύτητη μυθιστορηματικά και ανεξάντλητη.
Η Θεσσαλονίκη που περιγράφετε στο βιβλίο σας βρίσκεται ένα βήμα πριν το χάος. Ποιους παραλληλισμούς κάνετε με το σήμερα; Ποια στοιχεία της κοινωνίας εκείνης της εποχής θεωρείτε ότι παραμένουν επίκαιρα;
Πάντα υπάρχουνε παραλληλισμοί με το σήμερα και με κάθε εποχή. Η πολιτική σε μεγάλο βαθμό είναι κλισέ και βαρετές, πλην τραγικές επαναλήψεις ίδιων ή παρόμοιων λαθών. Ο άνθρωπος ταλανίζεται από την ίδια απληστία, και μοχθηρία πάντοτε, αλλά επιδεικνύει και το ανάλογο μεγαλείο ή ποταπότητα. Τα πράγματα επαναλαμβάνονται, όχι ως φάρσα, αλλά συνήθως ως πόλεμος ή ως κάποια μορφή πολέμου, με ανάλογες ρητορικές και παρόμοια ψεύδη.
Χρησιμοποιείτε την Ιστορία ως έμπνευση και αφορμή ή ως μέσο για να μιλήσετε για το σήμερα;
Όχι, όπως σας είπα. Αν μιλάς για μία οποιαδήποτε εποχή, μιλάς αναπόφευκτα και για όλες, λίγο ή πολύ. Οι γενιές επαναλαμβάνονται, λένε τις ίδιες ανοησίες, έχουν τις ίδιες αυταπάτες και υπόκεινται στην ίδια τραγικότητα και σε παρόμοιο σουρεαλισμό. Κάθε γενιά, λέει τα ίδια και μετά πράττει σχεδόν και κατά βάση τα ίδια. Η φαντασία δεν περισσεύει. Αν προσέξεις υπάρχει κάποια ανία ακόμα και στις πιο ακραίες συμπεριφορές, που σίγουρα έχουν επαναληφθεί στο παρελθόν. Τα πράγματα προχωρούν πολύ αργά, πολύ δύσκολα και οδυνηρά.
Ο τίτλος του βιβλίου φέρει μία μεγάλη αντίθεση, του φωτός και της βίας. Ποιες αντιθέσεις φιλοδοξείτε να αναδείξετε μέσα από το έργο;
Ένα μυθιστόρημα είναι πάντα πολυσημικό, αινιγματικό, υπαινίσσεται πολλά πράγματα και δεν θέλει να εκπέμψει μόνο κάποιο συγκεκριμένο μήνυμα. Δεν είναι άρθρο εφημερίδας. Οι αντιθέσεις υπάρχουν και χωρίς το Κακό δεν υπάρχει μύθος. Οι συγκρούσεις είναι που προωθούν πάντα κάθε αφήγηση και η αντίθεση ενυπάρχει δυνάμει όχι μόνο στην κοινωνία, αλλά ακόμα και μέσα στον καθένα μας ως αντίφαση, ως κρίση, και οδηγεί στην επιλογή.
Ποιον ρόλο επιτελεί ο έρωτας στην ιστορία; Λειτουργεί ως αντίβαρο στη βία και την ένταση της εποχής ή ως ακόμη μία δύναμη που περιπλέκει τις ζωές των ηρώων;
Ο έρωτας είναι αναπόφευκτα μέρος του βίου και των μυθιστορηματικών ηρώων. Εν προκειμένω κι εκτός των άλλων, μετριάζει την αγριότητα και την βία μέσα στην οποία ζει ο ταγματάρχης Γόρδιος, ο βασικός ήρωας, αλλά ταυτόχρονα τον εμπνέει και τον παραλύει διότι δεν ξέρει πως να φερθεί απέναντι σε μία νέα γυναίκα με άλλη νοοτροπία, διαφορετική ευαισθησία, αντίληψη και αίσθηση, που του διαφεύγουν.
Τι ήταν αυτό που σας συγκλόνισε περισσότερο κατά την έρευνά σας για την εποχή; Υπήρξε κάποιο γεγονός ή μαρτυρία που δεν γνωρίζατε και που άλλαξε τον τρόπο που βλέπατε εκείνη την περίοδο της ιστορίας;
Οι περισσότερες καταστάσεις μου ήταν άγνωστες, αλλά και απολύτως καθοριστικές για όλα όσα ακολούθησαν: Μάης του ’36, δικτατορία Μεταξά, πόλεμος, Κατοχή, αφανισμός των Εβραίων της Θεσσαλονίκης, εμφύλιος.
Πιστεύετε ότι σε περιόδους κρίσης αποκαλύπτεται ο πραγματικός χαρακτήρας των ανθρώπων; Θεωρείτε ότι ζούμε σήμερα μία εποχή που δοκιμάζει με παρόμοιο τρόπο τις αξίες και τις αντοχές της κοινωνίας;
Τα πάντα δοκιμάζονται κάθε στιγμή, όσο και αν αυτό δεν φαίνεται. Οι κρίσεις δεν προκύπτουν αιφνιδίως, ούτε οι συγκρούσεις, ούτε οι πόλεμοι. Υπάρχει κυοφορία, επώαση, και μετά έκρηξη. Ο καθείς δοκιμάζεται πάντα, απλώς αυτό είναι πιο ορατό ορισμένες στιγμές. Αλλά τα πάντα ρέουν ανά δευτερόλεπτο και τα συρίγγια δουλεύουν ακατάπαυστα, σιωπηρά, και στον αιώνα. Οι Μοίρες οι πλέχτρες δεν κοιμούνται ποτέ.
Πώς νιώθετε όταν ένα βιβλίο σας μεταφέρεται στο θέατρο; Τι πιστεύετε ότι χάνει και τι κερδίζει η ιστορία;
Ένα θεατρικό έργο που στηρίζεται σε ένα βιβλίο, είναι ένα αυτόνομο έργο και πρέπει να κρίνεται καθεαυτό και εν εαυτώ. Είναι μία άλλη γλώσσα, άλλη εκφορά, με τις δικές της ορίζουσες. Εν προκειμένω είχα την τύχη να δραματοποιήσει τον «Ήλιο με ξιφολόγχες» και να τον σκηνοθετήσει μία πολύ προικισμένη σκηνοθέτις και μουσικός η Ελένη Ευθυμίου και μάλιστα στο ΚΘΒΕ. Όλοι οι συντελεστές της λαμπρής παράστασης είναι εξαιρετικοί και τους ευχαριστώ. Τώρα το τι χάνει και τι κερδίζει ένα μυθιστόρημα που θεατροποιείται είναι μεγάλη συζήτηση. Πάντως ο θεατής βλέπει πάντα το τελικό αποτέλεσμα επί σκηνής, κι αυτό είναι που μετράει. Κρίνει αυτό που βλέπει. Το βιβλίο είναι μία άλλη ιστορία, επίσης αυτόνομη, με τη δική του εσωτερική τοπική αυτοδιοίκηση. Κι ο κάθε αναγνώστης διαβάζει ανάλογα με την δική του όραση και τη στιγμή. Όλα είναι σχετικά, συγκεκριμένα και άπειρα.
INFO
«Ήλιος με ξιφολόγχες»
Θέατρο Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών
Παραστάσεις μέχρι 4 Απριλίου
*Δημοσιεύθηκε στη «ΜτΚ» στις 22/3/2026
