Γιατί η Κεντρική Μακεδονία ψηφίζει διαφορετικά;

Στις εθνικές εκλογές της 9ης Απριλίου 2000, οι οποίες ήταν οι πλέον αμφίρροπες της Μεταπολίτευσης, το ΠΑΣΟΚ είχε κερδίσει οριακά, συγκεντρώνοντας 43,79% έναντι 42,74% της Νέας Δημοκρατίας.

Τα αντίστοιχα ποσοστά στην Α’ Θεσσαλονίκης ήταν 41,86% για το ΠΑΣΟΚ και 41,61% για τη ΝΔ. Ήταν η τελευταία φορά που το εκλογικό αποτέλεσμα στη δεύτερη μεγαλύτερη εκλογική περιφέρεια της χώρας ήταν πολύ κοντά με το πανελλαδικό. Έκτοτε, και κυρίως μετά το 2009 η εκλογική συμπεριφορά των ψηφοφόρων της Θεσσαλονίκης -και γενικότερα της Κεντρικής Μακεδονίας- αποκλίνει, άλλοτε λιγότερο και άλλοτε περισσότερο σε σχέση με το συνολικό εκλογικό αποτέλεσμα.

Οι μεγαλύτερες αποκλίσεις αφορούν κυρίως τα λεγόμενα «αντισυστημικά» κόμματα, τα οποία στην Κεντρική Μακεδονία επιτυγχάνουν τις υψηλότερες επιδόσεις τους. Για παράδειγμα, στις τελευταίες εθνικές εκλογές του Ιουνίου 2023 η Ελληνική Λύση, καθώς και η Νίκη κατέγραψαν στην Κεντρική Μακεδονία διπλάσια ποσοστά σε σχέση με τα πανελλαδικά.

Το κόμμα του Κυριάκου Βελόπουλου συγκέντρωσε 7,65% στην Κεντρική Μακεδονία έναντι 4,44% πανελλαδικά. Αντιστοίχως το κόμμα του Δημήτρη Νατσιού είχε 6,14% έναντι 3,7% που πέτυχε πανελλαδικά. Αλλά και οι Σπαρτιάτες πήγαν καλύτερα στην Κεντρική Μακεδονία λαμβάνοντας 5,24% έναντι πανελλαδικού 4,68%.

Στον αντίποδα, οι επιδόσεις των τεσσάρων μεγαλύτερων κομμάτων στην Κεντρική Μακεδονία υπολείπονται του πανελλαδικού ποσοστού τους.

Η Νέα Δημοκρατία ήταν περίπου δύο ποσοστιαίες μονάδες κάτω από το πανελλαδικό ποσοστό της, καταγράφοντας τη χειρότερη επίδοση στην Α’ Θεσσαλονίκης όπου βρέθηκε πέντε ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερα σε σχέση με την Επικράτεια. Μόνο στον νομό Σερρών υπερέβη το πανελλαδικό ποσοστό της. Το ίδιο ισχύει και για τον ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος βρέθηκε δυόμισι μονάδες κάτω από την πανελλαδική του επίδοση, το ΠΑΣΟΚ -1,2% και το ΚΚΕ -1,4%.

Οι αιτίες

Ως προς τους λόγους που οδηγούν σε αυτήν την απόκλιση της συμπεριφοράς του εκλογικού σώματος της Κεντρικής Μακεδονίας σε σχέση με το πανελλαδικό αποτέλεσμα, έχουν ειπωθεί πολλά κατά καιρούς.

Ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας δημοσκοπήσεων to the point Δημήτρης Κατσαντώνης επισημαίνει ότι «η Θεσσαλονίκη και ευρύτερα η Κεντρική Μακεδονία ψήφιζε πάντα πιο συντηρητικά. Ο συντηρητισμός στην περιοχή έχει βαθιές κοινωνικές ρίζες. Οι πολίτες εδώ έχουν κάποιες ιδιαίτερες ευαισθησίες σε θέματα, όπως για παράδειγμα το ‘Μακεδονικό’, το οποίο κόστισε παλαιότερα στον ΣΥΡΙΖΑ, αλλά το πλήρωσε εν μέρει και η Νέα Δημοκρατία, καθώς δεν τήρησε όσα είχε υποσχεθεί σχετικά με τη συμφωνία των Πρεσπών. Επίσης, υπάρχουν και θέματα ‘ταυτότητας’, γι’ αυτό και το θέμα του γάμου των ομόφυλων ζευγαριών πλήγωσε περισσότερο το κυβερνών κόμμα στην Κεντρική Μακεδονία σε σχέση με την υπόλοιπη χώρα».

Σημαντικό ρόλο, σύμφωνα με τον κ. Κατσαντώνη, παίζει και η μεγάλη υποχώρηση της Κεντρικής Μακεδονίας στον τομέα της Οικονομίας. «Στις αρχές της δεκαετίας του 2000 η Κεντρική Μακεδονία ήταν στην πρώτη θέση, ως προς το κατά κεφαλήν ΑΕΠ, τώρα έχει υποχωρήσει στην όγδοη θέση. Στην περιοχή της Σίνδου υπάρχει αποβιομηχάνιση. Αυτά, σε συνδυασμό με την ακρίβεια, η οποία καλπάζει τους τελευταίους μήνες, καθορίζουν την ψήφο των πολιτών της περιοχής».

Ο υπεύθυνος ερευνών της εταιρείας δημοσκοπήσεων Palmos Analysis Πασχάλης Τεμεκενίδης, επισημαίνει ότι τα εκλογικά αποτελέσματα στην Κεντρική Μακεδονία παρουσιάζουν κατά τις τελευταίες εκλογικές αναμετρήσεις εθνικής εμβέλειας (βουλευτικές 2023 και ευρωεκλογές 2024), σημαντική απόκλιση από τα πανελλαδικά αποτελέσματα σε δύο επίπεδα:

1. Τα ποσοστά και των τριών κυβερνητικών κομμάτων, ΝΔ, ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ και ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ, υστερούν των αντίστοιχων ποσοστών τους πανελλαδικά.

2. Ταυτόχρονα, τα ποσοστά των λεγόμενων αντισυστημικών κομμάτων στο δεξιό μέρος του ιδεολογικο-πολιτικού άξονα, όπως η Ελληνική Λύση, η Νίκη και η Φωνή Λογικής εμφανίζονται σημαντικά αυξημένα σε σχέση με τα πανελλαδικά τους αποτελέσματα.

Επίσης, η Κεντρική Μακεδονία αποτελούσε σημαντικό προπύργιο της Χρυσής Αυγής κατά την περίοδο 2012-2019, με ποσοστά σημαντικά υψηλότερο από τον πανελλαδικό της μέσο όρο.

«Συνεπώς, φαίνεται ότι υπάρχει ένα υπόβαθρο ενισχυμένης παρουσίας ακροδεξιών και αντισυστημικών κομμάτων από το δεξιό χώρο στην Κεντρική Μακεδονία, κάτι που δημιουργεί επιπλέον ενδιαφέρον για τις δημοσκοπικές καταγραφές το επόμενο διάστημα, κυρίως για το κόμμα της κ. Καρυστιανού και την επίπτωση που μπορεί να έχει στα αυξημένα -δημοσκοπικά- ποσοστά της Ελληνικής Λύσης και της Φωνής Λογικής στην ΠΚΜ, καθώς οι πρώιμες καταγραφές της δυνητικής επιρροής του συγκεκριμένου κόμματος φαίνεται να είναι ενισχυμένες στη συγκεκριμένη περιοχή».

Ο πολιτικός σχολιαστής της εταιρείας ερευνών interview Δημήτρης Βασιλειάδης, επισημαίνει και έναν ακόμα παράγοντα, την εντοπιότητα των πολιτικών αρχηγών των λεγόμενων «αντισυστημικών» κομμάτων. «Βελόπουλος, Καρυστιανού, Λατινοπούλου, Νατσιός, όλοι κατάγονται από εδώ και γι’ αυτό τα κόμματα των οποίων ηγούνται επιτυγχάνουν καλύτερες επιδόσεις στην περιοχή». Ο κ. Βασιλειάδης σημειώνει, παράλληλα, ότι οι ψηφοφόροι στην Κεντρική Μακεδονία είχαν ανέκαθεν πιο συντηρητική συμπεριφορά σε σχέση με τον πανελλαδικό μέσο όρο. «Για παράδειγμα, όταν το ΠΑΣΟΚ ήταν στο φόρτε του, στις πρώτες θέσεις στη Θεσσαλονίκη εκλεγόταν ο Στέλιος Παπαθεμελής». Επισημαίνει, επίσης, ότι το θέμα του γάμου των ομόφυλων ζευγαριών «κόστισε στη Νέα Δημοκρατία πολύ περισσότερο εδώ, ως και επτά ποσοστιαίες μονάδες, σε σχέση με την υπόλοιπη επικράτεια».

Πόσο αλλάζουν τον πολιτικό χάρτη τα κόμματα Τσίπρα, Καρυστιανού;

Απαντώντας στο ερώτημα αυτό ο Δημήτρης Κατσαντώνης σημειώνει πως «ο μιντιακός θόρυβος γύρω από τα κόμματα του Αλέξη Τσίπρα και της Μαρίας Καρυστιανού είναι αναντίστοιχος με το δημοσκοπικό τους αποτύπωμα στις έως τώρα μετρήσεις». Για την ΕΛΑΣ του κ. Τσίπρα αναφέρει ότι «το ποσοστό είναι μονοψήφιο σε όλες τις άλλες περιφέρειες εκτός της Αττικής, όπου το ποσοστό του είναι διψήφιο και μία ή μιάμιση μονάδα πάνω από το ΠΑΣΟΚ». Για την Ελπίδα για τη Δημοκρατία της Μαρίας Καρυστιανού ο επικεφαλής της to the point επισημαίνει πως «στην Κεντρική Μακεδονία αγγίζει το ποσοστό της αγγίζει διψήφιο νούμερο και βρίσκεται πάνω από τον Τσίπρα, παρά κάτω όμως είναι χαμηλότερα». Ο κ. Κατσαντώνης εκτιμά ότι η ίδρυση των δύο κομμάτων δεν πρόκειται να πλήξει τα δύο ιστορικά κόμματα, ΝΔ και ΠΑΣΟΚ. «Θα μειώσουν ενδεχομένως την αποχή, κι αυτό είναι ασφαλώς θετικό».

«Δεν προκαλεί κανένα ‘σεισμό’ και καμία αναδιάταξη του πολιτικού συστήματος η ίδρυση των δύο κομμάτων», εκτιμά ο Δημήτρης Βασιλειάδης. «Απλώς, θα έχουμε ένα deja vu του 2023. Η ΝΔ θα είναι μακράν πρώτο κόμμα, έστω και με χαμηλότερα ποσοστά, ο δε ΣΥΡΙΖΑ θα υποκατασταθεί απλώς από το κόμμα του Τσίπρα και θα ανταγωνιστεί με το ΠΑΣΟΚ για τη δεύτερη θέση». Όσον αφορά το κόμμα της κυρίας Καρυστιανού ο κ. Βασιλειάδης εκτιμά ότι «το ταβάνι της είναι στο 7% με 8%. Πιο κάτω μπορεί να πάει, πιο πάνω το αποκλείω».

Πιο «αντισυστημική» η δυτική Θεσσαλονίκη

Η πρώτη εκλογική περιφέρεια της Θεσσαλονίκης, εκτός από την απόκλιση που έχουν οι προτιμήσεις των ψηφοφόρων της σε σχέση με το πανελλαδικό αποτέλεσμα, καταγράφει σημαντικές αποκλίσεις και στο εσωτερικό της.

Διαφορετικά ψηφίζει ο κεντρικός Δήμος, διαφορετικά οι δυτικές συνοικίες και άλλη είναι η εκλογική συμπεριφορά της ανατολικής πλευράς.

Οι Δήμοι της δυτικής Θεσσαλονίκης, που αποτελούν τις πλέον υποβαθμισμένες περιοχές του Πολεοδομικού Συγκροτήματος, αποδεικνύονται γόνιμο έδαφος για τα λεγόμενα αντισυστημικά κόμματα, ή άλλως, κόμματα διαμαρτυρίας.

Η ΝΔ στην Α’ Θεσσαλονίκης συγκέντρωσε τον Ιούνιο του 2023 35,28%. Οι επιδόσεις της στη δυτική Θεσσαλονίκη ήταν κάτω από αυτό το ποσοστό, ως και επτά ποσοστιαίες μονάδες.

Συγκεκριμένα έλαβε, στον Δήμο Αμπελοκήπων-Μενεμένης 30,77%, στον Δήμο Κορδελιού-Ευόσμου 32,52%, στου Παύλου Μελά 28,36% και στον Δήμο Νεάπολης-Συκεών 30,97%. Αντιθέτως, στον κεντρικό Δήμο έφτασε σχεδόν στο πανελλαδικό ποσοστό, συγκεντρώνοντας 39,46%, ενώ και στην Καλαμαριά έλαβε 36,83%.

Η Ελληνική Λύση, η οποία έλαβε στην Α’ Θεσσαλονίκης 7,97%, στους τρεις Δήμους των δυτικών συνοικιών είχε διψήφια ποσοστά (το υψηλότερο 12,26% στον Δήμο Κορδελιού-Ευόσμου). Αντιθέτως στον κεντρικό Δήμο είχε 6,02% και στην Καλαμαριά 6,72%.

Ανάλογη εκλογική συμπεριφορά κατέγραψαν και τα λοιπά κόμματα διαμαρτυρίας. Η Νίκη (5,36% στην Α’) κατέγραψε πάνω από 6% στις δυτικές συνοικίες, 4,87% στον κεντρικό Δήμο και 4,59% στην Καλαμαριά. Το ίδιο και οι Σπαρτιάτες (5,03% στην Α’), με ποσοστά κοντά στο 7% στις δυτικές συνοικίες, 4,16% στον κεντρικό Δήμο και 3,96% στην Καλαμαριά.

*Δημοσιεύτηκε στη "ΜτΚ" στις 31/5/2026