5 οικοδομικές φάσεις διαμόρφωσαν τον Πανάγιο Τάφο, με τη σημερινή του μορφή

8 εβδομάδες διήρκεσαν οι ανασκαφές για την ανεύρεση του βράχου του Γολγοθά

32 6

Γύρω από μία πόλη και μόνον, την Ιερουσαλήμ έχει περιστραφεί η ιστορία του κόσμου για τους τελευταίους είκοσι αιώνες. Τρεις θρησκείες, κατά τεκμήριο οι μοναδικές με έναν Θεό για πίστη, διεκδικούν αυτήν την πόλη, ξεκινώντας από τις Σταυροφορίες και φθάνοντας στο σήμερα. Πόσα τετραγωνικά μέτρα να χωρίζουν σε αυτό το «σήμερα», τον Πανάγιο Τάφο, το Τείχος των δακρύων ο Θόλος του βράχου, με το τζαμί Αλ Ακσά, δεύτερο τη τάξει, στη μουσουλμανική ιεραρχία; Ας αναλογισθούμε, όλοι η συνολική έκταση της παλιάς Ιερουσαλήμ δεν ξεπερνάει το ένα τετραγωνικό χιλιόμετρο και στριμώχνονται στο εσωτερικό του κάπου 36.000 άτομα. Μέρες που είναι, εωθινές, θα προσπαθήσουμε να γνωρίσουμε τα πολλά τοπόσημα της Ορθοδοξίας στην Ιερουσαλήμ και γύρω από αυτήν, αφού πραγματικά οι λεγόμενοι Άγιοι Τόποι αποτελούν διαχρονικά το σημαντικότερο προσκυνηματικό μνημείο των πρώτων χρόνων της και κυρίως της παρουσίας του Ιησού σ’ αυτήν τη γη. Καταρχάς, η ίδια η πόλη είναι διάσπαρτη από το σημεία αναφοράς του Θείου πάθους, και όχι μόνον. Και δεν είναι μόνον η ορθοδοξία η οποία τιμά τους Αγίους Τόπους, αλλά και η Καθολική εκκλησία εδώ αναφέρεται, στο δικό της Πάσχα, έστω και αν το σχίσμα έφερε σε απόσταση τις δύο Εκκλησίες. Μάλιστα, θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι διαθέτουν και οι Καθολικοί το δικό τους μερίδιο στον Πανάγιο Τάφο, το κέντρο των κέντρων για την Ορθοδοξία. Ο Πανάγιος Τάφος διαιρείται σε τέσσερα τμήματα, ένα για κάθε σημείο του ορίζοντα. Και, ναι μεν το τμήμα της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι το προνομιούχο, ας το πούμε έτσι, αφού σε αυτό συμπεριλαμβάνεται ο κυρίως Τάφος, αλλά οι άλλες τρεις πλευρές ανήκουν στην καθολική, στην αρμενική και στην κοπτική Εκκλησία.

Γενικότερα, η παλαιά πόλη της Ιερουσαλήμ είναι περιτειχισμένη, όχι μόνον από την γύρω σύγχρονη πόλη, αλλά και από τον χρόνο. Αυτό σημαίνει πως τα σοκάκια της, οι μικροί της δρόμοι και τα κτίσματά της είναι σταματημένα σε άλλες εποχές, κάτι που επιτρέπει στον επισκέπτη να κινηθεί στα σπλάχνα μίας άλλης εποχής. Το τείχος στη σφριγηλή του μορφή, αυτήν που έκανε την πόλη απόρθητη, οικοδομήθηκε στον 16ο αιώνα, στα χρόνια του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς. Στο εσωτερικό του, ο επισκέπτης θα αντιληφθεί έναν τρόπο ζωής, η φαντασία του δεν θα δυσκολευτεί πολύ να τον αναπλάσει. Έστω και αν, όπως και να το κάνουμε, η ψύχα της Ιερουσαλήμ, η παλιά της πόλη, παραμένει φρέσκια, σίγουρα υπάρχουν σημαντικές αλλοιώσεις στην πυκνότητα και στη σύσταση του πληθυσμού. Ακόμη περισσότερο στην πυκνότητα της οικοδόμησης, ευτυχώς όχι στη διατήρηση του ύφους και του κλίματος της πόλης. Μικροί στενοί δρόμοι, χαμηλά σπίτια, πολυμορφία των φυλών και της παρουσίας τους. Τα τοπικά καφενεία διατηρούν μνήμες Αράβων και Τούρκων, σοφάδες και καναπέδες, σαν σε παραδοσιακό οντά. Ο καφές μοσχομυρίζει ακόμη, χαλάλι που τον πληρώνεις κάπως ακριβότερα. Στα στενά αυτά, μικρά μαγαζιά. Αρκετά έχουν εκσυγχρονιστεί τόσο στη μορφή τους, όσο και στα προϊόντα πώλησης, αλλά πάλι διατηρούν τον παραδοσιακό τους χαρακτήρα. Η είσοδος στην παλιά πόλη πραγματοποιείται από επτά πύλες, όπως στα χρόνια στα οποία συνέρρεαν σ’ αυτήν έμποροι, μετά από μακροχρόνια πορεία στην έρημο. Τα καραβάνια πρέπει να έμεναν απ’ έξω και οι εμπορικές συναλλαγές θα πρέπει να πραγματοποιούνταν στο εσωτερικό. Η κυριότερη ήταν παραδοσιακά, από τα χρόνια του Σουλεϊμάν η Χρυσή Πύλη. Σφραγίστηκε το 1887, αλλά ο αριθμός έπρεπε να επανέλθει στο επτά. Για τον λόγο τούτο, διανοίχθηκε σχετικά πρόσφατα η Νέα πύλη, ενώ οι υπόλοιπες παρέμειναν όπως έχουν. Όπως συμβαίνει σε τέτοιες περιπτώσεις, οι υπόλοιπες ονομαστικά δήλωναν την προέλευση του δρόμου, ο οποίος οδηγούσε σε κάθε μία: Της Δαμασκού, της Γιάφας, του Σιλωάμ της Σιών, αλλά και του Ηρώδη, των Λεόντων. Στο εσωτερικό τέσσερις γειτονιές-συνοικίες, τότε και τώρα. Η μουσουλμανική περιοχή κατέχει την πληθυσμιακή συνοικία, πλέον, με περίπου 27.000 κατοίκους. Κάπου 6.000, σταθερά, οι χριστιανοί, τρεις χιλιάδες οι Εβραίοι, αφού εκδιώχθηκαν από τους τότε κατακτητές Ιορδανούς, μετά τον αραβοϊσραηλινό πόλεμο. Και πάντα μία ισχνή αρμενική παρουσία, στη δική τους γειτονιά, σήμερα γύρω στους 700 ανθρώπους. Ίσα για να διατηρούν με την παρουσία του το κομμάτι του Πανάγιου Τάφου, το οποίο τους αντιστοιχεί. Η ελληνορθόδοξη Εκκλησία προσπαθεί με κάθε τρόπο να υπογραμμίσει την παρουσία της, με σχετικές ελληνικές σημαίες σε διάφορα, πέτρινα, κατά κύριο λόγο, παραδοσιακά κτίσματα, ιδιοκτησίας, ως επί το πλείστον, του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων. Το ιστορικό αυτό Πατριαρχείο διαθέτει υπό την ιδιοκτησιακή του στέγη μεγάλο αριθμό οικοδομημάτων, που μπορεί να φτάνουν στο ένα τρίτο της πόλης. Αντιλαμβάνεται κάποιος ότι σε κάθε μεταβολή του καθεστώτος, σε κάθε σύγκρουση, διακυβεύονται πολλά για την ελληνορθόδοξη Εκκλησία. Πριν απ’ όλα, όμως, οι Άγιοι Τόποι ξεκινούν από τον Ιορδάνη, το σημείο βάφτισης του Ιησού και της συνάντησής του με τον Ιωάννη τον Βαπτιστή.