Της Μαρίας Αραμπατζή,
Ψυχολόγου, Msc, Phd, συστημική ψυχοθεραπεύτρια
Κάθε χρόνο, όσο πλησιάζει το καλοκαίρι, οι Πανελλήνιες επιστρέφουν σχεδόν τελετουργικά. Μία λέξη συλλογική στον τίτλο -αλλά βαθιά προσωπική στο βίωμα. Για τους εφήβους δεν είναι μόνο εξετάσεις, αλλά μία στιγμή όπου η αξία τους μοιάζει να τίθεται υπό κρίση. Και κάπου εκεί αναδύεται η ερώτηση: «Και αν αποτύχω;».
Σε αυτή την περίοδο ενεργοποιούνται μηχανισμοί άγχους επίδοσης, κοινωνικής σύγκρισης και αναζήτησης εξωτερικής επιβεβαίωσης. Όταν η αίσθηση προσωπικής αξίας συνδέεται τόσο στενά με την επίδοση, η αποτυχία βιώνεται ως ένδειξη εσωτερικής ανεπάρκειας.
Και όμως, συνεχίζουν. Με μία σιωπηλή, αθέατη γενναιότητα θα μπουν να γράψουν. Όχι μόνο για να πετύχουν, αλλά με την ανάγκη να αναγνωριστούν πέρα από το αποτέλεσμα.
Δεν είναι απλώς υποψήφιοι. Είναι άνθρωποι σε διαμόρφωση, που προσπαθούν να σταθούν σε μία περίοδο αβεβαιότητας -και το βλέμμα των άλλων συχνά πιο βαρύ από το ίδιο το γραπτό.
Μόνο οι επιδόσεις μεταφράζονται σε μόρια. Η αντοχή, η αμφιβολία, η προσπάθεια να παραμείνει κανείς όρθιος μέσα στην πίεση -δεν βαθμολογούνται.
Ή ίσως βαθμολογούνται άτυπα. Ποιος αποφάσισε πόσα μόρια αντοχής αντιστοιχούν στην «επιτυχία»; Και όταν ανακοινωθούν οι βάσεις, τι περιμένουμε πραγματικά;
Μία κατάταξη σχολών -ή μια σιωπηρή ιεράρχηση αξίας ανθρώπων;
Από μία συστημική οπτική, η αίσθηση του «αξίζω» δεν αποτελεί εγγενές, ατομικό γνώρισμα, αλλά διαμορφώνεται μέσα από τις αλληλεπιδράσεις και τα σχεσιακά πλαίσια. Ο τρόπος με τον οποίο το περιβάλλον νοηματοδοτεί και ανταποκρίνεται στον έφηβο διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη συγκρότηση της αυτοεικόνας του -ιδίως σε συνθήκες μη επιβεβαίωσης των προσδοκιών. Ίσως το δυσκολότερο «θέμα Πανελληνίων» να είναι: «Ποιος είμαι, όταν δεν ξέρω αν θα τα καταφέρω;».
Υποψήφιοι, ίσως σας οφείλουμε μία συγγνώμη. Δεν σας προετοιμάσαμε γι’ αυτό το ερώτημα: Να απαντήσετε ότι το «αξίζω» δεν ταυτίζεται με το «τα καταφέρνω» -σε ένα σύστημα που βαθμολογεί μόνο το δεύτερο. Γιατί ως ενήλικες μετράμε κυρίως τα μόρια και τους βαθμούς και συχνά παραβλέπουμε κάτι ουσιωδέστερο: Ότι ήδη έχετε περάσει μία άλλη «βάση» -εκείνη της αντοχής, της επιμονής και της προσπάθειας μέσα στην πίεση. Συγγνώμη που σας λέμε «υποψήφιους» -και όχι ανθρώπους που προσπαθούν να αντέξουν μία δύσκολη στιγμή. Μία στιγμή που για άλλους είναι απλώς δύσκολη -και για άλλους μοιάζει να είναι ολόκληρη η ζωή.
*Δημοσιεύτηκε στη "ΜτΚ" στις 19/4/2026
