Σήμερα Πέμπτη 5 Μαρτίου άρχισε τις εργασίες της η 38η Συνάντηση για το Αρχαιολογικό Έργο στη Μακεδονία και τη Θράκη. Συνολικά 16 ανακοινώσεις φώτισαν πτυχές της επιστημονικής δραστηριότητας, αρκετές από αυτές με αναλυτική και συνθετική φιλοσοφία.
Το ενδιαφέρον επικεντρώθηκε όμως, όπως κάθε χρόνο, στους αρχαιολογικούς χώρους της Αμφίπολης και κυρίως στον «Μακεδονικό τάφο στον λόφο Καστά», ανακοίνωση των Πολυξένης Αδάμ Βελένη και Γιώργου Βελένη. Στη συζήτηση που ακολουθεί παραδοσιακά μετά από κάθε ενότητα, οι τόνοι υψώθηκαν, οι απορίες και οι ενστάσεις ήταν αρκετές, ενώ μουρμούρα εμφανούς δυσαρέσκειας απλώθηκε στο ακροατήριο.
Ο Μακεδονικός τάφος στον Καστά συνιστά έτσι και αλλιώς ένα σύνθετο θέμα εξαιτίας των ιδιαιτεροτήτων και της αβέβαιης ταύτισης του προσώπου ή των προσώπων για το οποίο εκπονήθηκε ένα τόσο πανάκριβο έργο.
Η επίτιμη Γενική Διευθύντρια του Υπουργείου Πολιτισμού στην ομιλία της απέκλεισε τον συσχετισμό του μνημείου με τον Ηφαιστίωνα, όπως είχε ταυτίσει το μνημείο η ομάδα Περιστέρη στο παρελθόν. Κλειδί στην ταύτιση του προσώπου ή των προσώπων που θάφτηκαν στον τάφο αποτελούν κατά την κ. Βελένη οι οικοδομικές φάσεις του συγκροτήματος, που, όπως υποστήριξε ανέρχονται σε τέσσερις και όχι σε δύο όπως έχει επικρατήσει. Βασιζόμενη σε αρχιτεκτονικά στοιχεία που περιέγραψε, μίλησε για τέσσερις διαφορετικές οικοδομικές χρονολογικές φάσεις των χώρων, ενώ τοποθέτησε την τελευταία οικοδομική φάση σε προχωρημένους ελληνιστικούς χρόνους.
Αναφορικά με τους νεκρούς που φιλοξένησε ο τάφος Καστά οι πηγές σιωπούν. Η κ. Βελένη ωστόσο τόνισε ότι αναμφίβολα πρόκειται για ταφικό συγκρότημα που ολοκληρώθηκε με βασιλικά έξοδα, «άποψη γενικώς αποδεκτή», όπως υπογράμμισε.
Με βάση τις γνώσεις μας ότι στην Αμφίπολη πέθαναν τρία πρόσωπα βασιλικής καταγωγής, η βασίλισσα Ρωξάνη, ο γιος της Αλέξανδρος Δ΄ και ο Φίλιππος ο Ε΄ η αρχαιολόγος υποστήριξε ότι θα ήταν εύλογο να θεωρήσουμε πως ο Μακεδονικός τάφος του λόφου Καστά φιλοξένησε διαδοχικά τα τρία βασιλικά πρόσωπα, χωρίς να αποκλείει και μια επιπλέον ταφική χρήση μετά τον θάνατο του Φιλίππου Ε΄.
Ένα από τα φλέγοντα ζητήματα αποτελεί για εκείνη η χρονική ένταξη του γλυπτού διασκόσμου με τις καρυάτιδες καθώς και εκείνου με τις αντικριστές σφήκες. Δυσερμήνευτο θεώρησε το γεγονός ότι το κεφάλι της μιας από τις δύο σφήκες βρέθηκε στον τελευταίο χώρο. «Μάλιστα είναι εντελώς παράδοξο το πώς κατέληξε εκεί προσπερνώντας δύο διαφραγματικούς τοίχους με σφραγισμένες εισόδους. Προς αυτή τη κατεύθυνση γίνεται η σκέψη μήπως οι σφίγγες ήταν τοποθετημένες τελικά πάνω από την είσοδο του τελευταίου θαλάμου και μεταφέρθηκαν στη σημερινή θέση κατά την τελευταία οικοδομική φάση. Μόνο έτσι ερμηνεύεται το σχετικό φαινόμενο», επεσήμανε.
Είπε και άλλα πολλά η κ. Βελένη για τη μελέτη που έκαναν εκείνη και ο σύζυγός της μέσα από πηγές στις οποίες τους παρέπεμψε τόσο η Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Σερρών Δημητρία Μαλαμίδου, όσο και από τις επισκέψεις στην ανασκαφή που τους επέτρεψε να κάνουν η πρώην Προϊσταμένη και ανασκαφέας του μνημείου Κατερίνα Περιστέρη.
Το θέμα ήταν ότι η ίδια δεν υπήρξε ποτέ ανασκαφέας του συγκεκριμένου αρχαιολογικού χώρου…
Έτσι, στη συζήτηση που ακολούθησε τα αίματα άναψαν όταν τον λόγο ζήτησε ο αρχιτέκτονας Μιχάλης Λεφαντζής του οποίου η αρχιτεκτονική μελέτη αποτέλεσε τη βάση για την ταύτιση και απόδοση του μνημείου.
«Υπάρχει συγκεκριμένη εργασία στην κάτω επιφάνεια των επιστηλίων την οποία δεν έχουμε παρουσιάσει ακόμη. Υπάρχουν στοιχεία στην οικοδόμηση των πλευρικών τοίχων και στην καμάρα του ταφικού μνημείου που προφανώς δεν τα γνωρίζετε. Γιατί αν τα γνωρίζατε και αν ξέρατε τις οικοδομικές φάσεις με λεπτομέρεια όπως τις έχουμε πει εδώ και δύο – τρία χρόνια δεν θα τα λέγατε αυτά», είπε αρχικά ο κ. Λεφαντζής.
Στην πορεία όσον αφορά το θέμα για τους νεκρούς ο αρχιτέκτονας τόνισε ότι δεν έχει άποψη γιατί ο ίδιος έχει καλύψει μόνο το θέμα της τεκμηρίωσης: «Ας μην λέμε πράγματα που δεν ισχύουν. Εσείς θα έπρεπε πριν έρθετε εδώ να κάνουμε μια συζήτηση. Δεν έχετε συζητήσει ποτέ μαζί μου. Γιατί από το διαδίκτυο και από τις μαρτυρίες όλων αυτών που μιλούν για το μνημείο δεν βγάζει κανείς άκρη. Εκπλήσσομαι με τους νεκρούς που υποθέτουν ότι είναι μέσα. Βασικά είναι όλοι. Είναι ευχάριστο αυτό…», είπε σε ειρωνικό τόνο». Υποστήριξε δε: «Είναι μια ομιλία που είναι βασισμένη σε διαδικτυακό υλικό. Είναι ντροπή! Είναι ντροπή!», τόνισε με κόσμο από κάτω να δυσανασχετεί όταν η πρόεδρος της ενότητας τον διέκοψε.
Από την πλευρά της η κ. Βελένη υποστήριξε ότι επειδή είναι από το 1987 οργανωτική επιτροπή στο συνέδριο και το θέμα του δεν είναι μόνο ανασκαφικό αλλά γενικότερα μελετητικό γι αυτό προχώρησαν στην έρευνα και την παρουσίασή της μαζί με τον σύζυγό της. «Βάση του αρχαιολογικού νόμου έχουν περάσει δώδεκα χρόνια. Ο αρχαιολογικός νόμος μετά από δέκα χρόνια ελευθερώνει τους πάντες. Επίσης δεν πήραμε τίποτα από το διαδίκτυο. Βρήκαμε καλή βιβλιογραφία με τη βοήθεια της κ. Μαλαμίδου. Εσείς όμως και η κ. Περιστέρη δεν έχετε δημοσιεύσει πλήρως το μνημείο και ίσως αυτό αποτελέσει μια προτροπή προς εσάς να μας δώσετε επιτέλους όλα τα στοιχεία αυτού του καταπληκτικού μνημείου», τόνισε.
Σε απάντηση ο κ. Λεφαντζής αναφέρθηκε σε πρόγραμμα που εκπονείται και σε έναν χρόνο, στο πλαίσιο του οποίου θα έχουν καταγραφεί τα στοιχεία του μνημείου και τόνισε: «Εσείς όμως βιαστήκατε!».
Τη φωτιά επιχείρησε να σβήσει η Γενική Γραμματέας Αρχαιοτήτων του ΥΠΠΟ Ολυμπία Βικάτου η οποία τόνισε ότι για τη χρονολόγηση και την ταύτιση του μνημείου ακούμε πολλές απόψεις: «Θα έλεγα να υπάρχει υπομονή και σοβαρότητα για να βγάλουμε συμπεράσματα. Έχουν ολοκληρωθεί οι μελέτες, υλοποιούνται τρία μεγάλα έργα με πολλά εκατομμύρια και το μνημείο θα είναι επισκέψιμο με ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2027. Και βεβαίως φυσικά και πρέπει να ολοκληρωθεί η δημοσίευση των ανασκαφικών δεδομένων του μνημείου και τα αποτελέσματα που θα βγουν από το πρόγραμμα ‘Αμφίπολη’ πραγματικά θα δώσουν πολλές απαντήσεις σε πάρα πολλά ερωτήματα. Και φυσικά όταν δεν έχεις κάνει ανασκαφή, δεν έχεις επαφή με το μνημείο, δεν γνωρίζεις το υλικό είναι αναπόφευκτο να δημιουργούνται θέματα και να λέμε υποθέσεις και εκ των υστέρων να βλέπουμε πόσο ανακριβείς είναι».
Έτσι, επεισοδιακά ολοκληρώθηκε το πρώτο πρωϊνό της διοργάνωσης.
