Κάτω από τις πλάκες δύο αρχαίων δρόμων, στο βόρειο τμήμα του Δίου, δεν κρυβόταν απλώς ένα ακόμη κτίριο. Κρυβόταν η ιστορία πέντε αιώνων συνεχούς ζωής.
Η Πανεπιστημιακή ανασκαφή του Δίου, υπό τη διεύθυνση της καθηγήτριας Κλασικής Αρχαιολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Ελένης Παπαγιάννη, έφερε στο φως το 2025 νέα δεδομένα που ανασυνθέτουν τη μακρά πολεοδομική και κοινωνική εξέλιξη της αρχαίας πόλης του Αρχαιολογικού Χώρου του Δίου.
Ένα κτίριο σε διασταύρωση δρόμων
Στο βόρειο τμήμα της πόλης, σε σημείο όπου τέμνονται δύο πλακοστρωμένοι δρόμοι, αποκαλύπτεται τα τελευταία τρία χρόνια κτίριο – πιθανότατα οικία – με επάλληλα δωμάτια που επικοινωνούν με θυραία ανοίγματα.
Το οικοδόμημα εντάσσεται σε ένα εκτεταμένο πρόγραμμα ανοικοδόμησης της ύστερης αρχαιότητας (4ος–5ος αι. μ.Χ.), όταν η πόλη οργανώνεται εκ νέου με δρόμους και αποχετευτικούς αγωγούς που ορίζουν οικοδομικά τετράγωνα.
Κάτω όμως από αυτή τη φάση, αποκαλύπτονται αποσπασματικά τα κατάλοιπα παλαιότερων περιόδων της ρωμαϊκής πόλης. Η στρωματογραφία, αν και διαταραγμένη, τεκμηριώνει διαδοχικές οικοδομικές φάσεις από τα τέλη του 1ου αι. π.Χ. έως τον 5ο αι. μ.Χ.
Όπως σημειώνει η διευθύντρια της ανασκαφής, «τεκμηριώνεται με σαφήνεια η συνεχής οικοδομική δραστηριότητα στον ίδιο χώρο, με επάλληλες φάσεις που καταργεί η μία την άλλη».
Γυάλινα σκεύη, πήλινα αγγεία, μία χάλκινη πόρπη και άλλα μικροαντικείμενα φωτίζουν πτυχές της καθημερινής ζωής των κατοίκων, φέρνοντας στο προσκήνιο τον ανθρώπινο ρυθμό πίσω από τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα.
Το μυστικό κάτω από το ψηφιδωτό του Διονύσου
Στο ανατολικό τμήμα της πόλης, η έρευνα στράφηκε φέτος σε ένα διαφορετικό αλλά εξίσου εντυπωσιακό κεφάλαιο: την αποκαλούμενη «Οικία του Διονύσου».
Το εντυπωσιακό ψηφιδωτό δάπεδο των 100 τ.μ., που απεικονίζει τον θεό Διόνυσο πάνω σε άρμα το οποίο σύρουν θαλάσσια μιξογενή όντα, είχε αποκολληθεί πριν από δέκα χρόνια και φυλάσσεται σήμερα σε χώρο πλησίον του Αρχαιολογικό Μουσείο Δίου.
Η φετινή έρευνα δεν επικεντρώθηκε στην εικονογραφία, αλλά σε αυτό που δεν φαίνεται: στο υπόστρωμα.
Το ισχυρό υπόβαθρο πάχους 55 εκατοστών αποδείχθηκε ένα τεχνικό επίτευγμα. Δύο στρώσεις από μεγάλες, επιμελώς συναρμοσμένες κροκάλες εναλλάσσονται με ασβεστοκονίαμα, ενώ ένα πλέγμα χαμηλών τοίχων είχε ενσωματωθεί στην υποδομή για επιπλέον σταθερότητα της επιφάνειας.
Η κεραμική από το σφραγισμένο υπόστρωμα επιτρέπει πλέον την ασφαλή χρονολόγηση του ψηφιδωτού στο α΄ μισό του 4ου αι. μ.Χ., προσθέτοντας σημαντική ακρίβεια στη μελέτη της ύστερης ρωμαϊκής τέχνης στην περιοχή.
Μια πόλη που ξαναχτίζεται πάνω στον εαυτό της
Οι δύο ανασκαφικοί τομείς αφηγούνται την ίδια ιστορία από διαφορετική οπτική:
Το Δίον δεν ήταν μια στατική πόλη. Ήταν ένας οργανισμός που κατεδάφιζε, αναδιαμόρφωνε και ξαναέχτιζε τον εαυτό του επί πέντε αιώνες.
Κάθε δρόμος έκρυβε έναν παλαιότερο δρόμο. Κάθε δάπεδο πατούσε πάνω σε προηγούμενες ζωές.
Η αναλυτική παρουσίαση των αποτελεσμάτων θα πραγματοποιηθεί από την ομάδα της Πανεπιστημιακής ανασκαφής στην 38η Συνάντηση για το Αρχαιολογικό Έργο στη Μακεδονία και Θράκη, την Παρασκευή 6 Μαρτίου 2026 στις 12.45 – 13.00 και 13.00 – 13.15.
Κι ίσως εκεί να αποδειχθεί για ακόμη μία φορά ότι η αρχαιολογία δεν αποκαλύπτει απλώς ερείπια, αλλά τον τρόπο με τον οποίο μια πόλη επιμένει να υπάρχει.
