Ευρ. Ελευθεριάδης: "Πλαίσιο για ένα Σύγχρονο Σοσιαλιστικό Κόμμα"

Τις προτάσεις του ώστε το ΠΑΣΟΚ- Κίνημα Αλλαγής να γίνει ένα σύγχρονο σοσιαλιστικό κόμμα καταθέτει ενόψει του επικείμενου Συνεδρίου του κόμματος στις 27,28 και 29 Μαρτίου ο Γραμματέας της Νομαρχιακής Επιτροπής ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ, Α΄ Θεσσαλονίκης και Μέλος Οργανωτικής Γραμματείας ΚΟΕΣ, Ευριβιάδης Ελευθεριάδης.

«Η ανάγκη για τη συγγραφή του παρακάτω κειμένου προκύπτει από την αναζήτηση απαντήσεων στα βασικά ερωτήματα, τις αναφορές και τις επισημάνσεις που ακούμε διαρκώς από στελέχη και μέλη του Κινήματος. Φράσεις όπως «να έρθουμε σε επαφή με την κοινωνία», «να βρούμε νέους ανθρώπους», «να έχουμε ξεκάθαρες θέσεις», «να δουλέψουμε όλοι μαζί», «για ένα ανοιχτό και δημοκρατικό κόμμα», επαναλαμβάνονται συχνά στον δημόσιο και εσωτερικό μας διάλογο» αναφέρει ο κ. Ελευθεριάδης.

Και συνεχίζει: «Οι διατυπώσεις αυτές αποτυπώνουν πραγματικές ανάγκες. Ταυτόχρονα όμως, όταν μένουν στο επίπεδο της ρητορικής και η διαρκής επανάληψη τους χωρίς συγκεκριμένες αποφάσεις, κινδυνεύουν να μετατραπούν σε κοινοτοπίες που δεν παράγουν πολιτικό αποτέλεσμα και να οδηγηθούμε στην αδράνεια. Η επανάληψή τους δεν αρκεί για να δημιουργήσει ένα ζωντανό πολιτικό κίνημα ούτε για να ανανεώσει τη σχέση ενός κόμματος με την κοινωνία. Τα τελευταία χρόνια, το κόμμα βρέθηκε πολλές φορές να λειτουργεί αποσπασματικά: με αδύναμα μακροχρόνια όργανα, περιορισμένη λογοδοσία, αποφάσεις που δεν προέκυπταν μέσα από θεσμικές συλλογικές διαδικασίες. Αυτό το μοντέλο, έχει εξαντλήσει τα όρια του. Στόχος του παρόντος κειμένου δεν είναι να επαναλάβει αυτές τις γνωστές διαπιστώσεις. Αντίθετα, επιδιώκει να τις μετατρέψει σε συγκεκριμένες απαντήσεις και σε πρακτικές κατευθύνσεις. Να αναζητήσει τρόπους ώστε οι έννοιες της συμμετοχής, της συλλογικότητας, της πολιτικής σαφήνειας και της δημοκρατικής λειτουργίας να αποκτήσουν πραγματικό περιεχόμενο».

Οι προτάσεις του κ. Ελευθεριάδη έχουν ως εξής:

Βήμα 1ο

Θεσμικό κόμμα, κόμμα μελών και ευθυνών

Το άνοιγμα των διαδικασιών από το 2004 και μετά ενδεχομένως εξυπηρετούσε την ανάγκη για ευρύτερη συμμετοχή πολιτών στις εσωτερικές δημοκρατικές διαδικασίες του Κινήματος. Είκοσι και πλέον χρόνια μετά, οφείλουμε να αναρωτηθούμε αν αυτή η πρακτική εξακολουθεί να ανταποκρίνεται στις ανάγκες ενός σύγχρονου προοδευτικού κόμματος.

Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι αν το κόμμα θα είναι «ανοικτό» ή «κλειστό». Το ζητούμενο είναι να συγκροτηθεί ένα θεσμικό κόμμα μελών, όπου η συμμετοχή δεν θα είναι περιστασιακή αλλά ουσιαστική. Ένα κόμμα στο οποίο τα μέλη θα έχουν σαφή δικαιώματα και υποχρεώσεις, θα είναι οικονομικά ενήμερα και θα διαθέτουν πραγματικό λόγο στη διαμόρφωση των αποφάσεων του Κινήματος.

Σε αυτή τη βάση, είναι απαραίτητο οι εσωτερικές εκλογικές διαδικασίες να πραγματοποιούνται με απόλυτη διαφάνεια, μέσα από ένα σαφές και επικαιροποιημένο μητρώο μελών και φίλων. Παράλληλα, τα όργανα που εκλέγονται οφείλουν να λειτουργούν εντός συγκεκριμένων χρονικών πλαισίων, ενώ οι διαδικασίες ανανέωσής τους δεν μπορεί να εξαρτώνται από τις επιλογές του εκάστοτε προέδρου, αλλά να αποτελούν θεσμοθετημένη λειτουργία του κόμματος.

Εξίσου σημαντικό είναι τα εκλεγμένα στελέχη να λογοδοτούν για τη συμμετοχή και τη δράση τους. Η παρουσία στα όργανα και η συμβολή στη συλλογική λειτουργία δεν μπορεί να είναι τυπική διαδικασία, αλλά ουσιαστικό μέρος της πολιτικής ευθύνης που αναλαμβάνει κάθε σύντροφος.

Αν ο στόχος είναι η διασφάλιση της διαφάνειας, της σύνθεσης και της πολυσυλλεκτικότητας, τότε η ύπαρξη αιρετών οργάνων με τακτική ανανέωση αποτελεί βασική προϋπόθεση. Η ετήσια ή διετής ανανέωση των οργάνων διατηρεί το κόμμα ζωντανό, ανοικτό σε νέες δυνάμεις και σε συνεχή επαφή με την κοινωνία.

Τέλος, πρέπει να συζητήσουμε κάποια στιγμή και για την ιδιότητα του μέλους. Η συμμετοχή δεν μπορεί να είναι μία ευκαιριακή διαδικασία. Η ιδιότητα του μέλους δεν μπορεί να είναι τυπική. Τα μέλη, πρέπει να έχουν δικαιώματα αλλά και συγκεκριμένες υποχρεώσεις συμμετοχής, παρουσίας και συμβολής. Χωρίς ενεργά μέλη, δεν μπορεί να υπάρξει ζωντανός κομματικός οργανισμός.

Βήμα 2ο

Κόμμα προσώπων ή αξιών

Τα τελευταία τουλάχιστον είκοσι χρόνια, παρατηρείται μια σταδιακή μετατόπιση της πολιτικής λειτουργίας των κομμάτων: από τα συλλογικά κομματικά όργανα προς τα βουλευτικά γραφεία και τα πρόσωπα. Η εξέλιξη αυτή αποδυναμώνει τη συλλογική έκφραση και περιορίζει τον ρόλο των οργανώσεων, μετατρέποντας την πολιτική σε υπόθεση ατομικής επιρροής και όχι συλλογικής ευθύνης.

Οι πολιτικές αποφάσεις δεν μπορεί να εξαρτώνται από άτυπα κέντρα, προσωπικές στρατηγικές ή ισορροπίες στιγμής. Το μοντέλο του κόμματος που λειτουργεί γύρω από πρόσωπα και όχι μέσα από κομματικά όργανα έχει αποδυναμώσει τη συλλογική πολιτική και πρέπει να ξεπεραστεί.

Εάν στόχος είναι η ουσιαστική θεσμική αναβάθμιση της κομματικής λειτουργίας, τότε τα όργανα του κόμματος πρέπει να αποκτήσουν πραγματικό, αποφασιστικό ρόλο, κατοχυρωμένο καταστατικά. Οι αποφάσεις δεν μπορεί να εξαρτώνται από άτυπα κέντρα ή προσωπικές στρατηγικές, αλλά να προκύπτουν μέσα από θεσμοθετημένες συλλογικές διαδικασίες.

Σε αυτό το πλαίσιο, κρίσιμες πολιτικές επιλογές, όπως οι υποψηφιότητες στις αυτοδιοικητικές εκλογές, η επιλογή υποψηφίων βουλευτών, καθώς και οι θέσεις για τοπικά και περιφερειακά ζητήματα, πρέπει να περάσουν στην ευθύνη των αποκεντρωμένων περιφερειακών και νομαρχιακών οργανώσεων. Η ενίσχυση της περιφέρειας δεν είναι μόνο οργανωτική επιλογή, αλλά βαθιά πολιτική πράξη δημοκρατίας.

Η αποκέντρωση δεν μπορεί να αποτελεί μόνο πολιτικό αίτημα προς το κράτος. Αν δεν εφαρμοστεί στο εσωτερικό του κόμματος, χάνει την αξιοπιστία της. Ένα κόμμα που διεκδικεί την αποκέντρωση της εξουσίας σε επίπεδο κράτους, οφείλει να την εφαρμόζει πρώτα στο εσωτερικό του. Η συνέπεια ανάμεσα στον πολιτικό λόγο και την οργανωτική πρακτική αποτελεί βασική προϋπόθεση αξιοπιστίας.

Η θεσμική και καταστατική αναβάθμιση των οργανώσεων, σε συνδυασμό με σαφείς κανόνες λογοδοσίας, μπορεί να επαναφέρει το νόημα της συλλογικής πολιτικής δράσης. Τα κομματικά όργανα οφείλουν να αποτελούν τον χώρο όπου διαμορφώνονται, συγκρούονται και τελικά αποφασίζονται οι πολιτικές επιλογές.

Παράλληλα, δημιουργεί πραγματικά κίνητρα για τα στελέχη του Κινήματος να δραστηριοποιηθούν ουσιαστικά σε τοπικό επίπεδο, γνωρίζοντας ότι η συμμετοχή τους επηρεάζει άμεσα τις αποφάσεις.

Βήμα 3ο

Κόμμα κοινωνίας και όχι μηχανισμών

Η ενίσχυση της συλλογικής λειτουργίας του κόμματος δεν μπορεί να έχει ουσιαστικό περιεχόμενο, αν δεν συνοδεύεται από την πραγματική του επανασύνδεση με την κοινωνία.

Το ΠΑΣΟΚ, ως σοσιαλδημοκρατικό κόμμα, διαθέτει διαχρονικά ένα ισχυρό ανθρώπινο δυναμικό και έχει τη δυνατότητα να κινητοποιεί μεγάλο αριθμό μελών σε ιδιαίτερα σημαντικές πολιτικές και εκλογικές διαδικασίες. Ωστόσο, ένα σύγχρονο πολιτικό κόμμα δεν μπορεί να λειτουργεί μόνο προεκλογικά, ούτε να περιορίζει την ενεργοποίηση των μελών του στις εσωκομματικές διαδικασίες με όρους κινητοποίησης μηχανισμών. Η πολιτική παρουσία δεν μπορεί να περιορίζεται εκεί. Ένα κόμμα που εμφανίζεται μόνο σε εκλογικούς κύκλους, σταδιακά απομακρύνεται από την κοινωνία.

Η πολιτική παρουσία οφείλει να είναι διαρκής, ουσιαστική, ριζοσπαστική και διεκδικητική.

Αυτό που απαιτείται σήμερα είναι το κόμμα να αποκτήσει συνοχή μέσα από μια διαρκή παρουσία στην κοινωνία. Ένα κόμμα με ενεργές, πρωτοποριακές οργανώσεις, που λειτουργούν ως σημεία αναφοράς για τους πολίτες, με θεσμική κατοχύρωση και αποφασιστικό ρόλο.

Παράλληλα, όμως, απαιτείται να ξεφύγουμε από ένα στενά δομημένο μοντέλο λειτουργίας. Είναι αναγκαία η δημιουργία ενός σύγχρονου δικτύου πολιτικής οργάνωσης, που θα φέρνει το κόμμα σε άμεση επαφή με τις πραγματικές κοινωνικές ομάδες: τους εργαζόμενους σε όλους τους τομείς, τους νέους, τους επιχειρηματίες, τους ελεύθερους επαγγελματίες, τους ανέργους, τους επιστήμονες, τους φοιτητές.

Σε αυτή την κατεύθυνση, καθοριστικό ρόλο μπορούν να διαδραματίσουν τα ήδη εκλεγμένα στελέχη του Κινήματος σε επιμελητήρια, συλλογικούς φορείς, την αυτοδιοίκηση, καθώς και στα εργασιακά και συνδικαλιστικά σωματεία. Η εμπειρία και η καθημερινή τους επαφή με την κοινωνία και τους πολίτες που τους ανέδειξαν πρέπει να αξιοποιηθούν, ώστε να δημιουργηθούν σταθερές δομές διαλόγου και συμμετοχής, πέρα από τις τυπικές εκδηλώσεις και τις μονομερείς τοποθετήσεις.

Το κόμμα οφείλει να αξιοποιήσει ουσιαστικά αυτό το δυναμικό και να λειτουργήσει ως χώρος πολιτικής έκφρασης των κοινωνικών συλλογικοτήτων. Όχι ως ένας κλειστός, μηχανιστικός πυρήνας στελεχών, αλλά ως ένας ζωντανός οργανισμός που δίνει ρόλο και βαρύτητα στα μέλη και αναδεικνύει τα στελέχη του σε όλους τους κρίσιμους τομείς.

Βήμα 4ο

Σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα

Το δίλημμα «σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα» έχει αναφερθεί πολλές φορές στο παρελθόν. Δεν αποτελεί όμως απλώς μια ιδεολογική υπερβολή. Αποτελεί μια πραγματική περιγραφή των αναγκών που διαμορφώνονται σήμερα στις σύγχρονες κοινωνίες.

Η διεύρυνση των ανισοτήτων, η αποδυνάμωση της εργασίας, το στεγαστικό πρόβλημα, η κλιματική αλλαγή και οι μεταναστευτικές ροές δημιουργούν ένα περιβάλλον γενικευμένης ανασφάλειας. Όλο και περισσότεροι πολίτες αισθάνονται ότι μένουν εκτός των κοινωνικών και οικονομικών διεργασιών.

Η ανάπτυξη που συχνά προβάλλεται από τις κυβερνήσεις δεν μεταφράζεται αυτόματα σε κοινωνική πρόοδο, ούτε σε καλύτερες δημόσιες υπηρεσίες. Αντίθετα, σε πολλές περιπτώσεις, ο πλούτος συγκεντρώνεται σε λίγους, ενισχύοντας το αίσθημα αδικίας και ανισότητας.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η απουσία ισχυρής σοσιαλιστικής πολιτικής πρακτικής δεν επιβεβαιώνει την κοινωνική δικαιοσύνη που οφείλουν να υπηρετούν τα κόμματα της αριστεράς και της σοσιαλδημοκρατίας. Αντίθετα, οδηγεί σε μια σιωπηρή αποδοχή της ανισότητας ως κανονικότητας, της επισφάλειας στην εργασία και της απομάκρυνσης των πολιτών από τη δημοκρατική συμμετοχή.

Ο σοσιαλισμός σήμερα οφείλει, όπου απαιτείται, να τοποθετηθεί καθαρά και συγκρουσιακά απέναντι σε οικονομικά συμφέροντα που αρνούνται να λειτουργήσουν με κανόνες και κοινωνικές προτεραιότητες. Οφείλει να υπερασπιστεί την εργασία, να ενισχύσει την κοινωνική συνοχή και να προστατεύσει τα βασικά αγαθά της πλειοψηφίας.

Επομένως, το δίλημμα «σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα» δεν είναι ρητορικό.

Είναι το πραγματικό πλαίσιο μέσα στο οποίο καλούνται να τοποθετηθούν οι σύγχρονες πολιτικές δυνάμεις. Η ουδετερότητα απέναντι στις ανισότητες δεν αποτελεί μετριοπάθεια, αποτελεί πολιτική επιλογή υπέρ της διατήρησής τους. Η ανάπτυξη χωρίς αναδιανομή είναι αναπαραγωγή των ανισοτήτων με άλλους όρους.

Βήμα 5ο

Νέο Κοινωνικό Συμβόλαιο

Η πραγματική διεύρυνση ενός σύγχρονου σοσιαλιστικού κόμματος δεν μπορεί να σταθεί μόνο σε οργανωτικό και εκλογικό επίπεδο. Είναι μια βαθιά πολιτική και κοινωνική διεργασία. Είναι η διαμόρφωση ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου με τον λαό, που θα επανακαθορίσει τη σχέση του κράτους, της οικονομίας, της κοινωνίας και του παραγωγικού μοντέλου.

Το νέο κοινωνικό συμβόλαιο πρέπει να αποτελεί μια σαφή πολιτική κατεύθυνση που απαντά στο ερώτημα: ποιος ωφελείται και ποιος επιβαρύνεται από την ανάπτυξη.

Σε μια περίοδο όπου οι ανισότητες διευρύνονται, η εργασία αποδυναμώνεται και βασικά κοινωνικά αγαθά μετατρέπονται σε προνόμια για λίγους, είναι αναγκαίο να διαμορφωθεί ένα νέο πλαίσιο δικαιοσύνης, κοινωνικής συνοχής, ασφάλειας και προοπτικής.

Η ενίσχυση της δημοκρατίας δεν μπορεί να αποτελεί ένα αφηρημένο πολιτικό σύνθημα. Οφείλει να αποτυπώνεται σε συγκεκριμένες πολιτικές επιλογές που αφορούν την πλειοψηφία των πολιτών.

Σε αυτό το πλαίσιο, πρώτο βασικό ζήτημα αποτελεί η αποκέντρωση της εξουσίας στην τοπική αυτοδιοίκηση, μέσα από ουσιαστικές αρμοδιότητες και επαρκείς πόρους, ώστε οι αποφάσεις να λαμβάνονται όσο το δυνατόν πιο κοντά στους πολίτες και στις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας.

Δεύτερο βασικό πεδίο είναι η εργασία και η οικονομία. Η κατάργηση μνημονιακών ρυθμίσεων που απορρύθμισαν την αγορά εργασίας, η κατάργηση του 13ώρου και η αποκατάσταση των συλλογικών συμβάσεων αποτελούν αναγκαίες προϋποθέσεις για μια κοινωνία δικαιοσύνης και ισορροπίας.

Τρίτο, απαιτείται η επανατοποθέτηση του ρόλου του κράτους σε στρατηγικούς τομείς της οικονομίας. Η ύπαρξη δημόσιου πυλώνα στις τράπεζες και στην ενέργεια είναι κρίσιμη, ενώ η προστασία της πρώτης κατοικίας και ο έλεγχος των funds αποτελούν βασικά εργαλεία κοινωνικής προστασίας.

Τέταρτο, το εισόδημα και το κοινωνικό κράτος πρέπει να επανέλθουν στο επίκεντρο. Η επαναφορά της 13ης σύνταξης και του 13ου μισθού στο Δημόσιο αποτελεί πράξη αποκατάστασης κοινωνικής ισορροπίας.

Το νέο κοινωνικό συμβόλαιο αποτελεί μια συνολική, διακριτή και ταυτοτική πολιτική επιλογή που ενισχύει τη δημοκρατία και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μια δίκαιη ανάπτυξη για όλους.

«Η διεθνής και η εσωτερική πολιτική συγκυρία αποτελεί για το ΠΑΣΟΚ μια ουσιαστική ευκαιρία να διαμορφώσει και να επικοινωνήσει μια ξεκάθαρη πολιτική ταυτότητα, χωρίς την ανάγκη διαρκούς προσδιορισμού σε σχέση με την εκάστοτε κυβέρνηση.

Είναι η στιγμή να εκφράσει με σαφήνεια τις αξίες του, το όραμά του και τις προτάσεις του, απευθυνόμενο στην πλειοψηφία της κοινωνίας, ακόμη και αν αυτό σημαίνει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις θα δυσαρεστήσει επιμέρους ακροατήρια.

Ένα σύγχρονο σοσιαλιστικό κόμμα δεν ορίζεται από τις αντιθέσεις του, αλλά από τις επιλογές του και τις προτεραιότητες του. Ορίζεται από τις προτάσεις του, από τη δυνατότητά του να δίνει απαντήσεις, να δημιουργεί προοπτική και να εμπνέει εμπιστοσύνη.

Σε αυτή τη βάση, το ΠΑΣΟΚ μπορεί και οφείλει να αποτελέσει την αναγκαία πολιτική δύναμη που θα μεταφέρει τις θέσεις, τις αξίες και τις προτάσεις του στην ελληνική κοινωνία με τρόπο καθαρό, αξιόπιστο, συλλογικό και ειλικρινή» καταλήγει ο κ. Ελευθεριάδης.