Εύοσμος: Δεν έχει τέλος η δυσοσμία - Πολλές οι πιθανές πηγές όχλησης

Δεν έχει τέλος η δυσοσμία στη Δυτική Θεσσαλονίκη, καθώς επτά χρόνια μετά τα πρώτα συμπεράσματα της έρευνας του Εργαστηρίου Ελέγχου Ρύπανσης Περιβάλλοντος του ΑΠΘ για το «μυστηριώδες» πρόβλημα, κυρίως στον Δήμο Κορδελιού-Ευόσμου, συνεχίζουν να ανιχνεύονται χημικές ουσίες που ευθύνονται για το πρόβλημα, επιβεβαιώνοντας τις συνεχείς καταγγελίες και διαμαρτυρίες των κατοίκων.

Τα επεισόδια έντονης δυσοσμίας συνεχίζουν να εμφανίζουν εξάρσεις, παρά το γεγονός ότι καταγράφεται μείωση περίπου 70% των μερκαπτανών, της κύριας χημικής ένωσης που ευθύνεται για τη δυσοσμία, σε σχέση με την περίοδο δειγματοληψιών 2016-2017.

Μελέτη που παρουσίασε στη χθεσινή συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου Κορδελιού - Ευόσμου η καθηγήτρια του Τμήματος Χημείας του ΑΠΘ Κωνσταντίνη Σαμαρά, στο πλαίσιο της επιστημονικής παρακολούθησης και αξιολόγησης του φαινομένου, καταγράφει την έκτασή του και αναδεικνύει την ύπαρξη πολλαπλών πιθανών πηγών όχλησης στην ευρύτερη περιοχή. Συμπερασματικά η μελέτη καταλήγει στο ότι οι επίμαχες χημικές ενώσεις δεν προέρχονται αποκλειστικά από μία δραστηριότητα ή εγκατάσταση και ότι κρίνεται σκόπιμος ο έλεγχος του συνόλου των βιομηχανικών και συναφών δραστηριοτήτων της περιοχής.

Αναλύοντας τα στοιχεία της έρευνας η κ. Σαμαρά είπε ότι «βλέπουμε μία διαφορετική εικόνα από ό,τι βλέπουμε στο χημικό προφίλ. Βλέπουμε δηλαδή ότι μεγαλύτερη συμμετοχή στη δυσοσμία έχουν ενώσεις που βρίσκονται σε χαμηλές συγκεντρώσεις και τέτοιες ενώσεις είναι οι μερκαπτάνες και οι αλδείδες».

Άρα, είπε, μερκαπτάνες και αλδείδες είναι οι ενώσεις που συμβάλλουν στη δυσοσμία. «Σε τακτική βάση καταγράφεται μια σημαντική μείωση της δυσοσμίας, αλλά τα επεισόδια δυσοσμίας συνεχίζουν να υπάρχουν και στα επεισόδια αυτά έχουμε συγκεντρώσεις 200% με 300% πάνω στις μερκαπτάνες που σημαίνει ότι οι καταγγελίες των κατοίκων δεν ήταν ψεύτικες» υπογράμμισε η κ. Σαμαρά.

Για τις δειγματοληψίες επιλέχθηκαν ο σταθμός ΕΠΑΡ στην 3η Σεπτεμβρίου, το παλιό Δημαρχείο στην οδό Παπανδρέου και οδό Εθνικής Αντιστάσεως και στη Διαλογή στο παλιό Αντιλιοστάσιο, κοντά στο 5ο Δημοτικό Σχολείο Ελευθερίου Κορδελιού. Οι δύο από αυτούς τους σταθμούς, ο σταθμός ΕΠΑΡ και το παλιό Δημαρχείο ήταν θέσεις δειγματοληψίας και στο προηγούμενο πρόγραμμα, οπότε με αυτούς τους σταθμούς έγινε και η σύγκριση με τις παλιότερες μετρήσεις.

Τα δείγματα ελήφθησαν σε διάστημα 13 μηνών, από τον Φεβρουάριο του 2024 μέχρι τον Μάρτιο του 2025, ενώ ελήφθησαν συνολικά 213 δείγματα, 52 τακτικά και 19 δείγματα έκτακτα.

Χημικές ενώσεις που μυρίζουν… χαλασμένο λάχανο

Αναφερόμενη στις δειγματοληψίες που έγιναν η καθηγήτρια του Τμήματος Χημείας του ΑΠΘ κ. Σαμαρά, επισήμανε ότι όλες είχαν χρονική διάρκεια μία ώρα σταθερή για να είναι συγκρίσιμες οι μετρήσεις, ενώ τα τακτικά δείγματα λαμβάνονταν νωρίς στο πρωί, την ώρα που εμφανίζονται κατά κανόνα υψηλότερες συγκεντρώσεις. Και αυτό, όπως είπε, επειδή, διαρκεί ακόμη η νυχτερινή θερμοκρασιακή αναστροφή, ενώ σημείωσε ότι έκτακτα δείγματα λαμβάνονταν όποτε ερχόταν η ειδοποίηση για επεισόδια δυσοσμίας.

Η χημική ανάλυση των ενώσεων, όπως εξήγησε η ίδια, περιέλαβε 168 ενώσεις από 15 χημικές κατηγορίες, ενώ πολλές από αυτές για πρώτη φορά ανιχνεύτηκαν στην ατμόσφαιρα της Θεσσαλονίκης. «Πολλές από αυτές τις ενώσεις είχαν μεγάλη συχνότητα εμφάνισης, πάνω από 50%. Ειδικότερα, ανιχνεύτηκαν 8 μερκαπτάνες, 5 αιθιοφένια, 7 σουλφίδια, 8 αλκάνια, 26 αλκένια κλπ. Είναι αυτές οι 15 χημικές κατηγορίες, οι οποίες είχαν ανιχνευτεί και στο προηγούμενο πρόγραμμα των μερκαπτανών και βλέπουμε ότι έχουμε πολύ περισσότερες κατηγορίες τώρα» υπογράμμισε η κ. Σαμαρά

Ειδικότερα για τις μερκαπτάνες, εξήγησε ότι «γίνονται αντιληπτές από πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις και έχουν πολύ έντονη οσμή, η οποία παραπέμπει σε χαλασμένο αυγό, σάπιο λάχανο, σε γκάζι και είναι ακριβώς η περιγραφή την οποία δίνουν και οι κάτοικοι της περιοχής, όταν καταγγέλλουν κάποιο επεισόδιο της δυσοσμίας, ενώ οι άλλες κατηγορίες έχουν υψηλότερες τιμές κατοφλοιοσμής και έχουν και διαφορετικό χαρακτήρα».

Η προέλευση των οσμών

Όσον αφορά στην προέλευση των οσμών η κ. Σαμαρά τόνισε, με βάση τη μελέτη, ότι η μεγαλύτερη πιθανότητα είναι να προέρχονται από κοντινή περιοχή, από τον Δυτικό τομέα.

«Αυτές οι ενώσεις που είναι ιδιαίτερα δύσοσμες έχουν και φυσικές πηγές, όπως η αποσύνθεση οργανικής ύλης σε επιφανειακά νερά και εδάφια, αλλά και από πολύ σημαντικές ανθρωπογενείς πηγές, Και εδώ έχουμε τα διυλιστήρια πετρελαίου και τα εργοστάσια πετροχημικών, τις μονάδες επεξεργασίας αστικών αποβλήτων και αποχετευτικά δίκτυα, τους χώρους μεταφόρτωσης και απόθεσης στερεών αστικών απορριμμάτων, τις κτηνοτροφικές μονάδες, σφαγεία, μονάδες μεταποίησης ζωικών προϊόντων» υπογράμμισε και πρόσθεσε ότι από τις βιομηχανικές δραστηριότητες, τα διυλιστήρια πετρελαίου και οι μονάδες παραγωγές καουτσούκ είναι χαρακτηρισμένοι από τις υψηλότερες συγκεντρώσεις τέτοιων οσμών, τέτοιων οσμηρών ενώσεων.

«Ως εκ τούτου», επισήμανε η κ. Σαμαρά, «κρίνεται σκόπιμος ο επανέλεγχος αυτών των δραστηριοτήτων για να δούμε, αν κάποια μέτρα που εφαρμόστηκαν σε ορισμένες βιομηχανικές δραστηριότητες και συγκεκριμένα στο διυλιστήριο είχαν κάποιο αποτέλεσμα ή όχι».

H πολυπλοκότητα του φαινομένου 

Η πολυπαραγοντική φύση των οσμών έχει αναδειχθεί και σε άλλα πρόσφατα περιστατικά. Στη Θεσσαλονίκη, κατά την περίοδο έντονης δυσοσμίας στο κέντρο της πόλης τον Απρίλιο του 2025, επιστημονικές εκτιμήσεις κατέληξαν ότι το φαινόμενο συνδεόταν με φαινόμενα ευτροφισμού στον Θερμαϊκό Κόλπο και παραγωγή αναερόβιων αερίων σε θαλάσσιες περιοχές.

Αντίστοιχα, στην Αθήνα τον Μάιο του 2026, τεχνικοί έλεγχοι απέκλεισαν σύνδεση της έντονης οσμής με τα επίσημα δίκτυα καυσίμων, ενώ η ανάλυση των αέριων μαζών έδειξε πιθανή θαλάσσια προέλευση.

Τα περιστατικά αυτά επιβεβαιώνουν ότι το οσμηρό φαινόμενο απαιτεί συνολική, επιστημονικά τεκμηριωμένη και συντονισμένη αντιμετώπιση από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς.

Οι επενδύσεις που έγιναν στα διυλιστήρια 

Η HELLENiQ ENERGY, στο πλαίσιο της συνεχούς βελτίωσης του περιβαλλοντικού αποτυπώματος των βιομηχανικών εγκαταστάσεων της και της βελτιστοποίησης της λειτουργίας της, έχει προχωρήσει σε ουσιαστικές παρεμβάσεις πέραν των προβλεπόμενων από τη νομοθεσία και πάντα σε συντονισμό με τις αρμόδιες αρχές.

Συγκεκριμένα, την περίοδο 2019 – 2025 στο πλαίσιο της στρατηγικής Βιώσιμης Ανάπτυξης του Ομίλου υλοποίησε έργα και παρεμβάσεις συνολικού ύψους €22 εκατ. στις Βιομηχανικές Εγκαταστάσεις Θεσσαλονίκης, με στόχο στην περαιτέρω μείωση της πιθανής συμβολής στο οσμηρό φαινόμενο.

Μεταξύ άλλων:

• Υλοποιήθηκαν έργα ύψους €15 εκατ. που σχεδιάστηκαν ειδικά για αυτό το σκοπό.

• Επιπρόσθετα με γνώμονα τις διεθνείς βέλτιστες πρακτικές πραγματοποιήθηκαν επιπλέον επενδύσεις €7 εκατ., πέραν των αρχικών, για περαιτέρω βελτιστοποίηση της αποτελεσματικότητας των ανωτέρω παρεμβάσεων.

• Χρηματοδοτήθηκε η προμήθεια και εγκατάσταση ηλεκτρονικών “e-noses” για τον Δήμο Κορδελιού – Ευόσμου, με στόχο την παρακολούθηση του φαινομένου σύμφωνα με διεθνείς πρακτικές, από την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας και την Δημοτική Αρχή Κορδελίου - Ευόσμου.

Τα σημαντικότερα έργα που υλοποιήθηκαν

Μεταξύ των βασικών τεχνικών παρεμβάσεων που έγιναν στις εγκαταστάσεις της HELLENiQ Petroleum στην Δυτική Θεσσαλονίκη περιλαμβάνονται:

• το έργο ανάκτησης απαερίων πυρσού,

• η αναβάθμιση της κατεργασίας υγρών αποβλήτων,

• η επεξεργασία παλαιών σκαμμάτων ελαιωδών αποβλήτων,

• η κάλυψη ανοικτών τμημάτων εγκαταστάσεων,

• η αναβάθμιση μονάδων απόσμισης,

• καθώς και νέα έργα στις εγκαταστάσεις ασφάλτου και στις δεξαμενές καταιγίδας.

Όλες οι παρεμβάσεις έχουν παρουσιαστεί αναλυτικά στις αρμόδιες αρχές και στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, στο πλαίσιο της διαφάνειας και της συνεχούς συνεργασίας με τους θεσμικούς φορείς. 

Η αποτελεσματικότητα των έργων έχει ήδη διαπιστωθεί στην πράξη και τεκμηριώνεται από ανεξάρτητους τρίτους φορείς, ενώ η HELLENiQ ENERGY θα συνεχίσει να επενδύει σε τεχνολογίες και έργα περιβαλλοντικής βελτίωσης, λειτουργώντας με διαφάνεια, υπευθυνότητα και συνεργασία με την επιστημονική κοινότητα και τις αρμόδιες αρχές.